Bill Ford heeft niet stilgezeten sinds hij Jac Nasser de laan uitstuurde. Samen met zijn rechterhand Nick Scheele doktert de voorzitter van Ford Motor Company een drastisch herstructureringsplan uit voor de noodlijdende Amerikaanse poot van de groep. Ford Europa dient als voorbeeld, schrijft Tim Burt.

Erg comfortabel en gezellig zijn ze niet, de kale vergaderzalen van het Centrum voor Productontwikkeling van Ford, in de buitenwijken van Detroit. Dat hoeft ook niet: de managers komen hier alleen om korte presentaties te geven. Er staat maar één punt op de agenda van de vergaderingen: kosten besparen.

In Ford-jargon heten deze vergaderzalen ,,energy rooms''. Hier beramen de topkaderleden de herstructurering van een van de grootste bedrijven ter wereld. In dat plan verdwijnen meer dan waarschijnlijk duizenden banen. Fabrieken zullen dichtgaan of worden stilgelegd. Ford zal afdelingen afstoten die niet tot de kernactiviteiten behoren en wil de productiecapaciteit drastisch inkrimpen.

Het definitieve plan wordt half januari bekendgemaakt. Het wordt ongetwijfeld een mijlpaal in de geschiedenis van de op een na grootste autoconstructeur ter wereld. De herstructurering van de Noord-Amerikaanse activiteiten zal er volgens topkaderleden voor zorgen dat ,,Ford weer gaat doen waar het goed in is: auto's en lichte trucks bouwen''.

De herstructurering volgt op een woelige machtsstrijd aan de top van het bedrijf, die beslissingen nemen onmogelijk maakte en waar de beleggers een maand lang bijzonder nerveus van werden.

Jac Nasser, de CEO van Ford, moest een maand geleden het onderspit delven. Hij verschilde te zeer van mening met voorzitter Bill Ford over enkele bijzonder hete hangijzers: dure terugroepacties, ongemotiveerde arbeiders en een ware prijzenoorlog in de sector. Al die problemen deden de aandelenkoers van Ford geen goed. Toen Nasser in januari 1999 CEO werd, was het aandeel-Ford 35,61 dollar waard. In september 2001 nog 15,34 dollar. Bill Ford, achterkleinzoon van stichter Henry Ford, vond de tijd gekomen om in te grijpen.

Uit gedetailleerde cijfers die Ford deze maand voorlegde aan de Securities and Exchange Commission (SEC, de Amerikaanse beurswaakhond), blijkt dat de terugroepactie met de Firestone-banden, de moordende concurrentie en de financiële kosten het merk met het blauwe ovaaltje in de rode cijfers hebben geduwd.

De eerste negen maanden van dit jaar leidde Ford een verlies van 1,56 miljard dollar (1,77 miljard euro) in zijn automobielafdeling, de kernactiviteit van de groep. Vorig jaar boekte die afdeling over dezelfde periode nog 2,99 miljard dollar winst (3,40 miljard euro). De automobielafdeling heeft een schuldenberg van 12,1 miljard dollar (13,75 miljard euro), de cashreserve en verkoopbare effecten zijn geslonken met meer dan 20 procent, zelfs zonder rekening te houden met de kosten van de terugroepactie. De medestanders van Bill Ford vinden dat die verliescijfers een fundamentele koerswijziging rechtvaardigen.

Toen Nasser de bons kreeg, verdween een twintigtal topkaderleden met hem: sommigen stapten zelf op, anderen werden de laan uitgestuurd of kregen andere functies toegewezen. Andere managers kregen dan weer promotie, bijna zonder uitzondering medestanders van Nick Scheele, de Brit die Jaguar uit het slop haalde en nu de Amerikaanse poot van Ford in goede banen moet leiden.

Dit vernieuwde team legt nu de laatste hand aan het herstructureringsplan dat begin volgend jaar wordt voorgesteld en dat bepalend is voor de toekomst van Ford. Volgens insiders behelzen de plannen een nieuwe productcyclus en zware bezuinigingen.

De directie van Ford wil het tij in drie tot vier jaar tijd doen keren. Meer dan waarschijnlijk verliezen meer dan 8.000 bedienden hun baan (twintig procent van het totaal), en komen ook 10.000 arbeiders op straat te staan. Vier van de 21 Noord-Amerikaanse Ford-fabrieken gaan wellicht dicht. Het zou gaan om de Canadese fabriek in Ontario en de Amerikaanse vestigingen in Atlanta, in de staat Georgia en Edison in New Jersey.

De fabriekssluitingen in de Verenigde Staten zullen niet voor meteen zijn, want de vakbonden hebben verkregen dat er geen sluitingen mogen komen voor 2003. Maar Ford kan de productie in die vestigingen wel stilleggen en kan ook elders de productie verlagen.

Jim Padilla, hoofd van de Noord-Amerikaanse activiteiten van Ford, buigt zich over mogelijke ingrepen op vier terreinen: overheadkosten, productiecapaciteit, productontwikkeling en kwaliteit. ,,Voor 11 september hebben we de productiecapaciteit al met 280.000 eenheden verlaagd'', zegt Padilla. ,,We hebben in drie fabrieken productielijnen stilgelegd. Maar je maakt geen bedrijf gezond door alleen maar op kosten te besparen.''

Dat houdt in dat Ford niet drastisch zal snoeien in productontwikkeling en techniek. Die beleidsoptie verhoogt dan weer de druk op andere afdelingen, vooral logistiek, onderdelenaankoop, informatica, verkoop en marketing.

Ook afdelingen die niet tot de kernactiviteiten behoren, hangt het zwaard van Damocles boven het hoofd. Ford ConsumerConnect, bijvoorbeeld, en de consumentenservice. Andere afdelingen worden misschien verkocht.

Het ziet er ook naar uit dat Ford grote delen van zijn dealernet wil herbekijken. Dat proces is al begonnen bij Lincoln-Mercury, onderdeel van de Premier automotive Group (PAG). De kans is groot dat de komende drie jaar vijf- tot zeshonderd bestaande Lincoln-Mercury dealers moeten verdwijnen. Dat is meer dan twintig procent van het totaal. De groep verwacht nu dat PAG en Ford Europa weer winst maken om zo de verliezen en de hoge kosten van de herstructurering in Noord-Amerika te compenseren.

Ford valt nog om een andere reden terug op Europa. De herstructurering van Ford Europa was erop gericht de productiecapaciteit met twintig procent te verminderen en de verliezen van 1 miljard dollar (1,14 miljard euro) terug te schroeven. Die Europese hersteloperatie zou wel eens als voorbeeld kunnen dienen voor Noord-Amerika, ook al omdat Nick Scheele er de grote bezieler van was. ,,We hebben nu een team om net zoals in Europa in te schatten hoe groot we precies moeten zijn'', zegt hij daar zelf over. ,,Het komt er nu op aan ons toe te leggen op onze kernactiviteiten.''

David Thursfield, voorzitter van Ford Europa, voegt daaraan toe: ,,Als wij orde op zaken kunnen stellen, kunnen zij dat ook.'' Ford Europa heeft vijf van zijn elf fabrieken gesloten en wist de kosten de voorbije twee jaar met een miljard euro terug te dringen. Volgens Thursfield komt Ford Europa nog dit jaar uit de rode cijfers.

Bill Ford zelf zal daar in Noord-Amerika ook persoonlijk op toezien, meent Scheele. Binnen het bedrijf vindt men de 45-jarige Ford een betere keuze om het bedrijf weer back to basics te brengen en de relaties met het personeel te herstellen dan Jac Nasser, maar daar zijn niet alle analisten het mee eens. Zijn formule voor succes is eenvoudiger dan die van Nasser: ,,Bouw goede wagens en hou de kosten binnen de perken, dan volgen de verkoopcijfers en de winsten als vanzelf.''

De visie van Nasser was grootser. Hij meende dat er weinig groeipotentieel zat in gewoon auto's maken en die in de showrooms stouwen. Hij zag meer heil in dienstverlening, van financiering tot recycling, om per verkochte auto meer inkomsten te genereren. Blijkbaar was die strategie van het goede teveel voor de raad van bestuur en de familie Ford. Nasser kwam te vroeg met zijn ideeën.

,,Het zat Jac Nasser ook niet mee'', zegt een lid van de raad van bestuur. ,,Hij had de economische groeivertraging tegen zich, de catastrofe met Firestone en dan nog elf september. Bill Ford kwam tot de bevinding dat hij beter geplaatst was om het bedrijf te leiden, en dat klopt volgens mij ook. De raad van bestuur zal nu aan den lijve ondervinden wat een crisis in de auto-industrie betekent. Als het naar beneden gaat, gaapt meteen de afgrond.''

Maar zelfs zijn meest toegewijde medestanders geven toe dat Ford minder ervaren en minder onverzettelijk is dan Nasser. Dat zijn nochtans onmisbare kwaliteiten voor wie een fabrikant in een sector met lage winstmarges doorheen een recessie en een herstructurering wil loodsen.