De slimste mens’ belooft vanaf maandag weer wekenlang de kijkcijfers en tooggesprekken te domineren. De Woestijnvisquiz begint altijd met zenuwen en eindigt vaak met afgang. Maar alfabetisch ontleed is dat net andersom.
Afgang

‘Eigenlijk kan je in De slimste mens ter wereld niet afgaan, of je moet al een serieuze debiel zijn’, stelde Stany Crets na zijn deelname. Toch zijn er mensen die het allesbehalve goed gedaan hebben. De Gentse burgemeester Daniël Termont, bijvoorbeeld. ‘En toch was zijn deelname een van de hoogtepunten’, zegt de eindredacteur Sam De Graeve. ‘Hij kwam, hij zag en kreeg iedereen plat van het lachen. Termont heeft een verpletterende indruk nagelaten.’ Alleen de rocker Willy Willy, sinds zijn passage ook wel Silly Willy genoemd, maakte geen te beste indruk. Een stevige black-out was zijn deel.

Blunders

‘Banaan’ antwoordde Guido Belcanto op de vraag ‘Welke fruitsoorten worden gehanteerd om de vorm van de borsten aan te duiden?’ Heidi Lenaerts vergiste zich in de fotoronde en riep uit ‘hert!’ bij de foto van een kangoeroe. Phara de Aguirre noemde de rapper Kaye Styles dan weer een ‘inboorling’ en Piet Huysentruyt wist niet hoe het programma Zomer 2007 het jaar voordien heette. ‘Een van de legendarische momenten van vorig seizoen staat op naam van Walter Zinzen’, zegt De Graeve. ‘Toen hij bij de fotoronde een tampon moest benoemen, zei hij: 'een goedendag'.'

Cijfers

De finale van vorig seizoen haalde liefst anderhalf miljoen kijkers en een marktaandeel van 64,5 procent. Op het einde van dit zevende seizoen zullen zowat 210 deelnemers gepasseerd zijn. Er werden ongeveer 190 afleveringen opgenomen en meer dan vierduizend vragen gesteld.

Deelnemers

Een stevig lijstje deelnemers dit jaar, met onder meer Johan Vande Lanotte en Goedele Liekens. Is er nog een verlanglijst? ‘Absoluut’, zegt De Graeve. ‘Ik hoop nog steeds op Herman Van Molle, die zo creatief is dat hij de waanzinnigste smoezen bedenkt, en op Karel De Gucht.’

Erelijst De allereerste slimste mens was Alain Grootaers. Daarna wonnen Stany Crets, Bert Kruismans, Wouter Deprez en Steven Van Herreweghe de quiz. Vorig jaar werd Annelies Rutten de eerste vrouwelijke slimste mens.

Format

‘De mensen die De slimste mens bedacht hebben, zijn briljant’, liet het VTM-nieuwsanker Dany Verstraeten ooit optekenen. ‘Het was teamwerk’, aldus Sam De Graeve. ‘Gaandeweg werden her en der kleine wijzigingen aangebracht. De lijstjesronde is bijvoorbeeld verdwenen en vervangen door de fotoronde.’

Geestdrift

Heel wat deelnemers ontdekken competitiedrift tijdens het spel. Marc Reynebeau: ‘Ik voelde me helemaal opgeslorpt worden door die competitie van niks, alsof het echt wel om iets ernstigs ging.’ Achter de schermen proberen deelnemers elkaar op te jutten. Zo werden Bart Peeters en Yves Leterme ooit betrapt tijdens het opnoemen van albums van Jommeke. ‘Pure mindfuck’, zegt De Graeve.

Het buitenland

De slimste mens ter wereld maakt carrière in het buitenland. In Nederland, maar ook in Turkije. ‘Daar is de Rik Torfs van dienst een Turk met een dikke snor en een laptop op schoot’, weet De Graeve. ‘Bovendien krijgt de winnaar er een auto.’

Impact

De slimste mens is geen ‘quizje’ meer, het is een evenement geworden. Wie meedoet aan het spel, merkt het meteen aan de populariteit. Selahattin Kocak of Eva Brems kregen dankzij hun deelname een platform. Komieken verkopen plots meer tickets. Bert Kruismans kreeg zelfs mail van een vrouw die met hem op de zwier wou.

Jury

Een jury moet normaliter duiding geven en de knoop doorhakken wanneer dat nodig is. Maar in De slimste mens spelen Marc Reynebeau en tegenwoordig Rik Torfs een heel andere rol. Torfs: ‘Natuurlijk ben ik geen echt jurylid, ik ben een commentator. Een commentator bovendien die de onnozele dingen die worden gezegd, toejuicht.’

Kreet om Greet

‘De kreet om Greet’ of de ‘Greet-omanie’ toonde aan wat De slimste mens kan doen met iemands populariteit. De radiopresentatrice Greet Op de Beeck pakte op het scherm en werd ontzettend gehypet.

Lol

Humor is cruciaal in De slimste mens. Dus worden veel grapjes voorbereid. ‘Als je thuis volk uitnodigt, is het maar normaal dat je voorbereidingen treft’, aldus De Graeve. ‘Dat is bij een quiz niet anders. Wij leggen het tapijt waarop kan worden gespeeld. Toch zijn de voorbereide grapjes vaak slechts vonkjes die iets in brand doen schieten.’

Manipulatie

Enige tijd geleden werd beweerd dat de quiz doorgestoken kaart was. De Graeve lacht die beschuldiging weg. ‘Dat is in the eye of the beholder. Marc Reynebeau ging er enkele seizoenen geleden uit door een sportvraag. In dezelfde aflevering kreeg hij een geschiedenisvraag. Erik Van Looy zag de volgende dag twee mensen. De ene zei: 'jullie wilden Reynebeau eruit, met die sportvraag.' De andere zei: 'jullie wilden Reynebeau bevoordelen, met die geschiedenisvraag'.'

Notitieboekje

De schriftjes van Hans Bourlon zijn legendarisch: twaalf schreef hij er in aanloop van het programma vol om zijn geheugen te trainen. Ook Martin Heylen werd betrapt met notitieboekjes. Maar niet iedereen bereidt zich voor.

Oorkonde

‘Bij De slimste mens draait alles om de titel. Om er een officieel cachet aan te geven hebben we besloten ook een oorkonde uit te reiken’, vertelt De Graeve.

Plankenkoorts

Niet iedereen wil meedoen. Kim Gevaert gaf al toe dat ze gevraagd was, maar niet durfde. Mark Eyskens weigerde jarenlang, om uiteindelijk toch mee te doen: ‘Ik had liever de reputatie slim te zijn zónder het te moeten bewijzen.’

Quizzen op café

De caféquizzen die het productiehuis Woestijnvis organiseert, bepalen de deelnemerslijst. Wie daar een goede indruk nalaat, maakt kans te mogen deelnemen.

Repetitie

Voor de opnames repeteert de ploeg om te kijken of technisch alles goed gaat en of de vragen duidelijk genoeg zijn. De kandidaten zijn dan vaak stagiairs. Tegenwoordig wordt het programma opgenomen bij Studio 100, het productiehuis van Hans Bourlon. Hij springt geregeld binnen om mee te doen aan de repetities.

Strategie

Jo De Poorter zei het al: ‘Wie geen strateeg is, loopt tegen de lamp.’ Vooral tijdens de finaleronde is het belangrijk op het juiste ogenblik ‘stop’ te roepen. En daar wil het wel eens mis gaan. Caroline Gennez noemde zichzelf ‘een ezel’ toen ze een tactische blunder maakte. Anderen specialiseren zich dan weer in strategie.

‘t Is gebeurd’

Telkens wanneer iemand eruit gespeeld wordt, roept Van Looy: ‘’t Is gebeurd!’ Achter de schermen heeft men geprobeerd hem daarvan af te helpen, maar het is niet gelukt.

Uitspraak

‘In De laatste show kom je er nog wel mee weg om in het Antwerps de hansworst uit te hangen, maar om een hele quiz te presenteren, moest het toch beter’, legde Erik Van Looy in een interview uit. Hij volgde drie maanden lang een uur per dag logopedie en dictieles. ‘Vooral als er een Antwerpenaar deelneemt, heeft hij het nog lastig’, weet De Graeve.

Vrouwen

In het begin van De slimste mens was het niet evident vrouwelijke deelnemers te vinden. ‘Weetjes verzamelen is typisch mannelijk, dat is gewoon autistisch’, zei Bruno Wyndaele. Vorig jaar zat in zowat elke aflevering een vrouw en won Annelies Rutten, journaliste van Het Nieuwsblad.

Weetjescultuur

Daar drijft De slimste mens op. In de laatste voorbereidingsfase zijn acht mensen non-stop bezig met het verzinnen van vragen.

X-factor

Wie deelneemt aan de caféquiz (waarover meer bij de Q), is niet zeker dat hij ook op televisie meespeelt. De dertig deelnemers worden gekozen uit 120 tot 150 kandidaten. ‘We hebben geen formulier waar we dingen op aanvinken. We willen vooral een goede mix. Met die puzzel zijn we heel lang bezig,’ aldus De Graeve.

Yuppen

Quizzen zijn meestal voor hoger opgeleiden en nerds. Maar het doelpubliek van De slimste mens is ‘iedereen’. ‘Wij willen én Dag Allemaal én Humo zijn. En Ons Erfdeel én Libelle.’

Zenuwen

Zenuwen spelen wel degelijk een rol. Zelfs bij Paul D’Hoore: ‘Wat wil je! Als journalist van de VRTnieuwsdienst had ik het gevoel dat ik moést presteren.’ Bieke Ilegems noemde de quiz ‘erger dan een bevalling’.

‘De slimste mens ter wereld’, vanaf maandag, 22.05 uur, op Eén.

In het cultuur- en mediakatern van De Standaard geven Rik Torfs en Sam De Graeve elke maandag beurtelings een kijk achter de schermen van het programma.