Scherpschutter: held of lafaard?
Bradley Cooper Foto: AP

De film American Sniper haalde vorige weekend meer dan 90 miljoen dollar op aan de Amerikaanse bioscoopkassa’s. Een fiks bedrag voor de controversiële prent die het verhaal van scherpschutter Chris Kyle vertelt.

American Sniper kwam rond Kerstmis in een beperkt aantal Amerikaanse bioscopen uit. De bezoekersaantal de eerste dagen waren niet slecht, maar verre van spectaculair. Vorig weekend ging het plots echter heel hard, met een opbrengst van meer dan 90 miljoen dollar als resultaat. Dat was niet alleen te danken aan het feit dat de film in een pak meer zalen te zien was, maar ook aan de 6 Oscarnominaties dat hij wist in de wacht te slepen, waaronder die in de categorieën Beste film en Beste mannelijke hoofdrol voor Bradley Cooper.

(American Sniper - trailer)

Die 90 miljoen is uitzonderlijk voor een eerste weekend in januari; alleen The Matrix Reloaded deed in 2003 beter met 91,8 miljoen dollar. Ter vergelijking: vorig jaar bleef Ride Along steken op 41,5 miljoen in dat weekend.

Nog opmerkelijker is dat American Sniper niet op een uitzonderlijk groot marketingbudget kan rekenen. Veel van het succes lijkt te danken aan mond-aan-mondreclame. Met name op sociale media wordt de prent druk becommentarieerd. En daar is de controverse die de film teweeg brengt niet vreemd aan. Het verhaal lijkt op het eerste gezicht immers niet echt geschikt voor een fijn avondje uit: een film die zich (gedeeltelijk) afspeelt in Irak en onder meer gaat over post-traumatic stress disorder.

Niet bepaald een kant-en-klaarrecept voor een leuk uitje, maar die zaken worden aanschouwelijk gemaakt door het verhaal van Chris Kyle, een Navy Seal. Kyle was een rodeorijder die naar het leger trok en vier missies in Irak volmaakte. Volgens de officiële cijfers heeft hij, als scherpschutter, 160 mensen gedood. Zelf zegt hij dat het er 255 waren. Een daarvan zou hij geraakt hebben vanop zo'n kleine 2 kilometer. Daar kreeg hij verschillende onderscheidingen voor, maar de opstandelingen noemden hem de 'duivel van Ramadi' en zetten een prijs op zijn hoofd. 

(Chris Kyle, januari 2012)

Een oorlogsprent dus, maar ook een karakterstudie van hoe een soldaat daarmee omgaat eenmaal hij weer thuiskomt en zijn gewone leven moet proberen op te pikken. En alsof dat allemaal nog niet genoeg was, is er nog de manier waarop Kyle zelf om het leven kwam: op een schietbaan doodgeschoten door de 25-jarige Eddie Ray Routh, een andere Irakveteraan.

De film heeft duidelijk een snaar geraakt en kan niet alleen rekenen op felle voorstanders, maar ook op hevige tegenstanders. Regisseur Clint Eastwood is een vakman die weet hoe hij een verhaal moet vertellen, maar controverse is hem niet vreemd. In zijn vroegste jaren als acteur gaf hij gestalte aan Dirty Harry, een flik die het niet al te nauw neemt met de bureaucratische regeltjes en geen geweld schuwt om zijn doel te bereiken. Ook toen laaiden de discussies fel op. Was dit nu een hard, maar gerechtvaardigd optreden tegen gespuis of een nodeloos verheerlijken van gratuit geweld?

Gelijkaardige verwijten duiken nu op aan het adres van American Sniper. En filmmaker Michael Moore - die onder meer Bowling for Columbine, over een schietpartij in een school op zijn palmares staan heeft - heeft zo zijn bedenkingen bij scherpschutters. 'Mijn oom is in de Tweede Wereldoorlog gedood door een scherpschutter’, tweette hij. 'Ons werd geleerd dat scherpschutters lafaards waren. Ze schieten je in de rug. Scherpschutters zijn geen helden. En bezetters zijn nog erger.'

Een tweet die hem nogal wat commentaar opleverde en hem noopte tot meer uitleg op Facebook.

 

 

Regisseur Seth Rogan (The Interview) liet optekenen dat de film hem deed denken aan de (verzonnen) Nazi propaganda film Stolz der Nation die Quentin Tarentino in Inglorious Basterds, gebruikte. Daarin vertelt een Duitse scherpschutter hoe hij vanop een toren 200 geallieerde soldaten omlegt.


(Stolz der Nation, uit Inglorious Basterds)

 

Nodeloos te zeggen dat het er op Facebook en Twitter in vaak minder fraaie bewoordingen aan toe gaat. En er werden zelfs al reclameborden beklad met de niet mis te verstane boodschap 'Murder’ ('moord’).

Maar er is ook bijval voor American Sniper. Newt Gingrich, een vooraanstaand Republikeins politicus, liet zich ontvallen dat Michael Moore eens een paar weken bij IS en Boko Haram zou moeten doorbrengen. 'Dan zou hij American Sniper misschien weten te waarderen. Ik ben trots op onze verdedigers.’

En er kwam ook steun uit minder voor de hand liggende hoek. Actrice Jane Fonda, die niet kan beticht worden van rechtse sympathieën, houdt ook wel van de film. 'Net American Sniper gezien. Krachtig. (…) Bradley Cooper is sensationeel. Bravo Clint Eastwood.’

 

  • American Sniper komt eind februari in de Belgische zalen.