Een notaris die een taal hanteert van decennia geleden. Waar zelfs iemand met enkele universitaire diploma's op zak kop noch staart aan krijgt, laat staan Jan-met-de-pet of Jef-die-zijn-huis-verkoopt. Moet je braaf ondertekenen en hopen dat de notaris zijn werk goed heeft gedaan? Of pik je dit niet en vraag je uitleg, desnoods zin per zin? En kan je nog gewoon naar een andere notaris stappen?
G EACHTE heer en Mevrouw. Bij deze heb ik de eer U te bevestigen dat de akte van afstand inzake ten rande vermeld zal verleden worden ten mijner studie op maandag 10 juli aanstaande (...) De afrekening in het dossier doe zich voor zo volgt: te betalen aan de afstanddoeners: overnameprijs 79.231,- (...) Aanvaard inmiddels, Geachte heer en Mevrouw, de verzekering mijner hoogachting.

De begeleidende brief die een lezeres afgelopen week van haar notaris ontving voorspelde weinig goeds. Maar het is helder proza vergeleken bij de ,,ontwerpakte van overname eigendom'' die hiernaast letterlijk wordt weergegeven, weliswaar met fictieve namen, plaatsen en data.

Als het verstand van een modale redacteur economie en een (niet-juridische) taalspecialist representatief zijn, ziet het er slecht uit. Drie, vier keer opnieuw lazen we bepaalde passages, maar verder dan een vaag vermoeden van een mogelijke betekenis kwamen we niet.

Dan maar de notaris uit ons adressenboekje erbij gehaald. Die brengt raad. ,,Het zijn vaak teksten die al generaties lang meegaan en gewoon telkens opnieuw gebruikt worden. Soms moet je die wel gebruiken, als verwezen wordt naar oude akten, maar hier lijkt dat niet het geval.''

Enkele minuten uitleg volstaan om de inhoud van de akte duidelijk te maken. Meteen hebben we ook de uitleg op zak over het waarom van bepaalde termen. We beseffen ook dat we er in minstens twee gevallen volledig naast zaten met onze ,,mogelijke betekenis''.

Juridisch jargon. Allemaal goed en wel, maar de tekst wemelt ook van de taalfouten. Zo kan je bijvoorbeeld uit de beschrijving van het huwelijksstelsel van de heer Willems en mevrouw Claessens makkelijk besluiten dat ze een huwelijkscontract gehad hebben, maar dat ze dat intussen hebben laten schrappen. Hoewel, waarom staat er dan bij dat het ,,tot op heden ongewijzigd'' is gebleven?

Wat blijkt echter? Toen in 1976 eindelijk grondig werk werd gemaakt van de juridische gelijkberechtiging van de vrouw, waardoor onder andere de gemeenschap van goederen de basis werd voor het huwelijk, kreeg iedereen een jaar de tijd om zijn/haar huwelijkscontract eventueel te laten herbevestigen. Anders werd het automatisch geschrapt. Daarvoor moest je niet noodzakelijk bij dezelfde notaris langs die het contract destijds had opgesteld.

Nu blijkt dus dat het echtpaar Willems-Claessens verklaart dat het destijds geen gebruik heeft gemaakt van die mogelijkheid. Omdat er geen centraal register van die aanpassingen en schrappingen bestaat en de notaris moeilijk al zijn collega's kan aanschrijven, neemt hij deze bepaling in de akte op op gezag van de echtgenoten zelf, ,,zo zij verklaren''. En sindsdien is er niet opnieuw een huwelijkscontract aangegaan.

Even verder kan je uit de eerste paragraaf van de ,,eigendomsaanhaling'' alleen besluiten dat Carolus Borromeus overleden is als gevolg van de bepalingen van zijn testament. Terwijl uiteraard bedoeld wordt dat het stuk grond dat verkocht wordt, eigendom is geworden van de heer Peeters omdat de heer Borromeus het hem in zijn testament heeft geschonken.

Taalredacteur Ludo Permentier heeft deze paragraaf even ,,onder handen'' genomen en omgezet in beter Nederlands. Juristen zullen er mogelijk bij steigeren. Maar voor ons zegt de nieuwe versie taalkundig exact hetzelfde, maar in algemeen begrijpbaar Nederlands.

En dan hebben we het nog niet gehad over feitelijke fouten in de tekst. De afstandhoudster (Mevr. Claessens) is hoegenaamd niet de nicht van de afstanddoener (De hr. Peeters). Ze zijn zelfs geen familie van elkaar.

Diezelfde mevrouw Claessens heeft volgens deze akte geen echtgenoot maar een echtgenote, waarmee de notaris toch vooruitloopt op de wetgever die huwelijken tussen twee personen van hetzelfde geslacht nog niet toestaat. Bovendien heeft die vrouw, in tegenstelling tot wat in de akte vermeldt staat, geen zussen.

Je zou je voor minder druk maken en alle notarissen verwensen. Moet je onder zo'n document je handtekening zetten, gewoon op gezag van mijnheer de notaris die het wel zal weten zeker? Jammer genoeg zijn er nog dagelijks burgers - van klanten hebben heel wat notarissen nog nooit gehoord - die dat gedwee doen. Onder de indruk van al die geleerde woorden durven ze de notaris vaak niet bekennen dat ze eigenlijk geen jota snappen van de tekst die ze onder ogen hebben.

Briesend naar de telefoon grijpen en de notaris duidelijk maken dat je dit niet neemt, zal evenmin veel uithalen. Over de feitelijke onjuistheden zal hij niet discussiëren, die moeten uiteraard verbeterd worden. Maar verder zal hij zich verschuilen achter juridische argumenten - de teksten moeten waterdicht en niet voor interpretatie vatbaar zijn - om nauwelijks iets aan de ontwerpakte te veranderen.

Toch zijn er notarissen die wat meer moeite doen dan anderen. Ook in de toelichting die ze mondeling bij de tekst geven. Niets belet je dus om naar een andere notaris te stappen en hem te vragen het dossier over te nemen. Niets of niemand verplicht je trouwens om een notaris uit je streek te kiezen. Dat is handig, meer niet.

Als je van notaris verandert, moet je de al gemaakte kosten uiteraard vergoeden. Heeft de notaris al een hypothecair onderzoek gedaan, heeft zijn kantoor navraag gedaan bij de fiscus of je nog uitstaande belastingschulden hebt,... Die kosten mag (en zal) de notaris je aanrekenen. Maar die aktekosten zijn niet verloren. De nieuwe notaris moet die onderzoeken niet overdoen.

Als de notaris kan aantonen dat de definitieve akte al was opgesteld op het ogenblik dat hij verneemt dat je geen beroep meer wil doen op zijn diensten, mag hij ook nog één derde van het normale ereloon aanrekenen. Dat ereloon is wettelijk vastgesteld en evolueert in functie van het bedrag waarop de akte betrekking heeft. Voor de aankoop van een appartement van 3 miljoen frank bijvoorbeeld bedraagt het ereloon 58.140 frank. Een derde daarvan is dus 19.380 frank.

Maar pas op: de nieuwe notaris die je ,,in de arm'' neemt, mag opnieuw het volledige ereloon aanrekenen. Hij zal dat niet altijd doen als de eerste notaris inderdaad al een flink stuk van het werk had gedaan, maar omdat de tekst allicht volledig moet herschreven worden kan je beter niet te veel hoop koesteren.
  • Volgende week: wet bepaalt nergens dat notarisaktes verstaanbaar moeten zijn.
  • U wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld u aan en proef gratis van  plus-artikels.

    Lees gratis ›

    Geen betaalgegevens nodig