De gelijkenissen tussen kiezers en beleggers
Foto: BELGA

We staan weer op punt om met z’n allen naar de stembus te trekken. Dan zijn wij, beleggers, ook kiezers. En tussen beide zijn er nogal wat parallellen te trekken, merkt Dirk Vandycke.

Als de mediatisering van de politiek en van de verkiezingsstrijd - het oog van de storm - ons iets duidelijk maakt, dan is het wel dat politici lang niet meer lijken te snappen dat dit alles om ons (de burgers) draait, en niet om hen. Maar met al die media-aandacht zou je voor minder je opdracht en de essentie van wat je hoort te doen, uit het oog verliezen. Voor beleggers geldt iets gelijkaardigs. Ook bij ons gaat het niet om gelijk krijgen maar om het nemen van de beste beslissingen, ook als dat betekent dat we moeten terugkomen op eerder gemaakte beslissingen .

Als de wetenschap ons hiertoe iets relevants aanreikt, dan is het misschien wel dat stilaan afdoend en onweerlegbaar is aangetoond dat een hoge status of macht ons beloningssysteem stimuleert met behulp van dopamine. Wie dopamine of breinbeloning zegt, zegt verslaving. Een ander gevaarlijk effect van macht en de daarbij horende verhoogde testosteronconcentraties op onze hersenen, is een daling van het empathisch vermogen. Wie verslaaft raakt aan iets, heeft daar steeds meer van nodig, ten koste van gelijk wie of wat. Een vicieuze cirkel dus. Of moeten we zeggen een destructieve spiraal. Ook de belegger moet er over waken dat de winst niet naar z’n hoofd stijgt. Want verliezen zal altijd deel van succes uitmaken.

Uitgerekend een minister stelde het met de woorden dat politiek gevaarlijk is omdat het een mens meer macht kan geven dan een sterveling dragen kan. Als ervaringsdeskundige kan hij het wellicht weten. Je hoefde in 2008 niet veel ouder te zijn dan 20 jaar om de gelijkenissen met de financiële industrie hier te zien.

Allemaal goed …

… maar wat doe ik daar aan, denkt u nu misschien. Wel, we steken nogal wat energie in het beslissen op welke partij we gaan stemmen. Maar misschien is dit niet onze belangrijkste verantwoordelijkheid wanneer we gaan kiezen. Uiteindelijk is de partij waarvoor we gaan slechts onze mening en zoals Clint Eastwood al aangaf, heeft iedereen er daarvan een, net als een achterwerk. En net omwille van dit ‘iedereen moet over alles een mening hebben’, moeten ook partijen dat begrijpelijk handhaven als ze zich willen aligneren met de mening van zoveel mogelijk kiezers. Geen mening is geen optie. Onze ‘maatschappij van het individu’ resulteert dan ook in een politiek die stilaan meer meningen dan oplossingen aanbiedt. Ook op de beurs hebben we aan meningen, opinies en analyses geen gebrek. Maar veel meer dan de illusie van controle bieden ze ons vaak niet. Onze keuzes moeten we per slot van rekening zelf maken. En daar ben je als kiezer, net als belegger, zelf verantwoordelijk voor. Je kunt de slechte gevolgen van je keuzes nooit aan externe factoren toeschrijven. Want enkel aan eigen fouten kan men een volgende keer verhelpen.

Terug naar onze biologie. Het verslavingseffect zit in verschillende stadia naargelang een politicus meer aanzien en bekendheid verwerft. Zoiets gaat gradueel. Ons kiessysteem mag dan wel voorzien in periodieke verkiezingen als controlesysteem om machtsexcessen te verhinderen en biologische ontsporingen van macht in te dijken, het is wellicht niemand ontgaan dat tal van politici dat blijkbaar voor het leven lijken te zijn en onbeperkt verkozen kunnen worden (of aangesteld door hun partij). Hier is waar we zelf het heft in handen kunnen nemen om politici tegen zichzelf en hun evolutionaire erfenis te beschermen. Als je beslist hebt welke partij het wordt, kleur dan bolletjes naast de onbekende namen! Zij zijn nog het minst blootgesteld aan de ijle machtslucht. Tegen dat ze dat wel zijn, kunnen we opnieuw onbekende namen aankruisen bij de volgende verkiezingen.

Verstand van zaken

We kunnen het bestaande systeem in vraag stellen. Maar de verantwoordelijkheid te streven naar verbetering, is een gedeelde. Net zoals ik het bijzonder verontrustend vind te moeten horen dat mensen kiezen voor wie ook voor hun ploeg supportert (het zou misschien al helpen mensen een stemtest te laten doen in de wachtrij voor ze het stemhokje induiken), evenzeer voel ik me onbehaaglijk bij de vaststelling dat politici geen enkele noemenswaardige opleiding moeten hebben voor het besturen van ons land. In zowat elke andere tak van onze maatschappij moet competentie ter zake bewezen worden. Zo ook heeft het volk misschien recht op een objectief verslag van wat de regerende legislatuur er van bakte (en in hoeverre woorden ook daden werden). Ik kan me niet van de gedachte ontdoen dat nu maar een klein deel van de kiezers hier terdege zicht op heeft.

Ook op de beurs geldt dat veel mensen er verliezen net omdat ze er niets verloren hebben. Een gedegen kennis van zaken is nodig als men zich op de beurs gaat wagen. En dan heb ik het niet over kennis van boekhouden, balansen en bedrijven. Maar kennis van mensen en in de eerste plaats zichzelf. Ook voor beleggers geldt dat ze in principe geen opleiding nodig hebben om te doen wat ze gaan doen. Er bestaan dan ook geen slechte tijden op de beurs, enkel een slechte voorbereiding.

Tegendraads

Het tegendraads zijn aan onze natuur (in dit geval door te kiezen voor de onbekenden), is ook iets wat een succesvolle belegger snel leert. Als je doet wat iedereen doet, krijg je wat iedereen krijgt. Het gaat niet over gelijk krijgen maar over de juiste beslissingen nemen. Ook als jij als enige gelijk hebt, zal je daar op de beurs geen geld mee verdienen (of ben je je geld allang kwijt voor je dat gelijk kunt verzilveren).

Zolang politici echter in staat zijn om zaken als bijvoorbeeld homeopathie (het eindeloos verdunnen van actieve stof) te erkennen en daarmee zo goed als alle demarcatiecriteria van de wetenschap aan hun laars te lappen, is er weinig hoop vrees ik. We zullen het zelf moeten doen. Nu zondag hebben we daar de kans toe. We krijgen immers wat we kiezen.

Het gedrag van een belegger valt dan ook op dit vlak te vergelijken met dat van een kiezer. Een belegger moet tegendraads zijn om geld te verdienen, een kiezer om ‘frisse’ politici te krijgen.

Wie, tot slot, meer wil weten over de evolutie van onze socialiteit kan het boek ‘De club van ik’ aanbevelen, van Prof. Mark Nelissen. Een aanrader waaruit ik hier deels mijn mosterd haalde.