Herman Van Rompuy wordt EU-president
Foto: photo news reuters

De Belgische premier Van Rompuy werd door zijn collega's benoemd tot eerste Europese 'president', Catherine Ashton tot minister van Buitenlandse Zaken. Een keuze voor twee onbekende gezichten.

Herman Van Rompuy was al geruime tijd de grootste kanshebber om de eerste permanente voorzitter van de Europese Raad van staatshoofden en regeringsleiders te worden. Maar er lag één groot obstakel op zijn weg: de Britse premier Gordon Brown.

Die kon niet anders dan zijn voorganger Tony Blair, die zich net niet openlijk kandidaat had gesteld voor die functie, te steunen. Blair was evenwel niet aanvaardbaar voor de Europese socialisten, die dat lieten blijken door de post van Hoge Vertegenwoordiger op te eisen. Brown was compleet verrast door de houding van zijn Europese geestesgenoten. Maar om geen gezichtsverlies te lijden, kon Brown niet anders dan Blair zo lang mogelijk blijven verdedigen.

Vlak voor het diner van de regeringsleiders gisteravond kon een woordvoerder van de Zweedse voorzitter echter melden dat premier Fredrik Reinfeldt opgelucht was dat de socialisten hun onderlinge problemen hadden opgelost.

Weg vrij

Even voordien was duidelijk geworden dat de Britse premier Gordon Brown bereid was gevonden om de weg vrij te maken voor Herman Van Rompuy als 'president'. Daarop konden de socialistische regeringsleiders op hun vergadering in de Oostenrijkse ambassade de Italiaan Massimo D'Alema laten vallen als hun officiële kandidaat voor Hoge Vertegenwoordiger. Ze opteerden voor de Britse Catherine Ashton.

De huidige commissaris voor Handel werd al lang genoemd als een zeer ernstige kanshebber. Maar na het afhaken van de Brit David Miliband kozen de socialisten publiekelijk voor D'Alema, zodat Brown de schijn kon ophouden dat hij voor Tony Blair als president bleef vechten. D'Alema was echter voor weinigen aanvaardbaar wegens zijn communistische verleden en zijn anti-Amerikaanse en anti-Israëlische houding.

Met Ashton viel de puzzel in elkaar. De EVP en de kleine, oude lidstaten kregen hun zin met Van Rompuy; de socialisten en de Britten kregen de Hoge Vertegenwoordiger; en één van de topfuncties gaat naar een vrouw.

Nagelbijten

Gistermorgen was het echter nog nagelbijten geweest voor Van Rompuy. Hij werd gesteund door een meerderheid van de regeringsleiders, maar alles dreigde te zullen afhangen van de manier waarop Reinfeldt de diner-vergadering zou leiden. De regeringsleiders, en zij alleen, waren op het diner in het Justus Lipsiusgebouw in de Wetstraat aanwezig. In een apart zaaltje wachtten Van Rompuys diplomatiek adviseur Dirk Wouters en de Belgische permanente vertegenwoordiger bij de EU, Jean de Ruyck, op eventuele instructies.

De Zweedse premier en zijn collega's bevonden zich op onverkend terrein. Er bestaan immers geen regels, geen procedures voor de invulling van deze nieuwe jobs. De Zweed kon het dus nog gemakkelijk verknoeien. Alles bleef mogelijk in de broeierige atmosfeer van zo'n top-diner. Er kan worden gemarchandeerd; er kan een onvermoede nieuwe kandidaat opduiken. 'Van Rompuy moet zich voorbereiden op diverse scenario's', zei een diplomaat 's middags nog.

In de namiddag werd het weer even spannend toen de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Carl Bildt op zijn website betreurde dat de EU voor een 'minimalistische oplossing' dreigde te gaan 'die Europa's kans op een sterke stem in de wereld zou verminderen'.

Maar nog voor het diner kwam dus het verlossende woord van de socialisten en kon de Zweedse voorzitter Van Rompuy en Ashton op het diner officieel voordragen voor goedkeuring door zijn collega's.

Wat ontsnapte aan andere Belgen, Guy Verhofstadt en Jean-Luc Dehaene, valt Van Rompuy in de schoot: een Europese topfunctie. Uiterlijk op 1 januari 2010 treedt Herman Van Rompuy in functie.

Leterme II

Niets lijkt nog een terugkeer van Yves Leterme (CD&V) naar de Wetstraat 16 in de weg te staan. De portefeuille Buitenlandse Zaken zou naar de huidige minister van Ontwikkelingssamenwerking Charles Michel (MR) gaan. Inge Vervotte (CD&V), die in de nasleep van de Fortis-zaak samen met Leterme en Jo Vandeurzen ontslag nam, staat dan weer met stip genoteerd om Michel op te volgen.

Vraag is of de wissels in de regering snel zullen worden doorgevoerd, of dat de vijf regeringspartijen eerst uitgebreid gaan onderhandelen over een nieuwe regeerverklaring. 'Wij willen in elk geval eerst weten wat Leterme wil realiseren en hoe hij dat denkt te doen', aldus een federale vicepremier.
weegbrengen.