Negatief sparen
Foto: Implosie fundamenten
Negatieve rente op spaarrekeningen komt steeds dichterbij. We onderzoeken het gevaar en de potentiële vluchtroutes.

We schreven er al enkele malen uitgebreid over: negatieve rente. Onze eerste uitgebreide column erover dateert alweer van het voorjaar van 2015. Op dat ogenblik was negatieve rente nog een onbekend begrip voor de meeste burgers. In de eerste Noord-Europese landen was er sprake van een negatief rendement op enkele kortlopende overheidsfinancieringen. We waarschuwden toen voor het sluipende gevaar van negatieve rente dat als een zwart gat zou kunnen aanzwellen. Fast forward naar vandaag, een jaar en enkele maanden verder, ruim 30% van alle overheidsuitgiftes wereldwijd zit al met negatieve rentes opgezadeld.

Vandaag zitten belangrijke economische wereldspelers met negatieve rente tot ver in de rentecurve. In de afgelopen maanden zagen we de ene na de andere belangrijke pion omvallen. Japan, Duitsland, Nederland, … stuk voor stuk brengt alle schuldpapier tot een looptijd van 10 jaar (!) een negatieve rendement op. Het is werkelijk hallucinant om te zien hoe negatieve rente als een olievlek verder over de wereld uitdijt. Met name de snelheid waarmee de ontwikkeling tot stand komt, is moeilijk te vatten. En toch is het voor ons geen verrassing, gezien onze voorgaande column(s) over dit onderwerp.

De volgende grafiek van de Wall Street Journal (met als bron Bank of America Merrill Lynch) brengt goed in beeld wat er zich momenteel afspeelt op wereldvlak inzake negatieve rentes. Bijna een vierde van alle mondiale overheidsschuld, meer dan 13 biljoen dollar, noteert met een negatieve rente.

negatieve rente

Helaas is het voor de markt altijd ‘eerst zien, dan geloven’. Dat is ook meteen het probleem met het vak van analist: als je iets projecteert, dan gelooft niemand het. En als de projectie geheel of gedeeltelijk uitkomt, dan hebben te weinig beleggers er mee rekening gehouden, met alle gevolgen van dien. Inmiddels gelooft iedereen het probleem van negatieve rente wel en zitten steeds meer groepen beleggers met de handen in het haar. Want het probleem met de ontwikkeling van negatieve rente is dat belangrijke (professionele) investeerders verplicht zijn conform hun statuten, en soms zelf volgens de wet, om belangrijke percentages van hun beheerd vermogen te beleggen in dit soort staatpapier.              

Denk daarbij niet enkel aan vele bancaire fondsen, maar vooral ook aan pensioenfondsen. Deze investeerders zijn enerzijds verplicht om staatsobligaties te kopen, maar hanteren anderzijds rendementen die onmogelijk haalbaar zijn met negatieve rentes. Bepaalde pensioenfondsen opperen nog steeds een streefdoel van 7 à 8 procent op jaarbasis. Dit is feitelijk onrealiseerbaar zonder op het kapitaal in te teren. En als men dit straatje inloopt, dan zal het snel afgelopen zijn met ons pensioen. De statuten van dit soort fondsen zullen sowieso snel herschreven moeten worden, want de centrale bankiers (die zorgen voor de negatieve rentes) hebben aangegeven het huidige monetaire beleid voor langere periode te zullen aanhouden. Ook de wetgeving omtrent verplichte uitkeringen moet op de schop, want in een wereld vol negatieve rentes is dit concept onhoudbaar.

Deze boodschap is ook de bankiers niet ontgaan. Vorige week opperde ABN Amro haar zakelijk klanten in de toekomst mogelijk een negatieve depositorente in rekening te zullen moeten brengen bij een ongewijzigd renteklimaat. Het is slechts een kwestie van tijd vooraleer de spaarrente op alle rekeningen negatief zal zijn, zowel voor bedrijven als consumenten. Als de bovenstaande grafiek blijft evolueren zoals in het afgelopen jaar, dan vermoeden we dat deze stelling volgend jaar al aan de orde kan zijn in diverse Europese landen.

Het concept van negatieve rente hoort bij het algemene aanpak van financiële repressie van monetaire beleidsmakers. Men wil zo sparen ontmoedigen en investeringen en uitgaves stimuleren. Helaas doen consumenten en bedrijven niet altijd wat beleidsmakers graag willen. Zo zagen we al dat de effecten van negatieve rente in Japan en Europa geen effect, of in bepaalde mate zelfs een averechts effect had. Zo explodeerde de verkoop en verhuur van kluizen in Japan dit jaar. Het gevaar bestaat dat mensen helemaal niet geen spenderen, maar eerder andere vormen van sparen zullen opzoeken. Om deze ‘angst’ bij de bevolking weg te nemen, bereiden de beleidsmakers alweer hun volgende monetaire ingrepen voor: helikoptergeld.

Dit komt er in het kort op neer dat centrale bankiers de schulden van overheden, instellingen, bedrijven of zelfs consumenten, zullen opkopen met nieuwe valuta. Hierdoor kunnen landen opnieuw fiscaal stimuleren door bijvoorbeeld infrastructuurwerkzaamheden op te starten, of belastingvoordelen uit te delen. Je kan het zo gek niet bedenken, of het kan met helikoptergeld. Op die manier wordt de mogelijke paniek rondom negatieve rente in de kiem gesmoord. Tenminste, dat hopen de geleerden en experts bij de monetaire instellingen te bewerkstelligen.

We zijn er niet erg gerust in. Vergeet niet dat deze monetaire experts ook geen flauw benul hebben van de uitkomst van deze experimenten, want negatieve rente (en helikoptergeld) zijn nog nooit uitgeprobeerd. Daarom positioneren we ons naast de kapitaalmarkten ook graag voor een deel buiten deze markten met ons kapitaal. We zagen al dat de prijs van goud en zilver sinds de introductie van negatieve rente in Japan in hoge vlucht nam. We verwachten dat dit soort prijsactie zal doorzetten met de olievlek van negatieve rente. En dat hoeft niet te verbazen: fysiek goud en zilver is vrij van schulden en tegenpartijrisico’s. De ultieme veilige haven in een onveilig financieel systeem. 

De auteur is gediplomeerd beleggingsadviseur en oprichter van de advieswebsite Slim Beleggen. Hij publiceert deze column in eigen naam. Slim Beleggen publiceert 4 analyserapporten: het Goud & Zilver Rapport, het Technologie Rapport, het Grondstoffen Rapport en het Groeimarkten Rapport. Daarnaast publiceert Slim Beleggen een gratis nieuwsbrief.

Like ons op Facebook: SlimBeleggen -- Volg ons op Twitter: @SlimBeleggen