In de vele 'zelfhulpboeken' die ons leven aangenamer moeten maken, wordt vaak nadruk gelegd op de zegeningen van positief denken. Maar, zo meldt de Sunday Times, de positieve boodschappen die mensen zichzelf dikwijls toeprevelen, hebben in de praktijk dikwijls een negatieve uitwerking.
'Vandaag is de eerste dag van de rest van mijn leven'. Of 'Ik zal slagen'. Het zijn slechts twee van de ontelbare positieve boodschappen die, als ze regelmatig worden herhaald, moeten zorgen dat een mens beter in zijn vel zit. En dat daar behoefte aan bestaat blijkt, vooral in Amerika, uit de bestsellerslijsten, want 'how to'-boeken blijven daar goed scoren, al was het maar om van het roken af te komen of van straat te geraken.

Omgekeerde effect

Maar nu blijkt dat die aanpak bij veel mensen met een laag zelfbeeld juist het omgekeerde effect heeft. Want vorsers onder leiding van Joanne Wood, psychologieprofessor aan de Canadese Waterloo universiteit, kwamen tot de ontdekking dat het gebruiken van positieve boodschappen alleen werkt wanneer de persoon die zichzelf toespreekt zelf gelooft dat het klopt. 'Positieve statements over jezelf,' aldus professor Wood, 'mogen dan veelvuldig worden aangeprezen, in werkelijkheid kunnen ze bij de mensen die er het meeste nood aan hebben een negatief effect hebben'.

Tot die vaststelling, die werd gepubliceerd in het tijdschrift Psychological Science, kwamen de onderzoekers die tientallen mannen en vrouwen ondervroegen over hun zelfbeeld. Daarbij werden beproefde psychologische methodes gebruikt en mochten de deelnemers vervolgens hun gevoelens en gedachten opschrijven. Halverwege deze oefening moesten sommige proefkonijnen, telkens als er een belletje rinkelde, tegen zichzelf zeggen 'Ik ben een beminnelijk mens'. Daarna kregen ze nog meer vragen te beantwoorden om hun optimisme en gevoel voor eigenwaarde te meten.

Negatieve gevoelens overheersen positieve boodschap

Daaruit bleek dat mensen die geen hoge dunk van zichzelf hadden, ondanks het herhalen van het positieve mantra, zeer laag scoorden. Sterker nog, ze deden het na dat prevelen slechter dan de mensen met een laag zelfbeeld die niet moesten zeggen dat ze beminnelijk waren. Volgens professor Wood 'denken mensen met een laag zelfbeeld die zo'n boodschap herhalen diep van binnen dat het niet waar is. Die gevoelens overheersen dan de positieve boodschap.'

Positief denken heeft volgens haar dan ook uitsluitend nut als het kadert in een ruimere therapeutische aanpak, want 'als dat ontbreekt zijn de effecten juist bij de mensen die er behoefte aan hebben het tegenovergestelde van wat ze zoeken'.