Wat te doen bij een insectensteek of -beet?
Foto: reuters
Insectensteken en -beten: iedereen heeft er wel eens mee te maken gehad. Gelukkig zijn de gevolgen meestal vrij onschuldig, zoals jeuk en pijnlijke zwelling, maar in bepaalde gevallen kunnen deze steken gevaarlijk zijn.

Eerst overlopen we de verschillende insecten en de kenmerken van hun beet of steek. Spinnen en teken zijn geen insecten, maar we nemen ze mee in ons lijstje op omdat ze, zeker in het geval van teken, voor flink wat ongemak kunnen zorgen.

Bijen, wespen en hommels

Honingbijen zijn niet agressief, maar zullen steken als ze zich bedreigd voelen. Dit betekent meteen ook het einde van hun leven . Aangezien de angel van een bij met weerhaakjes bezet is, blijft deze steken in de huid van het slachtoffer. Als de bij zich probeert los te trekken scheurt hij de angel met de gifblaas los van zijn achterlijf. Die blijft dan achter in de huid.

Als ze zich bedreigd voelen kunnen wespen pijnlijke steken veroorzaken. In tegenstelling tot bijen hebben wespen een angel zonder weerhaken en kan één enkele wesp tot 10 keer steken . Bij een dergelijke steek spuit een wesp kleine hoeveelheden gif in bij zijn slachtoffer. Dit gif bevat lokstoffen waardoor andere wespen, die eventueel in de buurt zijn, aangetrokken kunnen worden.

Hommels hebben een gladde angel en kunnen verschillende keren steken zonder daaraan te sterven. Toch zijn ze niet agressief. Ze steken uiterst zelden.

Muggen, steekvliegen en dazen

Waar je ook bent, deze insecten vind je overal. In de tropen brengen ze vaak gevaarlijke ziektes over, zoals slaapziekte en malaria. De soorten die bij ons voorkomen, zorgen alleen maar voor slapeloze nachten en jeuk. Muggen zijn overigens vooral actief tijdens de schemering.

Mieren en spinnen

Mieren zijn over het algemeen niet agressief. In het nauw gedreven kunnen zij bijten met hun scherpe kaken. Vervolgens spuiten zij met het achterlijf een druppel mierenzuur in het wondje. Dit kan een stekend gevoel en een rode plek veroorzaken.

In België komen er ongeveer 700 verschillende soorten spinnen voor, maar geen enkele is giftig. Er zijn wel een aantal spinnensoorten die vervelend kunnen bijten. Vooral de waterspin heeft een kwalijke reputatie.

Teken

Teken zijn kleine, op spinnetjes lijkende insecten tussen de 1 en 3 mm groot en zijn vooral actief van begin maart tot in oktober. Teken zitten voornamelijk op struikgewas en hoog gras, waar ze wachten op een voorbijkomend dier of mens. Vanaf hun schuilplaats laten ze zich vallen en bijten zich vast in de huid waarna ze zich volzuigen met bloed.

Meestal is een tekenbeet pijnloos en onschuldig. Soms zijn teken besmet met een bacterie die de ziekte van Lyme (Lyme-borreliose) veroorzaakt. Daarom is het steeds oppassen geblazen.

Wat doe je best bij een beet of steek?

Bijen, wespen en hommels

Een steek van een bij, wesp of hommel is altijd erg onaangenaam. Bij sommigen zwelt de huid op, bij anderen zie je nauwelijks iets. Vaak gaat deze irritatie snel over. Anders is het wanneer een wesp of bij in de neus, mond, tong of hals heeft gestoken: dan kan de reactie heftiger zijn en kan een zwelling het ademhalen bemoeilijken. Een klein deel van de bevolking reageert uitzonderlijk heftig op een bijen- of wespensteek. Zo'n heftige reactie duidt meestal op een allergie voor bijen- en wespengif. Mogelijke symptomen zijn rode vlekken over het hele lichaam die gepaard gaan met hevige jeuk. Daarnaast kunnen onder andere de oogleden en lippen opzwellen.

• Na een bijensteek moet men de angel zo snel mogelijk verwijderen. Dit kan bijvoorbeeld door ze er met de nagel uit te wippen. Neem nooit de angel vast tussen duim en wijsvinger, zo knijpt u de gifblaas leeg en maakt u het alleen maar erger. Het best verwijdert u de angel met een pincet of met een schrapende beweging van de vingernagel, of met een naald. Was de steek daarna met water en zeep, en ontsmet de wonde. Om de zwelling tegen te gaan kunt u op de plaats van de steek ijs of een koude vochtige doek leggen.

• Een steek in de mond of de keel is altijd gevaarlijk. Er kan zeer vlug een belangrijke zwelling ontstaan die de ademhaling bemoeilijkt. Geef een ijsklontje om op te zuigen of koude drank om de zwelling te verminderen en ga zo vlug mogelijk naar een arts of naar het ziekenhuis.

• Wanneer er lokaal een hevige reactie optreedt (abnormale zwelling of zeer hevige jeuk) die na een paar uur niet spontaan verdwijnt, of die pas na een paar uur optreedt, raadpleegt u best een arts. Verwijder de angel, ontsmet indien nodig en laat het slachtoffer neerliggen, de benen iets hoger.

Muggen, steekvliegen of dazen

De gevolgen van een dergelijke steek blijven bijna altijd beperkt tot een hinderlijke zwelling van de huid, gepaard met sterke jeuk. Na herhaalde beten of steken van eenzelfde insectensoort kunnen er plaatselijk allergische reacties optreden, dit gebeurt vaak bij muggenbeten.

• Afblijven is de boodschap. Krabben kan de jeuk enkel erger maken. Bij te hevige jeuk kan men gebruik maken van een jeukwerende zalf. Let erop dat kinderen de huid op de plaats van de steek niet openkrabben, want zulke wondjes kunnen gemakkelijk ontsteken.

Spinnen en mieren

Spinnenbeten en mierenbeten komen weinig voor. De gevolgen van een beet blijven beperkt tot een hinderlijke zwelling en jeuk of een branderig gevoel.

• Ook hier is afblijven de boodschap. Eventuele wondjes kunt u ontsmetten.

Teken

Meestal is een tekenbeet pijnloos en onschuldig. Na een paar uur krijgt u wat huiduitslag met jeuk. Normaal verdwijnt die huiduitslag na enkele dagen. Een tekenbeet kán u echter ziek maken. Teken zijn in toenemende mate besmet met een bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt. Die ziekte kan het zenuwstelsel aantasten, en gewrichtsontstekingen en hartaandoeningen veroorzaken.

• Heeft de teek zich vastgezet, dan moet u ze zo dicht mogelijk bij de huid met een pincet vastgrijpen en ze er voorzichtig uittrekken/-draaien. U doet dit best met een ronddraaiende beweging tegen de klok. Anders kunnen de kaken van het bestje in uw huid blijven steken, wat tot een ontsteking kan leiden.

In de apotheek zijn hiervoor speciale tekenpincetten te koop. Bij gebrek aan een pincet kan u de teek ook vastgrijpen met de vingernagels. Omwikkel de vingers dan liefst met een zakdoek. Ontsmet de plaats van de tekenbeet. Verdoof of dood de teek niet met alcohol of ether, dat kan de kans op besmetting doen toenemen.

• U raadpleegt het best uw arts als er resten van de teek in de huid zijn achtergebleven. Ook als er sprake is van rode, ringvormige huiduitslag die groter wordt, hoofdpijn en/of symptomen van griep gaat u beter naar een dokter.