COCKTAILBLOG. Jenever is ontstaan in Vlaanderen
Ben Belmans en Alex Kratena Foto: rr
De ‘Prague Bar Show’ is het grootste horeca-event van Tsjechië: een dag vol seminaries, lezingen, cursussen en voorstellingen door de beste bartenders en mixologen van over de hele wereld. Zo ook Antwerpenaar Ben Belmans, de eerste Belgische mixoloog met het gerenommeerde WSET diploma. Hij mocht er samen met Alex Kratena (verkozen tot beste barman van de wereld) de – helaas voor onze noorderburen – wel degelijk Vlaamse oorsprong van jenever uit de doeken doen.

Jenever is één van de oudste gedistilleerde dranken in Europa en kent een enorm rijke geschiedenis. Het oudste schriftelijke bewijs van een oervorm van jenever is het boek Der Naturen Bloeme, van Jacob Van Maerlant (een monnik uit Brugge) uit 1269. In zijn boek, geschreven in de volkstaal, heeft hij het over jeneverbessen gekookt in wijn als medicijn tegen krampen en maagpijn.

Een eeuw later wordt dit nog eens aangehaald door Jan Van Aalter, maar deze keer als geneesmiddel tegen de pest. Het is ook deze Jan Van Aalter die de welgekende euforische effecten van het drankje geboekstaafd heeft. 'Zo is jenever waarschijnlijk de allereerste social spirit drink van de wereld', zegt Ben Belmans. 'De Vlamingen waren de eersten die voor de gezelligheid een druppel gingen drinken en niet als medicijn.'. En dat verbaast ons eerlijk gezegd niets.

'Holland gin'

De oudste vermelding van het drankje als ‘jenever’ wordt gemaakt door de Antwerpse medicus Philippus Hermanni in zijn boek Een Constelijck Distileerboec uit 1552. Het wordt daar ‘Aqua Juniperi’ genoemd en dat 98 jaar eerder dan de Nederlander Franciscus Sylvius met zijn ‘genova’.

Een belangrijk keerpunt is de val van Antwerpen in 1585. Ongeveer de helft van de bevolking vlucht de stad uit; de meesten naar Nederland, en ze nemen hun jenever mee. Engeland stuurde tevergeefs een expeditieleger om de stad te ontzetten, maar ze konden het tij niet keren. Ze leerden wel de jenever kennen en noemden het ‘Dutch Courage’ (naar de volkstaal van de Lage Landen). Deze kennismaking zal uiteindelijk leiden tot het ontstaan van de 'Engelse' gin. In de Verenigde Staten was jenever in de 19e eeuw trouwens gekend als ‘Holland gin’.

De 17e eeuw werd de Gouden Eeuw voor Amsterdam en kende een sterke ontwikkeling van jeneverproductie in de steden. Het toenmalige België zuchtte onder een drooglegging die 99 jaar zou duren, behalve dan in Hasselt dat toen tot het Prinsbisdom Luik behoorde.

Tegen de 19e eeuw is Schiedam in Nederland uitgegroeid tot het wereldcentrum van de jeneverproductie, maar op het einde van de eeuw is daar alweer niet veel meer van te merken. In België werd ondertussen de kolomdistillatie uitgevonden en dankzij de industrialisatie neemt ons land de wereldwijde exportrol over van Nederland.

Verbod op jenever

Begin 20ste eeuw neemt de jeneverconsumptie alleen maar af, mede dankzij de Wet Vandervelde die de verkoop van sterke drank op café verbood. De wet - die slechts in 1983 werd afgeschaft - zorgde waarschijnlijk voor de sterke biercultuur in ons land.

In 2008 ten slotte, keurt Europa een wetsvoorstel goed waardoor enkel jenever uit België, Nederland, Duitsland en Noord-Frankrijk zich zo mag noemen. Maar deze ‘appellation controlée’ mocht niet baten en de echte jenever wordt minder en minder gemaakt en gedronken.

Is er dan nog toekomst voor onze 'nationale trots', vroegen wij aan Ben Belmans?

'Er is altijd hoop. Zowel bestaande, als nieuwe distilleerderijen zijn begonnen met het produceren van de zogenaamde 17 Provinciën Genever (17 PG). Een nieuwe jenever met een rijke smaak dankzij onder andere een betere kwaliteit en grotere hoeveelheid moutwijn (een belangrijk ingrediënt van jenever, negentig procent van de Nederlandse jenevers gebruikt trouwens Belgische moutwijn van Filliers), maar ook een creatieve selectie van kruiden en alles gedestilleerd volgens het oude recept.'

'De toekomst ligt vooral in samenwerking tussen de Belgische en Nederlandse destilleerders om een jenever te maken die een nieuwe uitdaging biedt op de huidige markt voor consumptie, zowel puur als in cocktails en de oplossing ligt daar in een premium genever volgens oud recept met een kwalitatieve moutwijn. Als ik een destilleerderij had, was ik er zelf al aan begonnen', voegt hij er nog glimlachend aan toe.

Misschien zijn ze in Praag ondertussen al begonnen? Wij laten ondertussen de fruitjenevers voor wat ze zijn en gaan op zoek naar een lekkere gerijpte 17 PG.