Vlaanderen moet volwassen worden
Het Martelaarsplein in Brussel, de zetel van de Vlaamse regering. Volgens Bart Somers dringt zich bij de Vlaamse overheid een fundamentele koerswijziging op. Foto: imageglobe

De keizer-kostermentaliteit speelt de Vlaamse overheid parten, zegt Bart Somers. Ze moet af van haar administratieve regeldrift, lokale bestuursniveaus moeten meer autonomie krijgen. Het is tijd dat Vlaamse regering afdaalt uit haar ivoren toren.

Wie? Burgemeester van Mechelen (Open VLD).

Wat? Lokale besturen moeten meer middelen en meer bevoegdheden krijgen.

Een overdaad aan betuttelende regeltjes en een verregaande versnippering van overheidsinstanties leiden tot gedemotiveerde ambtenaren en een groeiende rechtsonzekerheid bij de Vlaamse burgers. Dat is de bikkelharde conclusie uit het eindrapport van de Commissie Efficiëntie en Effectieve Overheid (DS 11 maart). De reactie van minister-president Kris Peeters? De expertencommissie werd in januari opgedoekt, het rapport weggemoffeld.

Studies die uitwijzen dat de werking van de Vlaamse overheid stukken efficiënter kan, zijn natuurlijk geen prettig leesvoer voor de verantwoordelijke beleidsmakers. Bovendien loopt de kritiek van de commissie – Vlaanderen mag niet te centralistisch bestuurd worden – grotendeels gelijk met mijn pleidooi om meer middelen en meer bevoegdheden te geven aan de lokale besturen. Het is een aanpak die ik al maanden verdedig.

Het meest verbazingwekkende is echter dat Vlaams minister Geert Bourgeois de kritiek op de eigen regering impliciet steunt. In De ochtend op Radio 1 erkende hij dat steden en gemeenten meer autonomie en bestuurlijke slagkracht moeten krijgen en pleitte hij ervoor om tussenstructuren zoals de provincies af te schaffen. Dan vraagt een mens zich af: waarom heeft hij dat de voorbije vijf jaar als minister van Binnenlands Bestuur dan niet gedaan? De zogenaamde interne staatshervorming waarmee hij loopt te pronken, heeft op het terrein niets veranderd.

Het is hoog tijd dat de Vlaamse regering afdaalt uit haar ivoren toren. Regeringspartijen CD&V en N-VA jongleren met economische relancemaatregelen, maar onder hun gezamenlijk bewind zijn de welvaart en het welzijn in Vlaanderen de laatste jaren geërodeerd. Ze willen meer mensen aan het werk, maar de randvoorwaarden – voldoende kinderopvang, kwaliteitsvol onderwijs, de aanpak van de files, de ontwikkeling van bedrijventerreinen – krijgen ze niet ingevuld. Het is vooral de onmacht binnen de Vlaamse regering die verontrustend is. De ploeg van Kris Peeters slaagt er niet in om het tij te keren, terwijl ze zelf mee verantwoordelijk is voor de huidige stilstand.

Betuttelend

Er is onvoldoende geanticipeerd op de demografische groei. Met de bekende gevolgen: capaciteitsproblemen in de scholenbouw, toenemende druk op de open ruimte en een verzadigd wegennet. Voorts wil de Vlaamse overheid liever alles zelf doen en plooit ze terug op een betuttelende bestuursstijl waarbij de 88 Vlaamse administratieve entiteiten burgers en lokale besturen blijven bestoken met nieuwe regeltjes. Met tegenstrijdige beslissingen en een gebrek aan een overkoepelende visie tot gevolg.

De oorzaak van deze keizer-kostermentaliteit? De Vlaamse overheid is in de puberteit blijven steken. Het is een relatief jonge staatkundige entiteit: de eerste Vlaamse regering, tot 1993 de Vlaamse Executieve genoemd, werd in 1981 opgericht. Het was de start van een proces waarbij Vlaanderen bij opeenvolgende staatshervormingen steeds meer bevoegdheden kreeg. Als nieuwe staatsvorm wilde Vlaanderen zichzelf bewijzen door deze grotere bestuursautonomie maximaal in te vullen met een wildgroei aan eigen regels en procedures. Een fundamentele koerswijziging dringt zich op. Vlaanderen moet volwassen worden.

De Vlaamse overheid moet haar administratieve regeldrift afbouwen. De complexiteit in het vergunningsbeleid is pure Kafka, de praktijkvoorbeelden zijn vaak hilarisch. Zo dachten we in Mechelen de wegwijzers naar onze parkings aan te duiden met kleurcodes: groen voor de gratis parkings, de randparkings in het blauw en de parkeergarages in het centrum in het rood. Mocht niet van Vlaanderen. Infoborden langs gewestwegen moeten een uniforme vormgeving hebben. Dit gaat dan over een eenvoudige wegwijzer. Beeldt u zich de bemoeizucht in voor de renovatie van een monument of de ontwikkeling van een woongebied.

De ontvoogding van het lokale bestuursniveau is dan ook de sleutel om Vlaanderen opnieuw in beweging te krijgen. In de 28 landen van de Europese Unie bedraagt het economisch gewicht van de lokale besturen gemiddeld 14 procent van het bruto binnenlands product. In Denemarken is dat liefst 38 procent. In ons land amper 7 procent. Daarmee bengelen we onderaan, als 22ste van de 28 EU-landen.

Vlaanderen moet werk maken van een lokaal pact dat burgers, steden en gemeenten meer vrijheid geeft en hen ruimte biedt voor initiatief. Het is de politieke formule van de 21ste eeuw. Geef meer bevoegdheden aan het niveau dat het dichtst bij de mensen staat. En geef burgers meer inspraak en kansen op participatie zodat ze zich betrokken voelen en er een breder maatschappelijk draagvlak ontstaat.