Moordenaars binnenkort op vrije voeten op basis van hersenscan?
Foto: REUTERS
Er is een duidelijk verschil waar te nemen tussen de hersenen van een psychopaat en die van een 'normaal' mens. Dat blijkt uit een onderzoek van de universiteit van Californië. De resultaten kunnen een antwoord bieden op bepaald 'afwijkend' gedrag, maar roepen vooral meer - én belangrijke - vragen op. Bestaat er zoiets als 'agressieve genen'? Kunnen seriemoordenaars en verkrachters er niets aan doen? Kan pedofilie worden genezen? En wat moet een rechter met dit onderzoek?

De verschillen in de hersenstructuur kwamen aan het licht met behulp van dezelfde technologie die gebruikt wordt bij MRI- en PET-scans. Psychopaten zouden een zogenaamd 'beschadigd brein' hebben, waardoor ze anders gaan denken, reageren... Maar is zo'n 'beschadigd brein' dan een afdoend excuus voor zaken als moord, pedofilie, verkrachting...?

Er zijn zelfs al rechtszaken bekend waarin de verdediging zelfs na de schuldbekentenis pleit voor de vrijspraak of strafvermindering op basis van de 'beschadigd brein'-theorie. 'Mijn hersenen dwongen me om het te doen', luidt het dan.

Vrijspraak op basis van hersenscan?

Een bekend voorbeeld is de zaak rond de Amerikaanse seriemoordenaar Brian Dugan. Hij riskeerde de doodstraf voor onder meer de verkrachting en de moord op een 10-jarig meisje, maar kreeg na onderzoek van zijn hersenen 'slechts' levenslang.

Vreemd genoeg werkt het ook in de andere richting. Zo was er geen concreet bewijs tegen een Indiase vrouw in een moordzaak, maar toch werd ze veroordeeld. Hier zou uit het onderzoek gebleken hebben dat zij de schuldige was.

'Het zorgwekkende is dat rechters - of toch sommige - zich in de toekomst niet meer zullen laten leiden door bewijzen, maar hun uitspraak baseren op basis van de neurologische tests', zegt Colin Blakemore, professor neurologie van de universiteit van Oxford.

Een test waarbij een groep rechters een hypotethische zaak voorgelegd krijgt, geeft de professor al gelijk. De rechters die geen neurologisch bewijs voorgelegd kregen, spraken zwaardere straffen uit dan de rechters die dat wel kregen.

'De vraag is niet of neurologisch bewijs thuishoort in de rechtbank', reageert Teneille Brown, professor recht aan de universiteit van Utah. 'Dat is nu al voor verschillende doeleinden het geval. Maar is de technologie wel klaar voor het grote werk? Of kan er nog sprake zijn van misbruik?'

Kan pedofilie worden genezen?

Het onderzoek kan ook buiten de rechtbank grote gevolgen hebben. Als zaken als pedofilie het gevolg zijn van 'iets' in je hersenen, kan het dan met een chirurgische ingreep genezen worden? Zo simpel is het waarschijnlijk allemaal niet, maar toch zijn ook hier al voorbeelden van.

Na meer dan dertig jaar kinderarts geweest te zijn, werd de Italiaan Domenico Mattiello vorig jaar opgepakt wegens kindermisbruik. Een hersenscan bracht echter aan het licht dat Mattiello een 4 centimeter grote tumor op zijn hersenen had. 'De tumor veranderde zijn gedrag', zegt Pietro Pietrini, een specialist in genetica en psychiater. 'In al die jaren zag hij tienduizenden kinderen en nooit was er een probleem. En na dertig jaar was hij dan plots een pedofiel?'

Het opmerkelijke is dat de pedofiele neigingen van Mattiello weg waren zodra hij de tumor had laten verwijderen. Omdat de voormalige kinderarts nog behandeld wordt tegen kanker, is zijn zaak nog niet voor de rechter verschenen. 

Meer vragen dan antwoorden

Voorlopig roepen de resultaten van het onderzoek dan ook meer vragen op dan dat ze antwoorden bieden. Experts zeggen echter dat het 'onvermijdelijk is dat neurologie en wetgeving in de toekomst almaar op elkaar afgestemd zullen worden'. Hoe meer we weten over de hersenen, hoe beter we bepaald gedrag kunnen kaderen, straffen, verklaren...