Een lezer wees me op een inderdaad op het eerste gezicht nogal malle gewoonte: artikels van De Standaard Online, die in de inleiding vertellen: ‘Dat schrijft De Standaard’. Ik meende dat het om een vergissing ging, maar het blijkt bewuste keuze.

Het gaat bijvoorbeeld over dit stuk, van vorige week dinsdag.

Het Aandeelhouderssyndicaat Fortis dagvaardt de vroegere Fortis-top, Aegas én BNP Paribas Fortis voor hun rol in de val van de bank-verzekeraar. De brief met de dagvaarding zou deze week in de bus vallen van de geviseerden, van wie voormalig CEO Jean-Paul Votron en ex-voorzitter Maurice Lippens de bekendsten zijn. Dat schrijft De Standaard.

Ja hé, dacht ik, dat zie ik zo ook wel, ik ben De Standaard aan het lezen! Maar toen las ik deze inleiding, van een dag eerder:

Belgacom stelde al in juli 2012 vast dat er een probleem was met de stabiliteit van een of meerdere servers. Volgens bronnen dichtbij het onderzoek werden de gehackte data van Belgacom naar de Verenigde Staten versluisd. Dat schrijft De Standaard.

En nog een dag eerder, vind ik deze:

Alles wijst er op dat de Amerikaanse inlichtingendienst NSA al zeker sinds 2011 Belgacom hackt. Dat is aan het licht gekomen bij een doorgedreven veiligheidsonderzoek dat de firma zelf liet uitvoeren. Dat schrijft De Standaard.

En deze:

De 22-jarige Houssien Elouassaki uit Vilvoorde is begin augustus gesneuveld in Syrië. Dat schrijft de ochtendeditie van De Standaard op basis van betrouwbare bronnen. Hij zou in de strijd zijn gestorven.

Of deze:

Vlaanderen heeft twintigduizend hectare waardevol bos dat zonevreemd is en daardoor kwetsbaar en mogelijk bedreigd is met kap. Minister Schauvliege (CD&V) wil die gebieden beter beschermen, schrijft de ochtendeditie van De Standaard. Dat wordt een moeilijke discussie.

En een laatste voorbeeld:

In september opent in Borgerhout (Antwerpen) de eerste ‘Marokkaanse school’ de deuren. Dat schrijft De Standaard donderdag.

Het gaat dus niet om een zeldzame uitzondering.

Eerlijk gezegd dacht ik dat het om een simpele vergetelheid ging. U moet weten dat het snelnieuws dat u krijgt via de gratis nieuwssites, doorgaans al een zekere weg heeft afgelegd. Die weg ziet er dikwijls zo uit:

1. Krant X (of minder vaak tv- of radionieuws Y) brengt eigen nieuws
2. Nieuwsagentschap Belga vat dat eigen nieuws samen voor zijn klanten, alle Belgische nieuwsredacties, in een persbericht dat op de telex wordt gezet, met in de inleiding de correcte bronvermelding: ‘Dat schrijft krant X’ (of, dus, in het minder voorkomende geval: ‘Dat zegt tv- of radionieuws Y’.)
3. De niet-betalende secties van alle nieuwssites plaatsen die Belga vervolgens online, doorgaans ongewijzigd, inclusief de bronvermelding.

Dat betekent dat, als Het Laatste Nieuws of De Morgen of deredactie.be… een Belga plaatst die nieuws samenvat dat in De Standaard heeft gestaan, op die concurrerende nieuwssites dus correct en collegiaal wordt gemeld dat het nieuws oorspronkelijk van De Standaard komt, en vice versa. Dat is de traditionele rol van een bronvermelding.

(Het verklaart ook waarom bronvermeldingen gevoelig liggen: ze zijn reclame voor een concurrent. Zeker in de online omgeving, waar nieuw nieuws onmiddellijk ‘viraal’ gaat en dus op grote schaal wordt gekopieerd, is dat al een poosje een heet hangijzer. In maart werd er een fair use charter ondertekend tussen de Vlaamse mediabedrijven, dat moet verzekeren dat nieuws van concurrenten niet klakkeloos wordt geknipt en geplakt, en aan de juiste bron wordt toegeschreven. De mediakritische site Apache schreef er deze analyse over.).

Omdat iedereen dezelfde Belga overneemt echter, ook de site van de krant die het nieuws oorspronkelijk als primeur had, gebeurt het dat die titel op zijn website naar zichzelf verwijst. Dat zie je bijvoorbeeld in dit stuk van afgelopen donderdag op www.hln.be, de website van Het Laatste Nieuws:

Een agent van de politiezone Brussel-West is een van de zeven Anderlechtsupporters die dinsdagavond gearresteerd zijn in Lissabon omdat ze op de vuist gingen met Benfica-fans. Dat schrijft Het Laatste Nieuws en wordt bevestigd door hoofdcommissaris Johan Berckmans.

Hier wekt Het Laatste Nieuws zelfs nog de indruk dat ze hun eigen nieuws niet vertrouwden, en om bevestiging gevraagd hebben bij de hoofdcommissaris. Maar dat is natuurlijk niet zo: het is Belga die om bevestiging heeft gevraagd.

En hier is een voorbeeld uit De Morgen:

Het aantal steden en gemeenten dat overweegt een punt te zetten achter hun eigen onderwijsnet neemt spectaculair toe. Dat schrijft De Morgen.

En dit is er een (ouder) uit Gazet van Antwerpen.

Het komt dus wel vaker voor, dus meende ik dat het ook in dit geval zo gelopen is. Maar als ik mijn licht opsteek bij de redactie van De Standaard Online, dan blijkt dat ik me daarin vergis. Die ‘Dat schrijft De Standaard’ is geen restant van een slordig bewerkte Belga, het wordt er wel degelijk bewust door de eigen redactie bij gezet – zij het dan meestal in de vorm die ook al in mijn voorbeelden terugkeerde: ‘Dat schrijft de ochtendeditie / avondeditie van De Standaard.’

Het heeft te maken met het evenwicht, dat nog volop gezocht wordt, tussen het gratis deel van de nieuwssite (zie in de balk hierboven: ‘Nieuws’), en het betalende (‘Krant’). Sinds De Standaard niet meer alle stukken die door eigen redacteurs gemaakt zijn, zomaar gratis op de site zet – sinds het expliciet de bedoeling is om lezers te laten begrijpen dat goede journalistiek enkel kan overleven, ook digitaal, als een gemeenschap van lezers bereid is ze ook financieel te ondersteunen – stelt zich de volgende prangende vraag: hoeveel van de eigen nieuwsverhalen, en welke, kunnen er online vrij toegankelijk worden gemaakt? Niet te veel, anders heeft het geen zin om mensen te vragen om abonnee te worden. Maar ook weer niet te weinig, anders weet de (nog-) niet-geabonneerde buitenwereld niet welke interessante nieuwsverhalen de krant allemaal in de aanbieding heeft. De vrij toegankelijke sectie van de nieuwssite werkt immers ook als een soort etalage.

De vraag stelt zich extra bij groot eigen nieuws en primeurs. Daar is veel werk ingekropen, dus die geeft een krant niet graag gratis weg. Tegelijk bepalen ze het debat van de dag, dus zou het wel erg gek zijn als de krant die het nieuws heeft uitgebracht, er op haar eigen site niets over zou vertellen – en dat lezers ervoor naar een concurrerende site zouden moeten, die gewoon de Belga heeft geplaatst.

Dus maakt de redactie van De Standaard Online een samenvatting van dat eigen nieuws (of men gebruikt de Belga, als die al een degelijke samenvatting biedt) – een samenvatting die idealiter niet alles weggeeft, en die de lezer naar de juiste bron leidt. En het is dat, wat ‘Dat schrijft De Standaard’ moet doen: de lezer duidelijk te maken dat hij maar een samenvatting aan het lezen is, en dat wie meer wil weten, meer kan vinden in hetzij ‘de ochtendeditie’ of ‘de avondeditie van De Standaard’.

Ok.

Ik begrijp de intentie. Ik begrijp ook het dilemma. Maar de huidige oplossing ervoor vind ik niet ideaal. Als ik het lees, blijf ik bij mijn eerste reflex: ‘Waarom vertelt De Standaard mij dat het De Standaard is die me dit vertelt?’

En zelfs als er ‘de ochtendeditie van’ bijstaat, blijft het verwarrend overkomen – waarschijnlijk omdat het onderscheid tussen de verschillende platformen en subsecties voor medewerkers van de krant veel duidelijker is dan voor lezers. Voor hen, en voor mij, is De Standaard één geheel, en dus is het raar dat de website over de ochtendeditie van de papieren krant (en dus ook over haar eigen betalende sectie, één muisklik verwijderd) spreekt als was het een derde persoon, een vreemd lichaam, een ander medium dat bronvermelding behoeft.

Een beter gebruik van links lijkt mij dan meer aangewezen.