Iedereen gelijk in de trein
‘Elke treinreiziger verdient pluche onder de kont.’ Foto: Jimmy Kets

Wie het zich kan permitteren, krijgt een luxezitje, terwijl het plebs tevreden moet zijn met een gewoon bankje. Klinkt een beetje middeleeuws? En toch gaat het er zo aan toe in onze treinen. Hoog tijd om het verschil tussen eerste- en tweedeklassewagons op te heffen, vindt Bert Van Raemdonck.

Beste Frank Van Massenhove,

U hebt een nieuwe baan: gefeliciteerd.

Er is nogal wat te doen geweest over hoeveel (of beter: hoe weinig) u binnenkort zult verdienen. Maar voor die tienduizenden reizigers die vanmorgen weer in een of ander druilerig station stonden te bidden dat hun trein geen al te grote vertraging zou hebben, maakt het eigenlijk niet veel uit of u jaarlijks 290.000 euro of 920.000 opstrijkt. Het enige wat hen echt interesseert, is of ze met een beetje respect zullen worden behandeld. Met treinen die op tijd aankomen en vertrekken. Met wagons waarin voldoende plaats is om min of meer comfortabel te zitten. En met een vriendelijk woordje uitleg als het toch een keertje misloopt. Want dat er altijd weleens iets de planning in de war kan sturen, dat weten wij ook wel.

U bent niet als winnaar uit de selectieprocedure gekomen omdat u die eenvoudige basisbehoeften van de treinreizigers het best kunt inwilligen. Toch heeft uw ontwapenende glimlach voor een piepklein beetje hoop gezorgd. Een topmanager die een jaarsalaris van 290.000 euro ‘heel veel’ vindt, is ofwel een goede leugenaar, ofwel iemand die het goed voorheeft met de openbare diensten, de treinen en de gewone stervelingen die er dagelijks van gebruik maken.

Een 19de-eeuws relict

Ikzelf ben (graag) naïef genoeg om dat laatste te geloven, maar anderen zijn dat misschien niet. Daarom wil ik u een suggestie doen waarmee u een grote groep reizigers makkelijk over de streep kunt trekken. Al jaren is de verdeling van de trein in een eerste en een tweede klasse mij een doorn in het oog. Telkens als er op het perron een wagon met zo’n pocherige ‘1’ voor mijn neus stopt, heb ik het gevoel dat ik naar een wanstaltig relict uit de negentiende eeuw sta te staren. Die cijfers ‘1’ en die ‘2’ herinneren namelijk aan een tijd waarin men oprecht vond dat er zoiets bestond als eerste- en tweederangsburgers. Ooit waren er zelfs drie standen, maar in 1956 hebben ze die derde klasse op de trein gauw afgeschaft. Reizen in die minderwaardige wagons was inderdaad nog nauwelijks menswaardig, en het besef was gekomen dat openbare diensten mensen niet mogen onderscheiden op basis van hun sociale rang, stand of klasse.

We zijn intussen bijna zestig jaar verder. Niet één van uw voorgangers heeft het aangedurfd om ook dat vervloekte verschil tussen de eerste en de tweede klasse af te schaffen. Toch is dat onderscheid vandaag volstrekt absurd: als je trein een halfuur te laat komt of helemaal niet komt opdagen vanwege de zoveelste koperdiefstal of gebroken bovenleiding, dan maakt het weinig verschil of er op het ticket in je portefeuille een ‘1’ of een ‘2’ staat.

Maar als die trein uiteindelijk het station binnenrijdt, heeft dan niet iedereen evenveel recht op een fijn plekje bij het raam? Wat daar bij dat raam voorbijkomt, is namelijk wel degelijk de eenentwintigste eeuw, niet de negentiende. Maar wie het aandurft om op een overvolle trein in eerste klas te zitten met een ‘gewoon’ ticket op zak, riskeert een fikse toeslag. Zonder dat daar overigens een duidelijk principe over bestaat: het zijn de conducteur en zijn humeur die beslissen of je in dat geval wordt gestraft of niet. Is ook dat niet een beetje negentiende-eeuws?

Weg met het klassensysteem op de trein. U hebt het ultieme argument in handen. Men vindt dat uw salaris meer op dat van uw onderdanen moet gelijken? Werk dan meteen ook het verschil weg tussen redelijk rijke passagiers (want échte rijken nemen natuurlijk nooit een trein) en aanvaardbaar arme (want échte armen maken zelden B-dagtrips naar zee).

Schaf tweede klasse af

Uw SP.A-signatuur doet vermoeden dat u mensen als elkaars gelijken beschouwt. En als gewezen manager van de FOD Sociale Zekerheid moet u doordrongen zijn van het principe dat solidariteit de samenleving draaglijk maakt. De afschaffing van de twee klassen op de trein zou daarvan een prachtig symbool kunnen zijn. Het zou u bovendien een karrenvracht krediet opleveren. U zal het nodig hebben. Daar kan geen bonus tegenop.

Het is trouwens niet de eerste klasse die moet worden afgeschaft, maar de tweede. Al wie vandaag koppig voor de trein blijft kiezen, verdient het allerzachtste pluche ter wereld onder zijn duurzame kont.

Bert Van Raemdonck

Wie? Praktijkassistent ­Nederlandse letterkunde (UGent), literatuurrecensent.

Wat? De SP.A-signatuur van de toekomstige NMBS-baas doet vermoeden dat hij elke mens als gelijk beschouwt. Het klassensysteem in de treinwagons staat daar haaks op.