Een man met een plan
Dyab Abou Jahjah

De datum is 11 september 2014, even na middernacht, het is zover: een Amerikaanse president komt zijn plan uiteenzetten om Islamitische Staat (IS) te bestrijden. Dertien jaar na de aanslagen op de twee torens die de notie ‘war on terror’ hebben doen ontstaan, moeten de VS een vijand bestrijden die tien keer sterker, rijker en gevaarlijker is dan Al-Qaeda. Een teken aan de wand.

Sinds 2001 en vooral sinds de invasie van Irak in 2003 heeft die war on terror aan terroristen de kans gegeven om van de verre bergen van Afghanistan naar het hart van de Arabische wereld te verhuizen. Van de rand van de islamitische wereld naar het centrum. Barack Obama wou met de keuze van de datum ongetwijfeld een signaal geven over de continuïteit van de strijd van 11 september tot vandaag, maar ironisch genoeg is net dit signaal een bewijs dat de VS deze oorlog aan het verliezen zijn.

Het plan van Obama is een bedachte en goed geïnformeerde strategie. Het heeft weinig van de cowboy-retoriek van George W. Bush, en ook het testosteron van het Pentagon ligt zeker niet aan de basis ervan, maar wel de knowhow van het ministerie van Buitenlandse Zaken. In Irak hebben de Amerikanen en de Iraniërs hun gemeenschappelijke marionet Nouri al-Maliki naar huis gestuurd en een nieuwe premier geïnstalleerd. Maliki heeft een autoritair en corrupt bewind gevoerd dat de soennieten in Irak heeft gemarginaliseerd en stammen die oorspronkelijk vijandig stonden tegenover IS weer in zijn armen gedreven. Dat heeft geleid naar het debacle van Mosoel en de snelle expansie van IS. De nieuwe premier Haider al-Abadi heeft de taak gekregen de hearts and minds van de soennieten terug te winnen en de stammen opnieuw de strijd te laten aangaan met IS. Tegelijk moet er een grote schoonmaak in het Iraakse leger komen. Een leger dat vandaag niet meer is dan een sektarische bende die uit is op maffiapraktijken en corruptie. Honderden Amerikaanse experts moeten dat leger opnieuw trainen en hervormen. Op papier is het een mooi plan, in de realiteit een zeer moeilijke opgave.

Het Syrische luik van het Obama-plan luidt als volgt: Syrische oppositiekrachten in Saudi-Arabië trainen met de bedoeling tegen IS te strijden, maar ook om meer impact te hebben tegen Assad en hem eventueel te dwingen tot een compromis. Samenwerken met Assad kan niet volgens Obama, want hij kan de legitimiteit die hij verloor door de misdaden tegen zijn volk niet terugwinnen. Daar heeft Obama een punt, want Assad is wel verantwoordelijk voor de destructie van Syrië, omdat hij een vreedzame revolutie met militaire macht heeft onderdrukt en de mensen heeft gedwongen om de wapens op te nemen om hun dorpen en families te verdedigen. Dit opende de weg naar een burgeroorlog en daarvan hebben de jihadisten geprofiteerd om de dominante strijdende kracht tegen Assad te worden.

Maar het drama is dat wat Obama weigert te doen in Syrië, namelijk samenwerken met een schurk, hij toch doet door in Saudi-Arabië trainingskampen te willen opzetten voor de Syrische oppositie. Zo is samenwerken met het Saudi-regime opnieuw de oplossing voor de Amerikanen. Net zoals in 2003, toen de illegale invasie die Irak kapotmaakte vanuit Saudi-Arabië vertrok. Net zoals de samenwerking met de Saudi’s om de Afghaanse jihad te lanceren, te financieren en – vooral – van een sterke salafi-ideologie te voorzien.

Opnieuw zullen de Amerikanen een ‘basis’ bouwen, ergens in een woestijn, om een jihad te voeren tegen een vijand in samenwerking met de bakermat van het salafisme. Opnieuw zullen honderdduizenden jihadi’s door de Amerikanen worden opgeleid in een ‘basis’ in samenwerking met de Saudi’s. In het Arabisch is het woord voor ‘basis’ Al-Qaeda. Toen de Arabische moedjahedien van overal naar Afghanistan kwamen, werden ze ook ontvangen in een ‘basis’ geleid door de CIA en de Saudi-Arabische geheime dienst, waar de gastheer een zekere Osama bin Laden was. Die basis, Al-Qaeda, is later gegroeid van een plaats tot een begrip en de rest van het verhaal kennen we.

Was die strategie zo succesvol om ze opnieuw te proberen? En om ze zelf aan te kondigen op 11 september? De geschiedenis herhaalt zich. zoals Marx ooit schreef, de eerste keer als tragedie, de tweede keer als farce.