PROFIEL. Prins Bernhard was kleurrijkste lid koninklijk huis
Foto: ap
Prins Bernhard, vader van koningin Beatrix en echtgenoot van wijlen koningin Juliana, is woensdag op 93-jarige leeftijd overleden in het Universitair Medisch Centrum in Utrecht. De prins, die in de Tweede Wereldoorlog en tijdens de wederopbouw respect afdwong bij het Nederlandse volk, was eerder op de dag vanuit Paleis Soestdijk, waar hij en de op 20 maart overleden Juliana meer dan zestig jaar hebben gewoond, naar het ziekenhuis overgebracht.

De laatste jaren had Bernhard veel problemen met zijn gezondheid. Hij werd sinds 1998 zeven keer in het ziekenhuis opgenomen en meerdere malen geopereerd. Bij een operatie in 1994 werd een kwaadaardig gezwel uit zijn dikke darm verwijderd, later werd hij behandeld aan de luchtwegen.

Op 17 november maakte het koninklijk huis bekend dat Bernhard een tumor bij de longen had waaraan hij niet kon worden geopereerd. Maandag werd duidelijk dat hij ook darmkanker had en dat de toestand van de prins snel achteruit ging. Bernhard was de kleurrijkste figuur van het koninklijk huis. Hij hield er een actieve levensstijl op na en was in vroeger jaren een knappe verschijning, slank van postuur en goedgekleed - met onveranderlijk een anjer in zijn knoopsgat.

In het buitenland, waar hij veel verbleef, verkeerde hij onder de groten der aarde. Vooral in de periode van de wederopbouw na de oorlog sleepte hij er menig order voor het Nederlandse bedrijfsleven in de wacht. In 1961 was Bernhard een van de oprichters van het Wereldnatuurfonds, waarvan hij de eerste voorzitter werd.

Een ander initiatief van hem was de Bilderberg-conferentie, een forum waarop politici, intellectuelen en zakenlieden eenmaal per jaar in beslotenheid van gedachten wisselen. Na de oprichting in 1954 fungeerde hij 22 jaar als voorzitter. Bernhard, prins van Lippe-Biesterfeld, werd op 29 juni 1911 in Jena geboren als telg uit een verarmd adellijk geslacht. Van 1929-’35 studeerde hij rechten aan de universiteiten van Berlijn, München en Lausanne. Hij ging in 1935 werken voor het chemieconcern I.G. Farben en werd voor het bedrijf in Parijs gedetacheerd.

Tijdens een reis naar het Duitse wintersportoord Garmisch-Partenkirchen ontmoette hij Juliana. In 1936 werd de verloving van het paar bekendgemaakt, op 7 januari 1937 volgde het huwelijk. Bij Koninklijk Besluit werd Bernhard de titel Prins der Nederlanden verleend. De oorlog dreigde en de meeste Nederlanders waren niet erg gecharmeerd van de Duitse prins en zijn banden met het nazi-regime. Dat veranderde toen Bernhard zijn koninklijke schoonfamilie in ballingschap naar Engeland volgde en zich bij de Geallieerden aansloot toen Duitsland Nederland bezette.

Bernhard werd een van de Nederlandse piloten bij de Britse Royal Air Force en ontwikkelde daar zijn levenslange passie voor luchtvaart en vliegtuigen. Gezegd wordt dat hij ook meedeed aan aanvalsmissies, hoewel hem dat uitdrukkelijk verboden was door zijn schoonmoeder, de toenmalige koningin Wilhelmina. Bernhard was Wilhelmina’s adjudant in buitengewone dienst en had ook invloed op de Nederlandse regering die in ballingschap in Londen vertoefde.

Van 1944 tot de Duitse overgave in Wageningen in 1945, waar hij bij aanwezig was, stond hij aan het hoofd van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten. Na de oorlog reisde Bernhard de wereld over om orders binnen te slepen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Hij kwam in contact met de elite van de zakenwereld en ging banden onderhouden met politici in vele landen.

In 1976 raakte Bernhard verwikkeld in een corruptieschandaal. Lockheed zou hem 1,1 miljoen dollar hebben betaald om aankopen door het Nederlandse leger te stimuleren. De prins gaf toe dat hij 100.000 dollar aan "kerstcadeaus" had gekregen. Een speciaal ingestelde commissie kon het ontbrekende miljoen niet boven tafel krijgen, maar stelde vast dat Bernhard zich al met al tussen de vier en zes miljoen aan commissies had laten betalen. De affaire leidde tot een ernstige crisis in het toenmalige kabinet-Den Uyl.

Uiteindelijk legde Bernhard zijn functie van inspecteur-generaal van de strijdkrachten neer en legde hij commissariaten bij KLM, Fokker en Hoogovens neer. Velen hadden verwacht dat Bernhard uit het zicht zou verdwijnen, maar hij toonde de nodige veerkracht en trad al snel weer volop in de openbaarheid. Hij verlegde zijn activiteiten nu naar het Prins Bernhard Fonds en het Erasmusfonds, organisaties die initiatieven steunen op het gebied van cultuur, natuurbehoud en wetenschap. Het Lockheed-schandaal was niet de enige controverse rond Bernhard.

In 1956 doken geruchten op dat zijn huwelijk met Juliana, die in 1948 op de troon was gekomen, in een crisis verkeerde. Juliana zou zelfs willen aftreden. De crisis was veroorzaakt door de gebedsgenezeres Greet Hofmans, die op paleis Soestdijk kind aan huis was geworden en grote invloed zou hebben gehad op Juliana, zelfs op het vlak van staatszaken. De koningin hoopte dat Hofmans prinses Christina, die met een ernstige oogaandoening was geboren, zou kunnen genezen. Juliana nam het Bernhard hoogst kwalijk dat hij de gebedsgenezeres uit Soestdijk had gezet. Een commissie van advies werd ingesteld, waarna Bernhard en Juliana twee maanden later aan het Nederlandse volk lieten weten dat zij hun meningsverschillen hadden uitgepraat.

In 1995 zeiden onderzoekers dat Bernhard tussen 1933 en 1937 lid was geweest van de nazi-partij. Zij beriepen zich op documenten in de National Archives in Washington. Begin dit jaar publiceerde de prins een open brief in de Volkskant om hardnekkige geruchten dat zijn contacten met de nazi’s tot in de oorlog hadden voortgeduurd, voor eens en voor altijd uit de wereld te helpen. Hij bestempelde de geruchten als onzin en zei dat ze zowel door de Nederlandse regering als door het gerenommeerde Nederlandse Instituut voor Oorlogsdocumentatie waren verworpen. Hij zei zich verplicht te voelen eindelijk eens zijn kant van de zaak te laten horen. "En ik ben blij dat ik het gedaan heb", zo voegde hij eraan toe. In de brief ontkende hij ook twee zoons te hebben verwekt bij zijn Britse vriendin Lady Ann Orr Lewis.

Over een buitenechtelijke dochter in Frankrijk zweeg hij. Het 60-jarig huwelijk van Bernhard en Juliana, in 1997, werd door het paar gevierd met een safari in Afrika. Als voormalig voorzitter van het Wereldnatuurfonds ijverde Bernhard voor het bestrijden van ivoorsmokkel en het behoud van flora en fauna in de wereld. Als vader van de huidige koningin en (over)grootvader van twintig prinsen en prinsessen was Bernhard een echte familiepatriarch geworden, maar desondanks bleef hij altijd een jeugdig elan houden. En de aanslagen op zijn gezondheid konden zijn geest niet breken. "Ik kijk met voldoening op mijn leven terug. En nog steeds is dat de moeite waard, ook al staan mijn levenslust en mijn fysieke gesteldheid nogal eens met elkaar op gespannen voet", schreef hij in zijn open brief.