Feit of fictie? ‘Een astronaut ontploft als hij in de ruimte zijn pak uittrekt’
2001, A Space Odyssey Foto: MGM

Fictie. De kosmonauten van Sojoez 11 zijn gestorven door een plotse decompressie van hun capsule, en hun lijken waren na de landing nog in redelijke staat. Leuk is een lek in uw pak natuurlijk niet. Anderhalve minuut in vacuüm kunt u nog net overleven, zij het niet op eigen kracht.

Als u probeert uw adem in te houden, loopt u al meteen ernstige longschade op door het drukverschil. Elke duiker weet dat je rustig moet uitademen bij het opstijgen, om te vermijden dat de lucht in je longen gaat uitzetten door de dalende druk. Zelfs vanop zwembaddiepte (pakweg 3 meter) zonder uitademen met perslucht naar de oppervlakte spurten, kan de longblaasjes reeds beschadigen. 

Als alle lucht uit uw longen verdwijnt, is er natuurlijk geen zuurstof meer om naar uw hersenen te transporteren, en raakt u na pakweg vijftien seconden buiten westen, afhankelijk van hoeveel zuurstof er nog in uw bloed zat. Duikers kunnen langer voort zonder te ademen, maar hun bloed haalt nog achtergebleven lucht uit hun longen. Dat lukt in vacuüm niet.

U zal langzaam beginnen opzwellen, door de verdamping van water in uw huid en het onderliggend weefsel. Maar uw huid is sterk genoeg om te zorgen dat u daarbij niet ontploft. Wel begint het speeksel op uw tong te koken. Mensen die het al meegemaakt hebben, vertellen dat dit het laatste is dat ze voelden vooraleer ze het bewustzijn verloren. Dat gebeurde onder andere in 1965 in het Johnson Space Center, toen iemands pak ging lekken in een vacuümkamer. Na korte tijd hadden de technici de ruimte voldoende onder druk gebracht (tot ongeveer de druk van het basiskamp op Mount Everest) en ontwaakte hij spontaan weer.

Door die verdamping van water, ook in de huid en de ogen, wordt er warmte aan uw lichaam onttrokken. Toch zal u niet snel doodvriezen in het luchtledige. Vacuüm is immers een goede isolator.

Als u binnen anderhalve minuut weer onder druk gebracht wordt, begint u spontaan terug te ademen, de opgezwollen lichaamsdelen krimpen in een paar uur terug tot hun normale grootte en u houdt er relatief weinig aan over. Behalve een ernstige zonnebrand en een tijdelijke blindheid.

De Scène in 2001, A Space Odyssey, waarin een astronaut zonder helm een paar meter tussen twee ruimtetuigen overbrugt, is dus geen wetenschappelijke onzin. Maar voorlopig gaan zowel de Nasa als de Esa ervan uit dat een barst in de helm of een scheur in een pak een heel klein probleem zijn. Op hun websites vind je er in elk geval niet meteen uitleg over.