Wat is er aan de hand in Oekraïne?
Het protest in Kiev escaleerde in de nacht van dinsdag 18 februari. Er vielen meer dan twintig doden. Wordt dit een iconisch beeld van het protest? Foto: AFP

In Oekraïne wordt al drie maanden betoogd nadat de president weigerde een handelsakkoord met de EU te ondertekenen. Het land is verdeeld over welke kant het uit moet: die van het Westen of die van Rusland? Wat is er precies aan de hand?

Sinds wanneer wordt er betoogd?

Op 21 november 2013 besliste de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj op het allerlaatste moment om de voorbereidingen voor de ondertekening van het Associatieverdrag met de Europese Unie op te schorten. De onderhandelingen met de vertegenwoordigers van de EU hadden zo’n twee jaar geduurd en vele Oekraïeners rekenden erop dat hun land nauwer zou gaan samenwerken met Europa.

Het akkoord hield ook in dat de gevangen oppositieleidster Joelia Timosjenko naar het buitenland zou mogen afreizen voor medische zorgen. In een decreet van de regering klonk het dat Kiev de voorbereiding had opgeschort om ‘de nationale veiligheid te verzekeren en de economische relaties met Rusland te herlanceren’. Het was het startschot van de grootste straatprotesten in het land sinds de Oranjerevolutie in 2004.

Wat wil de oppositie?

Sinds de opschorting groeide het aantal opposanten tegen het regime dagelijks. Op 22 januari vielen de eerste doden. De betogers willen in de eerste plaats dat het associatieverdrag wel degelijk wordt ondertekend. Sindsdien vinden ook steeds meer mensen dat de zittende macht ontslag moet nemen en dat er nieuwe, democratische verkiezingen moeten komen. Janoekovitsj is sinds februari 2010 aan de macht.

Dinsdag 18 februari escaleerde het protest toen de oppositie een mars organiseerde naar het parlement om een resolutie kracht bij te zetten. Die wil dat de oude grondwet, waarin de president minder bevoegdheden heeft, opnieuw van kracht wordt. Maar het parlement weigerde de resolutie op de agenda te plaatsen. Daarna volgde de bloedigste gevechten tussen de oproerpolitie en de betogers sinds het uitbreken van de opstand. Er vielen meer dan twintig doden. Ook de volgende dagen lieten tientallen burgers als politieagenten het leven.

In dit protestfilmpje legt een Oekraïense student uit wat er aan de hand is in haar land:

Wat met Rusland?

Hoewel de Russische president Vladimir Poetin formeel ontkent dat zijn land druk uitoefent op Oekraïne om geen toenadering te zoeken tot Europa, wordt dat door waarnemers sterk tegengesproken. Zo zou de Russische president erop gewezen hebben dat zijn land toch wel erg goedkoop gas levert en dat de handel tussen beide landen wel heel belangrijk is. En beide zaken zouden in gevaar kunnen komen als Oekraïne een stap richting Europa zou zetten.

Poetin veroordeelde het geweld scherp, maar oordeelde net als de Oekraïense autoriteiten dat het om een poging tot staatsgreep ging. Poetin houdt ‘extremisten’ verantwoordelijk voor de dodelijke straatgevechten.

Intussen is de Oekraïense geheime dienst een onderzoek gestart tegen ‘enkele politici’ wegens poging tot staatsgreep.

Wat vindt Europa?

Europa bleef lang stil. Topdiplomate Catherine Ashton reisde wel al enkele keren naar Kiev om te overleggen met de president en om haar afschuw te uiten over het geweld.

Sinds de escalatie van het geweld, maakt Europa vaart. Donderdag 20 februari kwamen de Europese ministers van Buitenlandse Zaken in spoedoverleg samen. Daar werd beslist om sancties op te leggen 'tegen de verantwoordelijken voor het buitensporige geweld'. Het zou onder meer gaan over het bevriezen van tegoeden en het inhouden van visa.