Waarom subsidieert de overheid de krantenverdeling?
Tom Naegels

De berichtgeving over het contract voor de krantenverdeling liet Tom Naegels op zijn honger. Hij wil lezen over de problematiek erachter: houdt de overheid met subsidies aan de papieren krant een voorbijgestreefde technologie in stand?

Voor De Tijd was het maandag breaking news, een bescheiden primeur: ‘Bpost enige kandidaat voor krantencontract’. Van de drie bedrijven die vorig jaar hadden gereageerd op de openbare aanbesteding om kranten en magazines overal in het land voor 7.30 uur te bezorgen, hadden er twee afgehaakt. Bpost zit dus in de laatste rechte lijn om dat lucratieve contract, ter waarde van 270 miljoen euro, te behouden.

Ook De Standaard berichtte erover, online (18 mei ) en op papier (DS 19 mei ). Het is geen groot verhaal voor de krant, maar het is het afgelopen jaar wel systematisch opgevolgd: het was de eerste keer dat de regering de procedure moest openstellen voor concurrenten van Bpost, ze was laat met het vastleggen van de criteria waardoor er nervositeit ontstond bij de uitgevers, en bij Bpost was men net zo goed nerveus want bij verlies van het contract stonden er 3.500 banen op de helling.

Maar waar nooit melding van werd gemaakt, is het feit dat die subsidie aan de post, die onrechtstreeks natuurlijk ook financiële steun betekent aan de uitgevers omdat die erdoor besparen op distributiekosten, fel betwist wordt door de nieuwe spelers in het medialandschap: kleine digital only-nieuwssites zoals Apache, Newsmonkey of Mo*, die zich verenigd hebben onder de naam Media.21.

Volgens hen houdt de overheid er een voorbijgestreefde technologie mee in leven, bevordert ze monopolievorming, en gaat ze innovatie tegen. Een dergelijke subsidie zou minstens aan inhoudelijke criteria gebonden moeten zijn, en aan álle nieuwsmedia toekomen.

Een lezer met sympathie voor die nieuwkomers stelde me de vraag of het niet de taak was van een krant als De Standaard om haar lezers op zijn minst in te lichten over dat protest. Zelfs toen Terzake er een reportage aan wijdde waarin Gert Yse­baert (de ceo van Mediahuis) aan de tand werd gevoeld, kon er enkel een aankondiging vanaf in de tv-tips van dS Avond (15 april). Onder fans van de alternatieve media leeft de overtuiging dat journalisten van de grote nieuwsmedia liever niet te diep in dat verhaal spitten, omdat het de belangen van hun uitgevers schaadt.

Zinvol

‘O, maar er is zeker niet beslist om er géén aandacht aan te besteden’, zegt redacteur economie Johan Rasking, die het krantencontract opvolgt. ‘We hebben ervoor gekozen om het bedrijfsmatig te bekijken: dat subsidiekanaal bestaat nu eenmaal, voor het eerst moet dat via een aanbesteding verlopen, en hoe draait dat uit voor die drie bedrijven? Of die subsidies ook zinvol zijn, en wat het effect ervan is op de markt, dat gaat breder dan waar wij in het krantenbericht van deze week voor gekozen hebben. Maar ik ben er zeker niet tegen om er later nog op in te gaan, want er valt voor de analyse iets te zeggen.’

Dat laatste keerde terug in andere gesprekken die ik erover gevoerd heb met enkele redactieleden: ten gronde is men het goeddeels met de analyse eens. ‘Ze hebben iets nieuws in het debat gebracht’, zegt Dominique Deckmyn, redacteur media. ‘De krantenuitgevers verwijten de VRT dat die met overheidsgeld een gratis nieuwssite maakt die de commerciële nieuwssites concurrentie aandoet, maar tegelijk krijgen die krantenuitgevers via dat contract met de post een fikse korting op hun distributie.’ Zowel Deckmyn als Ruben Mooijman, chef economie, noemen het ook onlogisch dat de krantenuitgevers erin geslaagd zijn 0 procent btw te bedingen voor papieren én digitale abonnementen, terwijl de nieuwkomers op hun digitale nieuwsaanbod 21 procent moeten aanrekenen. (Een tweede aanklacht van Media.21.)

Dat er desalniettemin nooit over geschreven is komt, zo hoor ik, ook doordat men geen nieuwsaanleiding zag. Er was geen gebeurtenis, geen keerpunt dat erop wees dat de actie effectief resultaat zou opleveren. Een analyse maken op zich is geen nieuws. Men zag Media.21 als een kleine lobbygroep die zoals zovele andere een punt op de politieke agenda wil zetten, maar zonder dat er aanwijzingen waren dat er iets zou schuiven bij mensen met échte beslissingsmacht.

Goedkoper

Maar daarmee denk ik dat het te sterk als een politiek verhaal behandeld is: hoe groot is de kans dat deze mini-spelers erin slagen om gelijk te krijgen? Terwijl een aanbesteding van 270 miljoen euro per jaar op zichzelf toch aanleiding genoeg is voor het stellen van pertinente journalistieke vragen. Men vertelt mij over de kandidaten voor een overheidscontract, maar niet waarom dat contract er is. Waarom moet de overheid eigenlijk maken dat de papieren kranten op tijd gebust worden? Welk effect heeft die subsidie op de sector? Klopt de vrees van de krantenuitgevers dat, als ze zou verdwijnen en de kranten dus duurder worden, dat lezers naar de goedkopere digitale abonnementen zouden overlopen? En is dat dan erg?

De activisten van Media.21 kunnen in zo’n reportages aan bod komen, maar in wezen gaat het niet over hen: zij zijn gewoon een van de vele belanghebbenden, ‘de kleine spelers die het een schandaal vinden’. Sowieso verschijnen er in de Vlaamse pers erg weinig mediaverhalen die het economische en het inhoudelijke met elkaar verbinden, en die uitleggen wat het effect is – op de brede informatieverspreiding, op de democratie als je wil – van de verschuivingen in de mediasector.

Ik ben het met de lezer die mij contacteerde eens dat dit verhaal die potentie heeft.

De ombudsman houdt de redactie van De Standaard wekelijks een spiegel voor. Opmerkingen over journalistiek in De Standaard kan u melden via ombudsman@standaard.be en via www.standaard.be/ombudsman, waar u ook links vindt naar zijn Facebook- en Twitterpagina (@OmbudsDS)