NEPAL - Cultureel doodknuffelen
Foto: www.reismetmij.be
Getrouwd zijnde met een Nepalese schone en wonende aan de voet van de Himalaya zie ik jullie Avondland intellectueel kreunen: 'Hoe begrijpen we andere culturen?' Sta me toe de krijtlijnen te hertekenen van het debat of op zijn minst de krijtlijnen in vraag te stellen. 100% politiek incorrect.

Jaren terug studeerde ik Vergelijkende Cultuurwetenschappen aan de Universiteit Gent.  Eén van de meest inspirerende professoren was Balagangadhara. Maar we mochten hem Balu noemen, net zoals Balu de beer. Dat klonk leuker en makkelijker. Voor zijn vak moesten we 'Orientalism' van Edward Said lezen.  Dit boek werd als een klassieker beschouwd in  academische middens als het
ging over de verkeerde beeldvorming door het Westen van de Arabische wereld. Gelukkig is ondertussen Said met zijn zogenaamde meesterwerk toch al van zijn piedestal gevallen door sterk onderbouwde argumenten. Na het lezen van dit boek, moesten we een paper schrijven met als these: 'Om andere culturen te bestuderen, moeten we eerst respect opbrengen voor die culturen. Op die manier kunnen we die culturen ook het best begrijpen.'  En puur buikgevoelsmatig schreven we allemaal met bijna-christelijk-vermomde-atheïstische-linkse caritas onze verhandeling. Het schuldgevoel van de kolonisatie, de slavenhandel, onze kapitalistische imperialistische geo-politiek,... alles werd eruit gespuwd.  Alles om die andere niet-blanke culturen a priori te beschermen tegen onszelf. Er werd een academisch mea culpa geslaan.  Ons christelijk schuldgevoel was eventjes wat minder in onze ziel aan het vreten.

Twee weken later hadden we opnieuw college en stond Professor Balu vooraan het auditorium te schreeuwen.  Het was een donkere dag ergens in de winter en daar stond een Zuid-Indische professor in perfect Nederlands ons een intellectueel pak rammel te geven. Iedereen was gebuisd en had de grootste onzin opgschreven, volgens professor Balu. Niemand van de studenten begreep er nog iets van... "We hadden toch allemaal in verdediging van de andere cultuur geschreven dat we respect moesten hebben om andere culturen te begrijpen?  We moeten toch leren kijken door de bril van de andere cultuur?"  Waarop Balu's antwoord: 'Als ik aan wetenschap
wil doen en ik wil ijskristallen bestuderen, moet ik dan eerst respect hebben voor die ijskristallen en mijn microscoop om tot wetenschappelijke waarden te komen?  Of als wiskundige moet ik dan respect hebben voor pi? Op dezelfde manier moet je culturen bestuderen.'   Wij zijn in het Westen zo geconditioneerd door een latent schuldgevoel dat we 'door de bril van de andere cultuur' verplicht moeten kijken. Zonder te weten wat welke 'culturele bril' we zelf ophebben en wat dat precies inhoudt.  Die fameuze 'culturele bril' van 'de andere' opzetten is niets minder dan respect hebben. Onzin. Je leert helemaal niets bij over die andere cultuur omdat je met een presuppositie zit waarbij je MOET respecteren. En dat houdt heel wat in: dat je bepaalde vragen niet mag stellen omdat ze gevoelig liggen, dat je bepaalde logische verbanden niet mag leggen omdat ze pijnlijk zijn,... Logica en wetenschap worden verhuld in een populistisch niet-wetenschappelijk discours waarbij het vooral gaat om het pamperen van de ander en waarbij de feiten niet meer belangrijk zijn. Creationisme is achterlijk en dat mag gezegd. Of als je moslimkinderen tijdens de islamlessen leert dat ze in een varken of aap veranderen door op te gaan in muziek, dan kan je ook stellen dat dit achterlijk is. Ook al is dat pijnlijk voor die andere cultuur. 

Slavenhandel, kolonistaie, kruistochten en meer van dat hebben alles met het decadente Westen en alles met het christendom te maken. Hiervoor zullen we ons kastijden.  Het feit dat de Afrikaanse slaven gevangen werden door Arabieren (en pas later verhandeld werden door Europeanen) heeft niets met de Oriënt of islam te maken. Het feit dat er tussen de 16de en 19de eeuw meer dan één miljoen blanke Europeanen werden ontvoerd door Arabieren en verkocht als slaven en sexslavinnen heeft ook niets met islam of de Oriënt te maken. Of de grootste genocide die er ooit plaatsvond op het Indische subcontinent, waarbij naar schatting honderd
miljoen hindoes en boeddhisten werden uitgemoord in een periode van achthonderd jaar, heeft uiteraard niets, maar dan ook niets, met islam of de Oriënt te maken.  De Oriënt en islam treffen geen enkele blaam. Ons treft alle schuld. Dat staat buiten discussie.

Elke vorm van kritiek wordt binnen de krijtlijnen van negentiende eeuwse filosofieën geduwd: politiek links versus rechts.  Niemand die zijn carrière op het spel durft te zetten door kritisch te zijn.  Lafheid gevoed door angst.  Logica wordt vervangen door emotie. In populaire debatten in jullie media maakt men altijd dezelfde redenering: 'Islam heeft niets met terreur te maken.  Door het bekritiseren van islam vergroot je het het wij-versus-zij-gevoel waardoor je nog meer mensen in de armen van extremistische organisaties drijft.' Geen journalist die hierover valt of durft te vallen?  Heeft u geen logische fout ontdekt in de voorgaande redenering die elk debat kenmerkt? 'Als islam niets met terreur te maken heeft, waarom leggen we dan een verband tussen kritiek op islam, een vergroot wij-verus-zij-gevoel en mensen die in de armen van terreurorganisaties worden gedreven?  Door die zogenaamde logica tonen ze zelf aan dat er wel degelijk een verband bestaat tussen islam en terreur. Waarom worden mensen bij een vergroot wij-versus-zij-gevoel niet in de armen van het atheïsme gedreven? Of waarom gaan ze hun leven niet toewijden aan japanse zen meditatie? Dat zijn ook verbanden die men zou kunnen leggen... De andere cultuur moet a priori beschermd worden tegen elke vorm van kritiek. En buitensporige toestanden zoals we nu zien bij allerlei extremistische bewegingen hebben dan plots niets meer met islam te maken. Dus mag dat wel bekritiseerd, maar verbanden leggen zoals hierboven omschreven mag niet. Dat is taboe. Ook de paus verklaarde onlangs dat het niet mag... Dus 't zal wel waar zijn als die het zegt. 

Is het niet vreemd hoe wij andere culturen als waardevol zijn gaan beschouwen terwijl we onszelf niet respecteren? In Bhutan bestaat een beleid waarbij nationale eenheid sterk naar voren wordt gebracht: traditionele kledij en het vereren van de koning zijn er een must. Van de Yanomamö indianen in de Amazone vinden wij ook dat ze hun culturele indenteit moeten behouden en dat ze zo zuiver mogelijk hun cultuur moeten verder zetten; ver weg van onze Westerse decadente invloeden.  Als ik Belgische toeristen in Nepal rondleid en ze zien een boeddhistische monnik met een Iphone, dan vinden ze dit een corruptie en een vervuiling van de cultuur. Niet zuiver genoeg.  Alsof die culturen in hun zuiverste vorm behouden moeten worden.  Schrijf je dit als Vlaming over je eigen cultuur, dan ben je een fascistisch zwijn dat afgemaakt moet. 

Conclusie: om andere culturen te leren kennen moeten we eerst onszelf kennen en niet zomaar die spreekwoordelijke 'culturele bril' afzetten zonder te weten wat die 'bril' precies inhoudt.  Dit is zo'n oefening tot zelfreflectie en het blootleggen van onze tools waarmee we andere culturen proberen te begrijpen.  Een andere oplossing is om dogmatisch religieus of dogmatisch politiek (links en rechts) te gaan denken. Of het meest gevaarlijke is dat het intellectuele discours een vermomd religieus discours wordt.  Dan heeft u van logica geen last meer.