Commissie-Adriaenssens trekt zware conclusies
Foto: belga
Kinderpsychiater Peter Adriaenssens stelde vanmorgen het eindrapport van de commissie-Adriaenssens voor. Het rapport begint met met meer dan 100 pagina's met anonieme getuigenissen van slachtoffers.

De Commissie-Adriaenssens onderzocht klachten over seksueel misbruik door geestelijken, maar nam eind juni ontslag nadat haar dossiers in beslag waren genomen in het kader van operatie Kelk. Toch staat de commissie erop om een eindrapport voor te leggen, 201 pagina's lang.

Stomp in de maag

'Een onaf rapport', benadrukte Adriaenssens bij het begin van de persconferentie. 'Maar uit respect voor alle getuigen is het belangrijk dat we het naar buiten brengen. Iedereen is met verstomming geslagen. Lees dit en je zal de stomp in uw maag voelen. Je zal net zoals de commissieleden dichter bij de slachtoffers komen. We vonden het ook belangrijk dat ook de bisschoppen, de kardinalen en de aartsbisschop het verslag integraal lazen', zegt Adriaenssens.

Getuigenissen

Het rapport begint met met meer dan 100 pagina's met 124 anonieme getuigenissen van slachtoffers, verzameld sinds 23 april van dit jaar. 'We zetten hun getuigenissen vooraan om hun moed te eren, de moed om met hun verhaal naar de commissie te stappen.'

'De slachtoffers zijn bezorgd over wat de pers met deze verhalen gaat doet; en dat elke getuigenis een Vangheluwe-verhaal wordt waarbij de hele zaak wordt uitgespit, op zoek naar details. Wij willen graag de 124 getuigenissen naar buiten brengen als één getuigenis,' zegt Adriaenssens.

Niet oppervlakkig

'Het gaat bij deze getuigenissen niet over oppervlakkige betastingen', gaat Adriaenssens verder. 'Het ging om oraal en anaal misbruik, gedwongen en wederzijdse masturbatie, het ging met andere woorden over zware feiten.'

Analyse en statistiek

Twee derde van de slachtoffers zijn mannelijk, een derde vrouwelijk, begon Adriaenssens het statistisch luik dat meer dan 50 pagina's telt. Uit Franstalige hoek kwamen slechts 45 getuigenissen, uit Nederlandstalige hoek meer dan 400. 'We hebben geen verklaring voor dit grote verschil', merkte Adriaenssens op.

Het aantal actuele dossiers is zeer beperkt. Er is slechts één dossier over een minderjarige naar justitie gestuurd. Ook één actueel dossier over iemand die nog geen dertig jaar is, is naar het gerecht gestuurd. Tachtig procent van de slachtoffers die naar de commissie stapte, is ouder dan veertig jaar. 

De helft van de daders van het misbruik binnen de Kerk zou overleden zijn, aldus Adriaenssens.

Jonge jongens rond twaalf jaar bleken het vaakst het slachtoffer van misbruik. Vanaf de leeftijd van 15 à 16 jaar valt het misbruik terug. Bij meisjes is er geen dergelijke piek en blijft de kans op misbruik min or meer constant door de puberteit heen.

Verspreid

Het misbruik situeert zich vooral in de jaren '60, met een sterke terugval in de jaren '80. 'Een trend die we ook elders in Europa zien', aldus Adriaenssens.

In totaal komen 29 congregaties in alle bisdommen aan bod in de dossiers van de commissie. 'Maar zowat elke instelling, elke school - en dan met name de scholen met een internaat - hebben ooit te maken gehad met misbruik', klinkt het.

Er werden aan de commissie dertien gevallen van zelfmoord voorgelegd, gemeld door naasten van het slachtoffer. Ook zes pogingen tot zelfdoding kwamen de commissie ter ore. In één zaak werd pas jaren na de zelfmoord het verband gelegd met misbruik.

Lokaas

Volgens Adriaenssens is de commissie wel degelijk lokaas geweest voor het gerecht. Toen de zaak-Vangheluwe losbarstte kreeg de commissie veruit de meeste slachtoffers over de vloer. 

Voor systematische doofpotoperaties ziet de commissies geen bewijs, zei Adriaenssens nog. Wel zijn er 'aanwijzingen voor het incestueuze niets doen in de kerk'. Priesters reageren zoals moeders wanneer de vader incest pleegt, klinkt de vergelijking. Zwijgen is overigens een ziekte van de samenleving in het algemeen, stelt de Commissie.

Advies

Na analyse van de getuigenissen en gegevens legt de commissie enkele adviezen voor. Zo wijst ze erop dat de verjaringstermijn in het strafrecht een groot struikelblok blijkt in de aanpak van misbruik. Dat er misschien wel een vertrouwenscentrum voor volwassenen nodig is waar ook slachtoffers van misbruik in andere instellingen terecht kunnen. Zo kreeg de commissie ook brieven van mensen die zijn aangerand door hun therapeut of psychiater. Daarnaast wijst de commissie op het belang van vorming en preventie.

Geen 'commissie' meer

De Commissie adviseert bovendien om het begrip 'commissie' niet langer te hanteren. Jan Hertogen, een slachtoffer dat zich in de media bekendmaakte, wees op de ongelukkige associatie met een onderzoek- en parlementaire commissie. Terecht, zegt nu ook Adriaenssens. 'Zijn voorstel eerder te spreken van een centrum voor erkenning, heling, herstel en verzoening spreekt de Comissie aan', staat in het rapport. 'Het verduidelijkt dat de Commissie geen gerechtelijke opdracht heeft.'

Verder pleit de Commissie voor nauwere samenwerking met andere landen, voor meer aandacht voor andere vormen van misbruik, zoals emotioneel en fysiek geweld en voor meer aandacht voor de partners van slachtoffers. De Kerk zou ernstigere straffen moeten/kunnen voorzien voor de plegers, en daarin ook een onderscheid maken tussen wie zich wel en niet meldt. Er is ook nood aan een deskundig onderzoek en behandeling van de plegers in de Kerk.

Een solidariteitsfonds voor slachtoffers, een gerichte opleiding en bezinning binnen de Kerk, ook over de structuur die het risico op misbruik in de hand werken en een duidelijk werkkader voor een nieuwe 'commissie' vervolledigen het hoofdstuk over adviezen in het eindrapport.

De Commissie diende haar verslag in bij de Hoge Raad voor de Justitie, die een brugfunctie naar de burger dient te vervullen, klinkt het.

Download het volledige eindrapport van de Commissie-Adriaenssens