De zelfkastijding van de boekensector
‘De crisis in het boekenvak zit grotendeels in ons hoofd.’ Foto: Olivier Middendorp/hh

Je kunt de boekensector aan twee dingen herkennen: ze verkopen boeken, en ze klagen dat ze te weinig boeken verkopen. Houd nu eens op dat gejeremieer, schrijft Dirk Demuynck, het einde van het boek is lang niet nabij.

Wie? Werkte voor de grote uitgeefgroepen in ons land en richtte in 2008 Witsand Uitgevers op.

Wat? In de recentste dalende cijfers zitten veel verkopen niet inbegrepen. Het gaat dus zeker niet altijd om stappen achteruit, maar om verschuivingen in de markt.

Vanavond vindt in Gent de jaarlijkse nieuwjaarsreceptie plaats van boek.be, de belangenvereniging van het Vlaamse boekenvak. Ik geef het u op een blaadje: tussen de hapjes en drankjes door zal daar weer veel ruimte zijn voor een algemeen gedeeld apocalyptisch denken. Terwijl iedereen toch weet dat het meestal onze angsten zelf zijn die het monster van de crisis baren. Als een uitgeverij of een boekhandel een schip was, zou het eenvoudigweg moeten volstaan om de steven soepel te wenden in de juiste richting om vlot verder te varen. Toch is het gejeremieer onderhand zo algemeen dat ik er, ik kan het niet helpen, bijwijlen zelfs misselijk van word.

Het gekanker in het vak is niet nieuw. Ik herinner me hoe nog voor de eeuwwende als ICT’ers vermomde boekenhaters het einde van het boek kwamen voorspellen. Het was toch zonneklaar: voor het begin van de nieuwe eeuw waren we eindelijk af van dat prehistorische ding dat een boek werd genoemd. Die boodschap werd er keer op keer ingeramd. Het leek ook zo’n evidente evolutie: exit boek en introit de snelle computerhap. Geïmponeerd door zoveel nieuwlichterij boog menig boekenvakker deemoedig het hoofd, stilletjes wachtend op het definitieve vallen van het doek. Maar wat zie je als je praat met mensen die een leven leiden dat van boek naar boek gaat? Dat het boek nog steeds springlevend is! Vorig jaar zijn er in ons taalgebied weer 60 miljoen van verkocht. Waarvan 16 miljoen in Vlaanderen. Toch haalt die vaststelling het niet in de ogen van veel boekenvakkers. Als buitenstaanders het boek niet compleet de grond in hebben kunnen praten, maakt de sector de klus zelf wel af.

Vreemd, een hogere omzet

Aan de vooravond van de laatste Antwerpse Boekenbeurs was het weer van dattum: de tent voor de openingstoespraken was nog maar net gevuld of daar begon het gejeremieer al. Over de crisis en de boekhandelsluitingen en, natuurlijk, want een mens moet toch bij de tijd zijn, de concurrentie van de ‘Amazons en Apples van deze wereld’. Vreemd, na afloop van de Beurs verklaarde de helft van de standhouders dat ze bij een lichtjes dalend bezoekersaantal toch een hogere omzet hadden geboekt. Wij hebben, als jonge uitgeverij, op de laatste Boekenbeurs onze omzet niet alleen verhoogd, maar zelfs verdubbeld. Toch dendert de trein van de negatieve communicatie onverminderd voort.

Nu, ik ben niet blind, natuurlijk is het economische klimaat bikkelhard. Vraag het maar aan de beginnende dierenarts die bij mij naast de deur woont. Hoe verleidelijk het is om te gaan werken met hulp op krediet. Of vraag het aan de vele fantastische jonge modeontwerpers van bij ons. Zij bijten hun tanden stuk op de globalisering en de concurrentie van bedrijven die wereldwijd opereren en produceren tegen mensonwaardige dumpingprijzen. Maar de crisis geeft ook de meest creatieven onder hen vleugels. En dat is ook in het boekenvak het geval.

Ondertussen doet alle stemmingmakerij de grote uitgeefconcerns haast ineenkrimpen van de paniek. ‘Niets wordt nog zoals het was’, zei een directeur van een van deze dino’s twee jaar geleden in Boekblad. ‘Niets wordt nog zoals het was’, herhaalde de opvolger van diens opvolger twee jaar later opvallend woordelijk in hetzelfde blad. De directie van de uitgeefreus is in twee jaar tijd dus blijkbaar niet eens tot een begin van een antwoord gekomen op de vraag waar het dan wel naartoe zou kunnen gaan. De enige oplossing die wordt bedacht is leentjebuur spelen bij Olli Rehn. De concerns zetten dus het mes in mensen en middelen. Maar nu behalve VBK en WPG ook Meulenhoff Lannoo gekozen heeft voor een herstructurering betekent dat nog niet dat voor de hele sector geconcludeerd kan worden dat de mot in het product zit.

In ons hoofd

Helaas, gisteren zat het spel dus weer op de wagen: de cijfers over de verkoop van boeken in Vlaanderen in 2013 worden bekendgemaakt en zie: weer een daling dus, met 2,6 procent (DS 23 januari) . ‘Maar 2,6 procent?’, zou je kunnen zeggen als je alle genoemde momenten van geofficialiseerd negativisme aftoetst aan dit resultaat. En er zijn ook veel verkopen niet in rekening genomen, waardoor veel van de zogenoemde stappen achteruit uiteindelijk gewoon verschuivingen zijn in een veranderende markt.

Misschien is er helemaal niet zoveel reden voor doemdenken en zit die crisis uiteindelijk ook maar grotendeels in ons hoofd. Wat wel zeker is, is dat het boek een pracht van een product is, dat het leven van veel mensen heel veel kleur geeft. Wie weleens een boek leest weet dat maar weinig kan tippen aan dat eindeloze reizen in je hoofd. Misschien wordt het dus hoog tijd dat boek.be eens inzet op een ruime en positieve campagne, die dat in de verf zet. Alleen als dat de boodschap zou zijn van de toespraken vanavond, zou ik me er weer met plezier aan onderwerpen.

Wist je dat je ook zonder abonnement elke maand 3 betalende  plus-artikels kunt lezen?

Meld je aan en lees gratis ›

Vul je e-mailadres en wachtwoord in