Zelfs met een onverwachte uitval van twee Europese zwaargewichten - Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker en één van zijn voorgangers Jacques Delors - zat de grote zaal in de Bozar stampvol voor het openingsdebat van het grote Europacongres. Te elfder ure sprongen de Europese parlementsleden Guy Verhofstadt (Open VLD) en Philippe Lamberts (Ecolo) in de bres.

Het was een onthoofde start van het Europacongres, nog niet goed verteerd door de organisatoren De Standaard, Le Soir en l’Obs. In de wandelgangen werd gefluisterd dat de Luxemburger Juncker niet durfde afzakken naar de Bozar wegens de ‘LuxLeaks’. Guy Verhofstadt maakte er alvast handig gebruik van om de zaal op zijn hand te krijgen: ‘Ik heb altijd Commissievoorzitter willen worden, nu kan ik er hier twee vervangen.’

De organisatoren vinden het vooral onbegrijpelijk dat Juncker de kans niet grijpt om in dialoog te gaan met de burgers. Want er hangt een schaduw over Brussel, en de donkere wolken pakken zeker ook boven Londen samen. Het gebrek aan vertrouwen in het Europese project is enorm - Volgens Verhofstadt een ‘existentiële crisis’.

‘De werkloosheid is hoog, er is een groot gebrek aan investeringen, de economische groei is zwak. Steeds meer mensen denken dat de lidstaten zelf alles kunnen oplossen. We moeten ervoor zorgen dat de Europese burgers opnieuw willen dat de EU verder gaat.’ Verhofstadt heeft het over drie uitdagingen: de energiemarkt, de digitale markt en de kapitaalmarkten. Drie markten die volgens hem op Europees niveau geharmoniseerd moeten worden. ‘We moeten nu kiezen voor een federaal Europa.’

‘Wat verwacht u van de nieuwe commissie?’ vraagt moderator Beatrice Delvaux, opiniemaker bij Le Soir. ‘Tot gisteren had ik een goede indruk’, haalt hij nog eens goed uit. ‘We hebben een echt investeringspakket nodig. Geen cadeautjes van de ECB. Wel Europese obligaties bijvoorbeeld.’

‘Als Juncker voor hij iets doet eerst naar Parijs en Berlijn - ik ben fout: Berlijn en Parijs - belt, dan gaat het van in het begin verkeerd’, zegt Verhofstadt. ‘Ik verwacht een verandering in methode, de commissie mag zelf het initiatief nemen.’

De kwestie-Juncker

Over hét onderwerp van de dag, en wellicht ook de komende weken, de ‘Luxemburg leaks’, hield de liberaal de lippen stijf op elkaar. ‘Kan dat Juncker verzwakken, als Luxemburger?’, probeert Delvaux. ‘Ik stel voor dat u hem uitnodigt’, fietst Verhofstadt langs de vraag. ‘We kunnen niet leven in een Europa waar multinationals alle voordelen krijgen en kleine en middelgrote bedrijven wel moeten betalen.’

Lamberts haalt even later ook hard uit naar Juncker: ‘Juncker gaf een vroegere lobbyist (Jonathan Hill, red.) een financiële portefeuille in de Commissie. Ik had op dat moment nog niet door dat hij voor zichzelf hetzelfde deed’, verwijst Lamberts naar Junckers politieke verleden. Hij was premier en minister van Financiën in de periode dat Luxemburg geheime belastingsconstructies opzette voor multinationals en gegoede families. ‘Ik hoop dat hij kan aantonen dat hij niet de politiek aanhoudt die hij vroeger als premier en minister van Financiën voerde in Luxemburg.’

Philippe Lamberts ziet een existentiële bestaansreden voor de Unie in het belastingverhaal: ‘Macht terugwinnen op multinationals kunnen we alleen samen doen.’ Daarvoor is meer integratie nodig, en dat kan volgens Lamberts dan weer alleen als de EU meer focust op sociale politiek. ‘Geen Europese expertise’, vindt hij.

‘Slechts een klein deel van de Europese bevolking is er de voorbije jaren op vooruit gegaan. Een deel van de bevolking is zelfs verarmd. Maar wie moet het beleid van de EU eigenlijk dienen? De huidige situatie is koren op de molen voor eurosceptici. Mensen gaan zich verschansen achter nationale grenzen. Dit is echt de commissie van de laatste kans. Alleen het sociale kan Europa redden.’

Een van de grootste uitdagingen voor de EU is volgens Lamberts vermijden dat de eurosceptici de bovenhand krijgen in het Europees parlement. ‘Hoewel de conservatieve Britten in het parlement hun dossiers heel goed kennen’, zegt Lamberts nog terloops. ‘Juncker heeft natuurlijk niet alles in handen. Het risico bestaat dat Groot-Brittannië uit de EU stapt.’