De Gucht: 'Te weinig mensen durven Europa openlijk verdedigen'
Foto: Geertje De Waegeneer
'Ik denk dat weinig mensen die Europa kennen, niet bezorgd zijn', zegt Europees commissaris Karel De Gucht. De grote verklaringen van Merkel en Sarkozy deze week lossen volgens hem niets op.

Jacques Delors, de gewezen voorzitter van de Europese Commissie, zei deze week in een interview dat Europa aan de rand van de afgrond staat. Deelt u die analyse?

'Ik heb altijd een enorm grote bewondering gehad voor Delors. Toen hij voorzitter was en ik in het Europees Parlement zat, luisterde ik altijd gefascineerd naar zijn speeches. Hij deed dat zonder papieren, maar met perfect geconstrueerde zinnen, en met een feilloze logica. En omdat hij zo goed kon spreken, heeft hij Europa ervan overtuigd om met de interne markt te beginnen zonder dat we een gemeenschappelijke munt hadden. Daar zat ook al de tegenstrijdigheid in die we nu zien: toen werd ook al gezegd dat het ons aan de rand van de afgrond zou brengen. Dat hoor je nu ook weer: je kan moeilijk een eenheidsmunt hebben als je geen economische convergentie hebt tussen de landen met die munt. Het is de klassieke vraag van de kip en het ei in de politiek. Delors zei: “Ik doe het toch, en dan zullen we wel zien,. Toen de euro werd ingevoerd, ging het ook zo. Dat is vaak zo in de politiek. Als je dat soort stappen niet durft te zetten, zul je nooit grote doorbraken realiseren.'

'Maar ik begrijp dat Delors bezorgd is. Ik denk dat weinig mensen die Europa kennen en observeren, niet bezorgd zijn. Maar zoiets zeggen is geen antwoord, het verandert niks aan de realiteit.'

Denkt u niet dat sommige mensen nog wakker geschud moeten worden?

'Er zijn twee boodschappen die we moeten geven. De eerste is dat we tot elke prijs de euro zullen verdedigen. Dat besef groeit nu stilaan op de markten. Ten tweede moeten de eurolanden orde op zaken stellen in hun nationale begrotingen. Het is verleidelijk om daarover keynesiaans te denken en te waarschuwen dat te veel besparingen zullen wegen op de groei. Maar als je een schuld van honderd procent van het bbp en grote tekorten hebt, dan heb je geen keuze. Je kunt niet méér blijven uitgeven dan je hebt. Dan móét je besparen. Ook die boodschap is stilaan duidelijk. Ik kan me vergissen, maar ik heb de indruk dat de speculatiedrift stilaan afneemt - ook al is het misschien nog te vroeg om dat nu al te zeggen.'

(…)

'De politici van deze generatie zijn ook minder bereid dan de generatie van Delors om het op te nemen voor Europa, om Europa te verdedigen. Dat is mee bepaald door de tijdgeest, waarin populisme opgang maakt.'

'Sarkozy probeert misschien de indruk te geven dat hij Europeser wil denken, maar hij doet dat dan wel op zijn manier, namelijk louter intergouvernementeel. Daar heb je bijzonder weinig aan.'

Het beeld werd deze week wel weer versterkt dat Duitsland en Frankrijk beslissen.

'Een van de zwakheden van Europa op dit moment is dat wat er ook gebeurt, wat er ook besproken wordt, het meteen door iedereen als beslissingen voorgesteld wordt. Welke beslissingen? Een beslissing is iets dat definitief is. Iedereen doet alsof hij iets beslist heeft. Niet moeilijk dat er verwarring ontstaat. Als je het mij vraagt, hebben Merkel en Sarkozy deze week helemaal niks beslist. Je kan hoogstens zeggen dat ze beslist hebben een en ander voor te stellen aan de andere lidstaten.'

'Als Frankrijk en Duitsland hun vennootschapsbelasting willen harmoniseren, is dat dan een Europese beslissing? En ze kunnen al evenmin 'beslissen' dat er een euro-regering komt. Ze kunnen dat alleen maar voorstellen. Maar zo'n “regering” installeren kan niet zonder fundamentele aanpassing van de verdragen. Het heeft geen poot om op te staan.'

(…)

Intussen worden ook de burgers almaar sceptischer tegenover het Europese project.

'De fundamentele houding van de burgers tegenover Europa is niet negatiever geworden, denk ik. Het probleem is dat Europa te weinig advocaten heeft. Er zijn te weinig mensen die Europa openlijk durven verdedigen.'

Etienne Davignon zei onlangs in De Standaard dat de mensen Europa niet meer begrijpen.

'Ik denk dat de mensen Europa nooit begrepen hebben. Dat is ook logisch, want Europa is grotendeels achter gesloten deuren tot stand gekomen. Door een generatie overtuigde Europeanen die dacht: als we dit te openlijk spelen, gaan we de mensen niet meekrijgen.'

'Nu is er wel openheid. Dat is een moeilijke stap voor de politici, maar ook voor de burgers. Want die beginnen zich nu ook vragen te stellen. We beleven nu een paradigma-verschuiving, van een Europa dat zich ontwikkelde in diplomatieke kringen naar een politiek Europa, in de betekenis van een Europa dat tot stand komt in de polis, in de openbaarheid. Dat was het vroeger niet.'

Denkt u dat Europa sterker uit deze crisis kan komen?

'Dat is best mogelijk. Als je kijkt naar de geschiedenis van de Europese integratie, zie je dat substantiële vooruitgang vaak geboekt wordt in perioden van crisis. Maar ik denk ook dat de politieke strijd heftiger zal worden, gewoon omdat Europa machtiger wordt, en er dus ook meer strijd om die macht zal zijn.'

Het volledige interview over de Europese taalvervuiling, groeiend populisme en overdreven pessimisme, vindt u in de weekendeditie De Standaard of in de e-krant.