BLOG. Getekend door de bergen
Dalila in gesprek met een bejaarde inwoonster. Foto: Roeland Scholtalbers
Aan het voeteneinde van de Peruaanse Andes ligt San José de los Chorrillos. Vanaf 3.000 meter kijkt het uit over een akelig, uit de rotsen gehouwen weggetje dat met omwegen in zijn richting kronkelt. Het bergdorp knijpt de ogen dicht in het felle zonlicht en keert de gure wind de rug toe.

Bij het ontbijt ben ik getuige geweest van een bijzondere ontmoeting. Doña Rosa, eigenares van een lokale eetgelegenheid, omhelsde mijn begeleiders Dalila en Ana intens. Dalila en Ana zijn respectievelijk dokter/onderzoeker en laboratoriumtechnicus in Lima. Jaren geleden kwam Doña Rosa voor behandeling naar het plaatselijke Instituto de Medicina Tropical Alexander von Humboldt (koosnaampje Tropicales). Alleen het litteken op haar arm herinnert haar nog aan die tijd.

Slenterend door een van de twee straten die Chorrillos rijk is kom ik een vrouw tegen met een blauwe emmer vol geitenmelk. Verderop zeult een man met een flinke zak sperziebonen. Bijna alle inwoners van Chorrillos zijn getekend. Gekenmerkt door een onherbergzaam leven met weinig comfort en door een mutilerende ziekte die overgebracht wordt door kleine zandvliegjes: leishmaniasis. Als je in de Peruaanse bergen of jungle woont krijg je er vroeg of laat mee te maken.

Litteken

De mensen die ziek worden leiden een simpel bestaan en kunnen niet even naar de dokter of apotheek om de hoek. Daarom wordt de ziekte vaak pas ontdekt als de leishmania parasiet al flink huis heeft gehouden. In Peru komt voornamelijk de vorm voor die de huid aantast, of in de ergste gevallen de slijmvliezen waarbij mond, neus of oor weggevreten worden. De behandeling is moeilijk, maar sommige patiënten wonen op bijna een etmaal rijden van gespecialiseerde hulp in Lima. Als het mis gaat moeten zij huis en haard verlaten voor een behandeling, een ingrijpende gebeurtenis voor een kleine boer en zijn of haar familie.

Doña Judith heeft van leishmaniasis een flink litteken op haar neus geërfd. Haar man doet seizoenswerk in een andere vallei en is weken van huis. Zij oogst de sperziebonen en loopt een uur heen en een uur terug om de was te doen in de lager gelegen rivier. Verder heeft zij haar handen vol aan haar vier kinderen. Haar tweejarige zoontje wordt momenteel behandeld voor leishmaniasis. Het ziet er naar uit dat ook zijn grote broer besmet is geraakt. Dalila neemt een huidstaal van de wond op zijn wang om een zekere diagnose te kunnen stellen. Er vroeg bij zijn is belangrijk om erger te voorkomen, twee weken behandeling in Lima kan Judith missen als kiespijn.

Volgens conservatie schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie krijgen jaarlijks meer dan een miljoen mensen leishmaniasis, maar waarschijnlijk zijn het er veel meer. Die onduidelijkheid bestaat simpelweg omdat de mensen in kwestie arm zijn en geen stem hebben. Ze zijn vooral lijdend voorwerp, geen onderwerp.

Geheimen

Leishmaniasis mag dan bekend staan als een verwaarloosde ziekte, zo zien ze het bij het Tropicales niet. Al meer dan twintig jaar bestuderen zij samen met collega’s uit Antwerpen de parasieten die de ziekte overbrengen. Daarnaast werken ze aan betere diagnoses en effectievere behandelingen. Dalila wijdt zelfs haar lopende doctoraatsopleiding aan het Tropisch Instituut in Antwerpen aan deze onbekende ziekte. Zij is op zoek naar antwoorden op de vraag waarom behandeling soms mislukt.

Zonder grootschalige financiering en in de schaduw van de popsterren van het wetenschappelijke onderzoek werken de mensen van het Tropicales vastberaden aan het ontrafelen van de geheimen van leishmaniasis. Vol geduld en liefde zorgen ze voor hun patiënten, gewoon een kwestie van solidariteit vinden zij. Ik voel me bevoorrecht dat ik hen en de mensen die zij helpen heb leren kennen. Net als de ziekte die zo’n grote rol speelt in hun leven verdienen zij het niet om verwaarloosd te worden.

Volgende aflevering: gezondheidszorg in India