Schelden voor beginners met kapitein Haddock
Foto: AP
Kapitein Haddock zorgde met zijn scheldtirades geregeld voor een humoristische noot in de Kuifje-albums. Maar wat is eigenlijk de betekenis van al die zelfbedachte scheldwoorden van de kapitein?

Anakoloet: Komt van het Griekse anakolouthos, dat 'zonder samenhang' betekent. Het wordt in de taalkunde gebruikt voor de grammaticale constructie van een zin, die door een onjuiste woordschikking ontspoort.

Anthropopithec-Anthropussen: Haddock bedoelt hier waarschijnlijk de wetenschappelijke aanduiding pithencanthropus (erectus). Het is de naam die wordt gegeven aan de aapmens of het aapachtig dier uit de prehistorie, waarvan op Java op overblijfselen zijn gevonden en waaraan in de afstammingsleer groot belang wordt gehecht.

Basji-Boezoek: Een door de sultans gerekruteerde huursoldaat in het Ottomaanse leger. De Turkse naam betekent letterlijk 'dwarskop'. De Basji-Boezoeks waren wrede en ongedisciplineerde krijgers. ze kwamen vooral uit Koerdistan, Albanië en Egypte. Een van Haddocks meest gebruikte beschimpingen.

Duizend bommen en granaten: Zonder twijfel Haddocks meest bekende vloek. De Franse krachtterm 'tonnerre de Brest' werd in de Nederlandse vertaling samengevoegd met de vertaling van 'mille millions de mille sabords'. Komt al voor in het 'Woordenboek der Nederlandsche Taal' uit 1900.

Ellendelaren: Een afleiding van ellende met het achtervoegsel -(el)aar, dat volledig door de kapitein zelf bedacht werd en nergens anders vastgelegd is dan in de Kuifje-albums.

Driedubbel overgehaald alpiene kropdragers: Kropdrager, of 'cretin' in het Frans, is een ander woord voor een kropmens: een geestelijk en lichamelijk blijvend onvolgroeide mens, met een groot hoofd en kropgezwellen, veroorzaakt door afwijkingen van de schildklier. Wordt ook gebruikt voor iemand die zich als een idioot gedraagt. 'Alpiene' verwijst naar het alpiene ras uit de Alpen, met een korte schedel en donkere ogen en haren.

Sokkenlopers: Dit scheldwoord komt niet voor in Van Dale, maar naar alle waarschijnlijkheid houdt het verband met de uitdrukking 'held-op-sokken'. Haddock gebruikt de term echter als hij zich tot de woestijnbevolking richt. Het Franse origineel 'va-nu-pieds' verwijst dan ook naar het feit dat ze blootvoets liepen.

Troglodieten: Woord dat zijn oorsprong in de Griekse taal vindt en letterlijk holbewoner betekent. De kapitein gebruikt het dan ook regelmatig voor mensen die hij minderwaardig acht.

Zoetwatermatrozen: Benaming uit de maritieme wereld met een duidelijke negatieve ondertoon. De stoere, echte matrozen bevonden zich volgens Haddock namelijk op de open zee, en niet op het zoete binnenwater van meren, kanalen of rivieren. Werd door kapitein Haddock graag gebezigd tijdens een van de hachelijke avonturen die hij met Kuifje op zee beleefde.

 

(')Duizend Bommen en Granaten - Albert Algoud - Uitgeverij Casterman)