Gwendolyn Rutten: 'De wereld heeft vandaag een icoon verloren’
Open VLD-voorzitter Gwendolyn Rutten poseerde vorig jaar met ijzeren blik als Iron lady op de cover van M, de cultuurbijlage van De Morgen. Ze heeft altijd bewondering gehad voor Margaret Thatcher. Niet dat ze daarom ook hetzelfde over de dingen dacht, maar toch klinkt ze resoluut: ‘De wereld heeft vandaag een icoon verloren.’

Wat bewonderde u vooral in haar?

‘Hoe ze zich al een paar decennia geleden profileerde als vrouw op het wereldtoneel. Als je een klein meisje bent, zijn er weinig dingen uit het wereldnieuws die een blijvende indruk nalaten, maar bij mij was dat met Thatcher het geval. Haar rol in de grote historische momenten staat echt op mijn netvlies gebrand. De val van de Muur, het uiteenvallen van de Sovjet-Unie of de wapenwedloop bijvoorbeeld.’

‘Haar consequentie, ook die vond ik bewonderenswaardig. Ze had een visie en voerde die door, punt. Niet dat ik het eens ben met al wat ze zei of dacht, maar op dat moment was ze wel de juiste vrouw op de juiste plaats. Het verenigd Koninkrijk weer economisch op de kaart zetten, dat was haar uitdaging en dat heeft ze gedaan. Haar denkbeelden moet je ook tegen die achtergrond bekijken, je kunt ze niet verplaatsen naar vandaag, of naar België. We hebben het over het Verenigd Koninkrijk in de jaren tachtig. Haar pleidooi voor belastingverlaging, die toen tot zeventig tot tachtig procent opliepen, haar strijd tegen de vakbonden, die de onderhandelingen lamlegden, ze pasten in dat ene momentum.’

Associeert u Thatcherisms met iets positiefs of negatiefs?

‘Positief. Het was een visie die in die tijd de dingen in beweging zette, op een moment waarop dat nodig was.’

Hoe had de wereld er uitgezien zonder haar?

Als je de balans opmaakt en het globale plaatje bekijkt, denk ik dat de wereld een icoon kwijt is. Ook haar politieke invloed in eigen land was enorm. Haar tegenstanders hebben zich moeten heruitvinden naar haar denkbeelden. Tony Blair en New Labour zijn strikt genomen een erfgenaam van het Thatcherisme. Ze hebben haar ideologie mee omarmd, er de scherpe kanten afgevijld en de derde weg uitgevonden. Dat is voor mij de essentie: waar Thatcher voor stond, is overeind gebleven.

Van de doden niets dan goeds?

‘Goh, Ik denk dat ze op een bepaald moment te lang aan de macht is geweest, en soms te ver ging. En ik ben het zeker ook niet altijd met haar eens. ‘There is no such thing as a society’, zei ze bijvoorbeeld. Dat geloof ik niet. Mensen hebben een samenleving nodig, een systeem van sociale banden.’

Wat vond u van haar manier van communiceren?

‘Superprofessioneel. Maar ook enorm zwart-wit. En ook daarmee lokte ze veel controverse uit. Eigenlijk was het een populist avant-la-lettre. Ze stelde de zaken heel simpel voor en leerde als een van de eerste politici de kracht van oneliners. Een hele ideologie vertalen in soundbites, zeg maar. Niets was toevallig. Zelfs haar stemgeluid niet. Ze ging naar Amerika om te studeren hoe je met de camera moest omgaan. Ze heeft zichzelf ook helemaal vormgegeven, ook haar imago en kleding.’

Wat is het grootste verschil tussen u en Thatcher?

‘Ik kijk niet zwart-wit naar de wereld, en bovenal: ik ben geen conservatief.’

Was ze een rolmodel voor u?

‘Ze was geen vrouwelijk rolmodel, maar wel een rolmodel voor vrouwen, zo zou je het kunnen samenvatten. Al wat typisch vrouwelijk was, leek haar vreemd. Het was een harde tante, ze ging haar eigen weg, had weinig empathie, en als je de verhalen hoorde van hoe ze mensen op haar kabinet behandelde, dan liet dat ook weinig zachtheid vermoeden.’ ‘Maar ze was natuurlijk wel een rolmodel voor vrouwen, ja. De manier waarop zij, zoals ik eerder al zei, naast de machtigste mannen op het wereldtoneel stond, dat was indrukwekkend en inspirerend.’