Zes doden, vier zwaargewonden en acht lichtgewonden. Dat is voorlopig de prijs van de dolle kamikaze-actie van Karst T.. Deze ontslagen beveiligingsman reed op Koninginnedag in Apeldoorn met zijn auto dwars door het publiek met als doel de koninklijke bus. Vijf doden is een zware prijs, maar niet zo zwaar als hij had kunnen zijn.

Een mistroostige kalmte hangt over Apeldoorn. Het is donderdagmiddag, half vijf. Het grootse feest voor de honderdste geboortedag van koningin Juliana - aan wier verjaardag haar dochter en opvolgster Beatrix bleef vasthouden voor het jaarlijkse volksfeest, omdat haar eigen verjaardag in de winter valt - zou nog volop bezig moeten zijn. De gek in de zwarte Suzuki besliste er anders over.

Nu zijn zelfs de nieuwsgierigen (sensatiebeluste ramptoeristen zijn er nauwelijks geweest) thuis naar tv gaan kijken, en worden de panelen met de fototentoonstelling over 100 jaar Juliana alweer gedemonteerd op het grasplein voor paleis Het Loo.

Achter de paleismuren - niet in het grote gebouw dat een museum is geworden na de dood van Juliana maar in het kleinere Oude Loo, een veelgebruikt weekendverblijf van de Oranjes - bekomen koningin en familie nog van de emoties. De schaarse omstaanders gaan beleefd en zwijgend opzij als een limousine stopt, en premier Balkenende er uitstapt om via een zijuitgang het paleis te betreden: deze man heeft ernstig werk te doen.

Robert Van Barneveld staat mijmerend aan een afsluiting, waar de politie iedereen tegenhoudt die te dicht bij de Naald wil komen. De zwarte Suzuki, te pletter gereden tegen dat monument uit 1901 ter ere van het huwelijk van Wilhelmina, staat er vermoedelijk nog steeds verhakkeld te wezen. Met een scherm weren de speurders pottenkijkers.

Van Barneveld, een ‘onvoorwaardelijk koningsgezinde’ dertiger, was er bij op het moment van de aanslag. ‘Ik stond bij de Naald naar de open bus te kijken met alle prinsessen erin, toen ik opeens een hoop lawaai en tumult hoorde. Ik draaide me om en zag nog net die zwarte auto in volle vaart komen aanrijden en op de Naald knallen. Het was heel vreemd allemaal. Het zal wel aan mijn subjectieve beleving liggen, maar het leek alsof iedereen tien seconden stil bleef staan na de klap. Behalve de veiligheidsmensen dan, die stonden binnen de kortste keren met getrokken revolvers bij die auto. Pas na die eerste shock zag ik al die bloedende slachtoffers liggen, en realiseerde ik me ook dat dit waarschijnlijk een aanslag was.’

Andere mensen, die iets verder stonden tijdens het drama, mengen zich in het gesprek. Een gepensioneerde politieman zegt dat volgens hem de hulpdiensten langer dan nodig op zich lieten wachten. Een ander heeft een politieman zien rondzeulen met een kleuter in de handen, roepend ‘van wie is dit kind?’.

Maar Van Barneveld en een andere vrouw die echt midden het tumult stond, schudden het hoofd. ‘Ik vond het net zo vreemd dat er geen paniek was. Uiteraard was het een chaotische toestand, met al die huilende en kermende mensen. Maar de hulp kwam zeer snel. In een mum van tijd stonden er ambulances en cirkelden er helikopters. Rond ieder slachtoffer op de grond stonden er al zeer snel hulpverleners die hen probeerden te reanimeren en zo. En de toeschouwers sloegen niet in paniek. Die deden zoals ikzelf: ze maakten zich relatief rustig en gelaten uit de voeten - allemaal koortsachtig naar familie of vrienden bellend met hun gsm’s. Burgemeester De Graaf heeft ook vrij snel bevestigd dat alle verdere activiteiten afgelast werden. Ook dat vond ik goed gedaan. Aandringen was niet nodig: de podiums waren snel verlaten, de muziek werd overal uitgedraaid. De feeststemming doofde uit als een kaars.’

Van Barneveld is één van de weinigen die in de late namiddag nog bij de plaats van het onheil rondhangen. ‘Ik heb dat nodig om het te verwerken. Ik ben hier vanmiddag weggegaan in een chaos, ik moet gewoon weer even zien dat het hier opnieuw rustig is.’

De op tv voortdurend herhaalde beelden van hoe de dodende auto van Karts T. zich door de menigte baande en voor de ogen van de verbouwereerde prinsen en prinsessen te pletter reed, werden gedraaid door een ploeg van het duidingmagazine Nova. In de live-uitzending was het incident niet te zien.

En dus hebben mensen die niet op de plaats van het onheil langs de kant van de weg stonden, allemaal hun eigen versie van hoe ze ‘het’ vernamen. Zoals Tim en Eva-Talitha Heusinkveld, die net tegenover het paleis langs het traject wonen. ‘Wij zaten het koninklijk bezoek toch maar op tv te volgen, omdat je daar toch nog het meest ziet. Maar toen reed die open bus voorbij ons huis. Wij keken vanuit onze huiskamer recht in de verbijsterde, ontzette gezichten van prinses Maxima en de andere prinsessen. Bovendien reed de bus abnormaal snel, je zag meteen dat er iets ergs aan de hand was.’ De Heusinkvelds hebben drie jonge kinderen bij zich. ‘De twee oudsten weten ongeveer wat er gebeurd is, dat vinden ze ook best heftig hoor. Ik moet er niet aan denken dat je met je kinderen in dat publiek staat, en dat die die menselijke ellende allemaal live meemaken.’

Los van het leed van de doden en gewonden, is de afgelasting van het verdere programma ook een zware teleurstelling voor veel Apeldoorners. Met één van de belangrijkste Nederlandse paleizen op zijn grondgebied, is hoog Oranjebezoek voor de Veluwestad niet zo uitzonderlijk, maar deze Koninginnedag was toch wel een heel bijzondere. Minder oubollige traditionele spelletjes zoals zaklopen en koekhappen, een wat grootsere aanpak vanwege de bijzondere gelegenheid: 100 jaar Juliana. Veel mensen vermoeden dat dat toefje extra slagroom op de oranje tompoes ook een afscheidscadeau voor koningin Beatrix betekende: het zou niemand verbaasd hebben als ze - zonder incidenten - later in de namiddag de machtsoverdracht aan haar zoon had aangekondigd.

Hoe dan ook: een historische stoet over de 20ste eeuw in Nederland, een plechtig défilé, een bijeenkomst van alle honderdjarigen in de Grote Kerk. Geen vereniging of school in de wijde omtrek van Apeldoorn die niet al maanden bij de voorbereiding op deze dag betrokken was. Allemaal vergeefs. Ooggetuige Robert van Barneveld, nu een beetje sarcastisch: ‘Van die historische stoet heb ik de Eerste Wereldoorlog, de crisisjaren en de Tweede Wereldoorlog gezien. De andere wagens kwamen niet meer door. Dat hoefde voor niemand meer. Jongens toch. Eerst Fortuyn en Van Gogh, en nu dit. Zelf vind ik dit veel erger. Wat een droevige dag.’

Een droevige dag, inderdaad. Al kon je gisteren uit vele gesprekken, op straat maar ook op radio en tv, ook veel opluchting proeven. Niemand durft het echt uitspreken, maar velen denken: stel je voor dat niet Karst T., maar wel een meer ‘professionele’ terrorist met een bomauto de bus met de hele koninklijke familie geraakt had?