Orhan Pamuk heeft de Nobelprijs literatuur 2006 gewonnen. De Turkse romanschrijver is in eigen land sterk omstreden en werd vervolgd omdat hij de Armeense genocide aan de kaak stelde. Pamuk liet weten zeer verheugd, vereerd en tevreden te zijn met de prijs. "Ik zal proberen bij te komen van de schok", aldus de schrijver.
Pamuk krijgt de prijs, bestaande uit 1,1 miljoen euro, een gouden medaille en een oorkonde, op 10 december, de sterfdag van Alfred Nobel, in Stockholm. De schrijver zei zich er op te verheugen de prijs in Stockholm in ontvangst te nemen. "Dat wordt leuk", zei hij. Over de politieke effecten van de prijs zei hij: "Ik weet het niet, we zullen zien. Voor mij persoonlijk betekent het dat niemand me meer zal vragen wanneer ik de Nobelprijs zal winnen, of of ik hoop hem te winnen."

De 54-jarige auteur werd bekroond omdat hij ,,in de zoektocht naar de melancholische ziel van zijn geboortestad nieuwe symbolen heeft ontdekt voor de botsing van culturen'', aldus de Academie in Stockholm. Horace Engdahl, de voorzitter van de Academie, prees het voorstellingsvermogen en de scherpzinnigheid van de schrijver.

,,De Nobelprijs Literatuur vandaag is goed nieuws voor de wereldliteratuur, maar ook goed nieuws voor de artistieke vrijheid en voor de vrije meningsuiting in het bijzonder'', stelde eurocommissaris voor Uitbreiding Olli Rehn. Hij noemt zich een ''vriend en bewonderaar'' van Pamuk.

Rehn herinnert zich een bezoek aan Pamuk vorig jaar. Op de vraag van Rehn bij het afscheid wat hij Pamuk moest wensen, zei die laatste: ,,Dat ik opnieuw boeken kan schrijven en mijn geest kan bevrijden van dit getreiter. Ik ben een schrijver.'' Volgens Rehn heeft Pamuk de Nobelprijs ten volle verdiend, omwille van zijn talent en zijn werk. ,,Maar kunstenaars hebben ook vrije meningsuiting nodig, zoals ze water en lucht nodig hebben.''

Verscheurdheid is centrale thema

Het centrale thema in het werk van Pamuk is de verscheurdheid van de Turkse samenleving tussen Oost en West. Boeken van zijn hand zijn Het huis van de stilte, De witte vesting, Sneeuw en Istanbul: herinneringen en de stad. De Nederlandse vertalingen van zijn boeken verschijnen bij de Arbeiderspers.

Pamuk was een van de grote favorieten voor de Nobelprijs. De boeken van Pamuk zijn boeken zijn vertaald in dertig talen, en de auteur werd bekroond met heel wat buitenlandse literaire prijzen, onder meer met de prestigieuze Vredesprijs van de Duitse Boekhandel in oktober 2005.

Ondanks zijn populariteit in het buitenland is Pamuk in eigen land fel omstreden. In oktober vorig jaar werd de auteur aangeklaagd voor het beledigen van de Turkse identiteit, een misdrijf waarop een gevangenisstraf van 6 maanden tot drie jaar staat. Aanleiding was een interview met een Zwitsers blad, waarin de schrijver had gezegd dat de Turken maar eens moeten uitkomen voor de massamoorden op Koerden en Armeniërs. Pamuk werd begin dit jaar buiten vervolging gesteld.

Pamuk werd op 7 juni 1952 geboren in Istanboel. Hij studeerde architectuur en journalistiek, maar op zijn 23ste koos hij voor een leven als schrijver. Zeven jaar later bracht hij zijn eerste roman uit, Meneer Cevdet en zijn zonen. De internationale erkenning kwam er bij de publicatie van zijn zesde roman Ik heet Karmozijn. Pamuk woont vandaag nog altijd in Istanboel. Hij is gescheiden en heeft een dochter.