Verhalen vissen op de frontlijn
Foto: vrt
Daar waren de boeren in de Westhoek weer met hun obussen uit de Eerste Wereldoorlog. Bijna een eeuw later spitten ze die nog altijd uit hun velden op. Maar clichés zouden geen clichés zijn geworden als er geen grond van waarheid in zat. Die boeren konden dus niet ontbreken in de eerste aflevering van Ten oorlog, de reportagereeks van Arnout Hauben over zijn voetreis, samen met Mikhael Cops en Jonas Van Thielen, langs de fronten van de ‘Groote Oorlog’, van Nieuwpoort tot Gallipoli in Turkije.

Het is nog niet vaak gedaan, en zeker niet voor televisie, zo’n tocht. Dat komt onder andere doordat het nationalistische sentiment van die oorlog de herinnering eraan blijft kleuren. Hoe paradoxaal dat ook is voor een ‘wereldoorlog’, elke soldaat sneuvelde toen kennelijk alleen voor het eigen vaderland. Ten oorlog breekt dat al open door letterlijk over de grens te gaan. De reeks zal dus ongetwijfeld leren dat het er aan onbekende fronten in Noord-Italië of de Balkan al evenmin menslievend aan toe ging.

De internationale aanpak levert nog een tweede antidotum op. Want krijgt de herdenking van honderd jaar Eerste Wereldoorlog nu al veel aandacht (deze tv-reeks is er om dat te bewijzen), de Vlaamse regering koestert ook toeristisch-commerciële plannen die jammer genoeg een ander cliché versterken: dat wat we van die oorlog moeten onthouden, alleen die West-Vlaamse loopgraven zouden zijn. Dat cliché negeert wat de oorlog voor de rest van het land betekende. En voorts was, in de context van de oorlog, het stukje front dat toen door het Belgische leger werd verdedigd, toch niet meer dan een uithoek.

Niet dat Ten oorlog het over die oorlogsgeschiedenis zelf wil hebben, integendeel. De reeks is letterlijk slow journalism die in mensen en landschappen nagaat wat nu nog van die oorlog overblijft. Dat vraagt veel aandacht om betekenisvolle verhalen te vinden. Hauben en de zijnen doen dat met veel zin voor integriteit en respect, waarschijnlijk zelfs meer dan ze zelf vermoeden.

Vertrokken ze behoorlijk gedocumenteerd op pad, de kijker ziet hen ook aarzelen. Is het zo gepermitteerd om ook een beetje pret te hebben op een plek waar zich gruwelijke feiten hebben afgespeeld? Maar vooral: welke verhalen zijn interessant? Sommige gaan direct over hoe mensen die geschiedenis ‘gebruiken’. Andere hebben dan weer een eerder metaforische betekenis, zoals dat van die jongeman die niet beseft dat hij pal op de frontlijn aan het vissen is maar, net als de soldaten van toen, ook een oorlog aan het voeren is, in zijn geval tegen de drugs.

Die aanpak, ook met het landschap als permanent decor, tilt deze reeks boven de anekdotiek uit. De oorlog is zo een focus om naar het heden te kijken: dat er ook na een oorlog leven is. Moet zijn.

‘Ten oorlog’, Eén, elke maandag om
20.35 uur, tot 3 juni