Niets dan miserie met ‘aanhalingstekens’
Foto: Bansky / eyevine

Door het woord racisme met aanhalingstekens te presenteren, vergeet de krant dat die leestekens ook scepsis uitdrukken, vindt Tom Naegels. Maar het gaat ook om een fundamenteler kwestie.

Maar verdorie, nu staan ze er weer! In een Belga-bericht deze keer, gisteren op de voorpagina van de site. ‘De vervoersmaatschappij NMBS laat alle boetes vallen in de “racismezaak” die schrijfster Saskia De Coster aan het licht bracht.’

Die aanhalingstekens. Wat doen ze daar? Was het dan geen racismezaak die De Coster aan het licht bracht? En indien niet, moest daar dan niet eerder “aan het licht” staan?

Eén van de vele prachtige aspecten aan het bestaan als ombudsman, is de dagelijkse reis van het onooglijke naar het fundamentele. Leestekens behoren tot de pietluttige details van het leven – toch kunnen ze hele levensvisies onthullen. De bovenstaande vielen me op omdat lezers me al hadden gewezen op het gebruik om racisme tussen aanhalingstekens te zetten. Alsof de krant met een vette knipoog zei: we gaan het nog eens hebben over iets dat door sommige types uit bepaalde hoek ‘racisme’ wordt genoemd.

Het gaat ook om deze kop: ‘NMBS onderzoekt “racistisch” incident’ (DS online 20 oktober). En om deze: ‘“Racistisch” werk van Banksy verwijderd (DS online 2 oktober). Of deze: ‘Verontwaardiging over “racistische” leerstof over Marokkanen’ (DS online 10 september).

En kijk: ‘Zuid-Afrikanen woedend over “racistisch” humanitair spotje’ (DS online 8 juli). Langer geleden: ‘Top Gear-finale ontsierd door “racistische” uitspraak’ (DS online 18 maart). En misschien nog deze, recenter: ‘Mango zorgt voor ophef met “nazi-verwijzing” op blouse’ (DS online 22 oktober).

U kent mij: het eerste wat ik deed was nagaan hoe vaak de krant over racisme schrijft, en in welk percentage van de gevallen ze dat woord tussen aanhalingstekens zet. De uitkomst van dat onderzoekje was voorspelbaar: in de overgrote meerderheid van de gevallen verschijnt het woord zonder bijkomende kwalificatie. U ziet zelf dat tussen de genoemde voorbeelden telkens een maand zit, terwijl er in die maanden ook werd gediscussieerd over het racisme van Zwarte Piet, Theo Francken, de klanten van taxichauffeurs, of de gevelbekladders van Peter Verlinden. De krant heeft vorig jaar groot ingezet op racisme met de reeks De Zwarte Lijst, en recenter met de onthullingen over het Antwerpse politiekorps (mei en juni 2014). De paar voorbeelden die ik citeer, zijn dus onvoldoende om ook maar énige conclusie te trekken over de politieke lijn van de krant.

De blouse van Mango

En toch zijn ze het bespreken waard. In de eerste plaats omdat het om een ongelukkig gebruik van het citaat gaat. In alle gevallen gaat het om een betwisting. Door het als een citaat te presenteren, probeert de krant net geen kant te kiezen – alleen vergeet men dat aanhalingstekens ook scepsis uitdrukken, waardoor de krant alsnog kant lijkt te kiezen.

Fundamenteler echter toont het een inconsequentie in de omgang met dit soort ‘culturele vergrijpen’: homofobie, antisemitisme, racisme... De samenleving is er diep verdeeld over: voor de ene ontkent men het probleem, wordt het aldoor gerelativeerd en onder de mat geveegd; voor de andere is de samenleving net overgevoelig, en worden de stomste anekdotes opgeblazen. De Standaard heeft getoond dat ze eerder de eerste lijn wil volgen: racisme is voor de krant een ernstig maatschappelijk probleem, en politici die het relativeren of korpscheffen die het niet willen bestraffen, worden streng veroordeeld.

Maar tegelijk hinkt de krant ook op het andere been. Zo wordt er wel erg luchthartig gedaan over de ‘nazi-verwijzing’ op de blouse van Mango (een ook in mijn ogen onbegrijpelijk gelijkende replica van het SS-logo): ‘Is de opschudding deze keer wel terecht?’ vraagt de Life & Style-redactie van de site zich af. ‘Want wat dan met het bekende litteken van Harry Potter, en de logo’s van muziekbands zoals Kiss en AC/DC?’ Euh, nog los van het feit dat de bliksem van Harry Potter in de andere richting vorkt en dat het logo van Kiss dat van de SS bewust imiteert, gaat deze deelredactie wel héél licht over een thema dat diezelfde krant elders belangrijk vindt.

Het verhaal van Saskia De Coster is nauwelijks opgevolgd: ‘Spoorwegen: geen sprake van racisme treinbegeleidster’ stelt de krant van gisteren. Waarom? Geen idee.

Die leerstof over Marokkanen: ik zou die ook racistisch noemen.

Het profiel van Theo Francken, na zijn uitspraken over de economische meerwaarde van sommige etnische minderheden (‘De man die graag op de rand balanceert’, 17 oktober ) opende sympathiserend met: ‘Zijn taalgebruik balanceert soms op de rand. ... Toch schuilt achter de stoere persoonlijkheid van staatssecretaris Theo Francken (N-VA) een geëngageerd karakter.’ Mja. Hoofdredacteur Karel Verhoeven had het over ‘zonder meer een stigmatiserende gedachte’ (‘Je kan ook te flink zijn over migratie’, 17 oktober ). Je kan zeggen dat de twee, het profiel en het hoofdredactioneel commentaar, elkaar in evenwicht houden – je kan ook zeggen dat ze twee tegengestelde visies op dezelfde problematiek verwoorden.

Niet alleen over het gebruik van aanhalingstekens is er een redactionele lijn nodig. De Standaard heeft zich geëngageerd om zich te profileren op een heikel maatschappelijk twistpunt. Een uniforme benadering lijkt me daarbij aangewezen.

INFO

De ombudsman houdt de redactie van De Standaard wekelijks een spiegel voor. Opmerkingen over journalistiek in De Standaard kan u melden via ombudsman@standaard.be en via www.standaard.be/ombudsman, waar u ook links vindt naar zijn Facebook- en Twitterpagina (@OmbudsDS)