PORTRET. IJzeren Dame wilde haar vaderland redden
Margaret Thatcher op bezoek bij de Amerikaanse president Ronald Reagan (februari 1985). Foto: ap
Margaret Thatcher veranderde haar partij, haar land en drukte een stempel op Europa.

Al heel jong besloot Margaret Roberts dat ze een politieke carrière wilde uitbouwen. Die politieke microbe kreeg ze van haar vader, die schepen van Financiën was in Grantham. In 1959 maakte ze, na enkele mislukte pogingen, haar entree in het parlement.

In 1975 besloot ze een gooi te doen naar het leiderschap van de Conservatieve partij. Die beslissing nam ze zonder veel na te denken, zei ze later. En toen ze 's avonds thuiskwam en haar man Denis inlichtte, kon die alleen maar stamelen: 'Goede God, je bent gek'. Maar Thatcher zag het als haar plicht. En van haar vader had ze geleerd dat 'plicht voor alles gaat'. Haar land en haar partij waren op de verkeerde weg en ze moest hen redden.

Ze won de voorzittersverkiezing. Tot veler verrassing. Onder Thatcher veranderde de Conservatieve partij radicaal van koers. Ze liet zich leiden door Friedrich von Hayek en Milton Friedman, de goeroes van de ongebreidelde vrije markt en het individualisme.'*There is no such thing as community', placht Thatcher te zeggen.

Vrouwelijke premier

Op 3 mei 1979 werd Thatcher de eerste vrouwelijke premier van een groot Westers land. Een jaar later werd in de VS haar zielsverwant Ronald Reagan verkozen. De overwinning van Thatchers Conservatieve partij was in ruime mate te danken aan de diepe economische malaise waaronder de Britten gebukt gingen. De groei viel stil en de inflatie ging op hol.

De nieuwe premier beloofde komaf te maken met het afstompende socialisme. Het nieuwe sleutelwoord was opportunity, kansen, voor iedereen die er voor wilde werken. In 1984 ging ze de machtsstrijd met de mijnwerkersvakbond van de marxist Arthur Scargill aan. Die zou na een staking van een jaar het hoofd moeten buigen: de onrendabele mijnen gingen toe, de syndicale macht was gebroken. Het was een van de meest markante momenten uit haar premierschap.

Haar ijzeren hand toonde Thatcher ook in de oorlog met Argentinië om de Falklands in 1982. De nationalistische overwinningsroes die zich van de Britten meester maakte door de overwinning, leverde haar het jaar nadien een flinke winst op in de parlementsverkiezingen. Britannia ruled the waves, en dat konden haar landgenoten appreciëren.

Europa was Thatchers achilleshiel. Ze heeft zich altijd bedrogen gevoeld. Ze had 'ja' gezegd tegen de eenheidsmarkt omdat die gunstig was voor het Britse bedrijfsleven, maar Europa muteerde volgens haar in een federale staat en daar had ze niet mee ingestemd. In het Verdrag van Maastricht liet ze voor haar land een uitzondering inschrijven zodat het Verenigd Koninkrijk de sociale clausules niet moesten toepassen. Ze vond ook dat ze te veel betaalde aan de Europese Gemeenschap en eiste 'haar geld terug'.

Sleet

In 1989 werden de eerste tekenen van sleet zichtbaar. Haar ministers pikten haar autoritaire stijl hoe langer hoe minder. Ook haar Euroscepsis werd hoe langer hoe meer een splijtzwam in het kabinet. In het voorjaar van 1990 braken zware rellen uit tegen haar poll tax, een gemeentebelasting die door haar forfaitair karakter als hoogst onrechtvaardig werd gezien.

Toen de conservatieven zware verliezen leden in de lokale, tussentijdse en Europese verkiezingen was de tijd rijp voor verandering. Na zware problemen binnen haar Conservatieve partij kon ze worden overtuigd om af te treden. Op 28 november 1990 volgde John Major haar op.

De IJzeren Dame was nog geruime tijd actief via haar stichting, als geopolitiek adviseur van sigarettenfabrikant Philip Morris en in het lezingencircuit, maar de jongste jaren liet haar gezondheid het steeds vaker afweten.