Faux-hawk

Terwijl we ons gretig vrolijk maken over het blitse kapsel van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, vergeten we weleens dat berichtgeving uit het land uiterst onbetrouwbaar is, schrijft Tom Naegels. Tegelijkertijd krijgen de ernstige mensenrechtenschendingen maar weinig kopij.

Er is wat afgelachen met dat kapsel van Kim Jong-un, de dictator van Noord-Korea. Niet alleen staat het hem geweldig onnozel, maar nu zou hij zijn mannelijke onderdanen nog bij wet verplicht hebben zijn voorbeeld te volgen ook. Van de BBC tot de Britse tabloids, van de VRT-site tot deze krant – iedereen bracht het nieuws. (De Standaard weliswaar klein: ‘Leve de haarcoupe van Kim Jong-un’ was een tongue-in-cheeck ‘Ook dat nog’-je op 27 maart.) Op de onvermijdelijke sociale media werden er compilaties gemaakt van bekende sterren met Jong-uns kapsel, en de jongerenzender 2BE lanceerde de ‘Kim Jong You’-applicatie, waarmee je je eigen foto van een Kim-kapsel kon voorzien.

Allemaal erg lollig, maar zoals u mogelijk al elders hebt gelezen, is het verhaal zelf niet waar. ‘Meer dan waarschijnlijk niet waar’ moet ik zeggen, want over Noord-Korea weten we weinig tot niets met zekerheid, dus ook niet of iets echt verzonnen is. Maar zowel The New York Times, als The Washington Post, als de toonaangevende Noord Korea-blog NK News schrijven dat hun bronnen, die onlangs nog in Pyongyang waren, geen verschil in haarstijl gemerkt hebben, en dat het verhaal teruggaat naar één Amerikaans medium, Radio Free Asia, dat zich baseert op een anoniem commentaar.

Noord-Korea heeft een aparte status onder nieuwswatchers, als een tuin van Eden voor broodjeaapverhalen. Op het web kan u lijstjes vinden met ‘de tien bizarste geruchten over Noord-Korea’, en die zijn niet van diehard-communisten die zelfs Pyongyang in bescherming nemen. In januari dit jaar moest worden weerlegd dat Jang Song-thaek, de oom van Kim die recentelijk was geëxecuteerd (dat was wel waar), niet ook nog eens levend was verscheurd door een roedel honden. (Die hoax, daar is De Standaard niet in getrapt.) Dat Kim Jong-un een ex-liefje zou hebben laten executeren omdat ze seksvideo’s verspreidde, een verhaal van 23 augustus 2013 (De Standaard Online), wordt door experts sterk betwijfeld. Dat de dictator een van zijn generaals zou hebben laten executeren door een mortiergranaat op de man af te vuren, wordt onwaarschijnlijk geacht. (Niet in De Standaard, wel op tal van Vlaamse en buitenlandse nieuwssites.) Dat Noord-Koreanen echt zouden geloven dat er in hun land de restanten zijn opgegraven van een eenhoornsnest (De Standaard online van 4 december 2012, sindsdien daar wel rechtgezet, zij het knullig): een misverstand.

Gesloten dictatuur

Je begrijpt wel hoe het kan gebeuren natuurlijk: we hebben het over een gesloten dictatuur, waar burgers en partijsoldaten inderdaad de gruwelijkste straffen kunnen ondergaan, waar journalisten geen toegang toe hebben, waar eerstehandsgetuigen schaars en hun verhalen haast onverifieerbaar zijn, en waar de media die als eerste met een verhaal komen (vaak Zuid-Koreaanse), een eigen agenda hebben. Geen wonder dat Belga zijn bericht over het kapsel begon met de zin: ‘Opnieuw een sterk – en mogelijk ook waar – verhaal uit Noord-Korea.’ Mogelijk, ja.

Nu betekent dat niet dat alle nieuws over Noord-Korea onzin is. Het land is voor De Standaard zeker geen prioriteit, maar de berichtgeving is, bovenstaande voorbeelden daargelaten, doorgaans nuchter en correct: de recentste verhalen gaan over militaire schermutselingen tussen Noord en Zuid, over de eenmalige ontmoeting tussen familieleden die gescheiden worden door de grens, en over de afrekening met Jong-uns oom. Het is dus zeker niet alleen maar sensatie over de nieuwe Caligula.

VN-rapport

Wat me bij dat overzicht het meeste opviel, en zelfs schokte, is een kort bericht – even kort als het kapselstukje – op de buitenlandpagina’s: ‘Misdaden tegen de menselijkheid’ (DS 18 februari). Een rapport van de VN stelt in 372 bladzijden dat Noord-Korea een ‘totalitaire staat’ is ‘waarin systematisch mensen worden vermoord, tot slaaf gemaakt, gefolterd, seksueel misbruikt en aan honger worden blootgesteld.’ Daar is door de krant wel enige opvolging aan gegeven, op 20 februari (‘China in het nauw door VN-rapport’) en online met nog drie stukken die hetzelfde zegden, maar toch voelt het vreemd: de hoogste internationale instantie stelt dat de misdaden van het regime ‘vergelijkbaar zijn aan die van de nazi’s’ en dat Kim Jong-un voor het Strafhof in Den Haag zou moeten verschijnen, maar dat is uiteindelijk erg weinig kopij waard.

‘In mijn ogen staat er in dat rapport weinig nieuws’, zegt Corry Hancké, die de buitenlandredactie leidt. ‘De titel in de Volkskrant is veelzeggend: “VN zeggen het nu ook.” Ik heb zelf nog twee boeken gerecenseerd, voor De Standaard der Letteren (30 maart 2012), die de gruwelen van de goelags in Noord-Korea minutieus beschrijven. De feiten zijn dus al lang bekend, al zijn de concrete details ervan niet altijd even betrouwbaar door de geslotenheid van het land. En zoals altijd: er waren die dag andere verhalen, die nieuwswaardiger waren.’

Ik weet wel dat het zo werkt. Nieuws is geen nieuws omdat het erg is, nieuws is nieuws omdat het nieuw is. Maar wetende dat de wereld vorige week wél de moeite heeft gedaan om fotocollages te maken waar je Brad Pitt met een marginale faux-hawk Pyongyang-style kon zien… Bon ja, ik word er soms danig depri van.