Oeganda - Gelijkheid voor Dove Personen
Foto: Copyright Goedele De Clerck
Dove mensen van over heel Oeganda kwamen op 19 en 20 september samen in Soroti, een stadje in het Noord-Oosten van het land, voor de viering van de internationale doofbewustzijnsweek. Die stond dit jaar in het teken van gelijkheid.

Gelijkheid voor Dove Personen in Oeganda, daar valt natuurlijk veel over te zeggen en vooral rond te doen. Terwijl Vlaanderen vorige zaterdag de Werelddovendag vierde, mocht ik de sfeer al een weekje vroeger opsnuiven in Oeganda.

Een presentatie rond Oegandese Gebarentaal en mensenrechten door Sam Lutalo-Kiingi, de eerste dove Afrikaanse onderzoeker die een doctoraat verdedigde in de taalkunde en recent terugkeerde naar Kyambogo University was een krachtige opener voor het programma. Geen betere manier om de plaatselijke bevolking aan te spreken dan via voetbalmatch waarbij het ‘nationale doventeam’ een ‘horend team’ uitdaagde. Verwonderd kwamen ze kijken naar zoveel gebarentaalgebruik in de stad.

Een goede voorbereiding voor de optocht voor gelijkheid door de straten van Soroti de volgende ochtend. De fanfare voorop, gevolgd door een dove Scout die het gevolg in goede banen leidde. Doof parlementslid en voorzitter van de National Ugandan Association of the Deaf Alex Ndeezi en afgevaardigen van ministeries en lokale besturen trokken de stoet van afdelingen, NGOs en 250 kinderen en volwassenen, mannen en vrouwen, en leden in rolstoelen met achterop dove kinderen. Spandoeken voor vrouwenrechten, schoolgeld en onderwijs voor dove kinderen in dorpen en vooral de T-shirts met ‘Equality for Deaf Persons in Uganda’ - naast een sterke boodschap, voor mij ook een kippenvelmoment.

Oeganda komt niet altijd even positief in het nieuws rond mensenrechten. Nochtans is het land zeer progressief in wetgeving rond personen met een handicap en is er vooral een enorme dynamiek onder de bevolking. Oeganda erkende in 1995 als eerste land ter wereld Oegandese Gebarentaal in de grondwet. Kyambogo University ontwikkelt onderzoek naar de Oegandese Gebarentaal, organiseert de opleiding Tolk Oegandese Gebarentaal, heeft dove onderzoekers en lectoren in dienst, en biedt via affirmative action toegankelijkheid voor dove studenten.

Voldoende stof om de geesten wakker te maken en dat bleek ook toen de bus van Kyambogo University vroeg in de ochtend terugreed naar de hoofdstad Kampala. Terwijl de bus bochten maakte om de grootste putten in de wegen te ontwijken en aan tempo over de hobbels reed, gingen dove studenten, lectoren, tolken en Asher Bayo, decaan van de Faculteit Special Needs Education, nog even door op het gelijkekansenthema.

De discussie werd verder geprikkeld door ideeën, visies en vragen van twee generaties van dove leiders verbonden aan de World Federation of the Deaf (WFD), een student aan Kyambogo University/ondervoorzitter van de jongeren en zijn doelgroep inspireerde en een Lector/Onderzoeker/gebarentaalexpert die kon terugblikken op de weg die Kyambogo University en Oeganda al hebben afgelegd.

De decaan van de faculteit, die een basiskennis heeft van Oegandese Gebarentaal, erkende de wens om opleidingen en onderzoek aan Kyambogo University verder uit te bouwen en meer onderwijskansen te creëren voor dove studenten. De uitdaging zit in de implementatie van wetten en vooral in de financiële beperkingen daarin, die hij als erg frustrerend ervaart. De nationale stakingen van leerkrachten bij het begin van het schooljaar illustreren voor de financiële slagkracht van het land.

Terwijl de bus passeerde langs grote velden met thee, suikerriet, cassave en de Nijl naderde, ging de discussie begeesterd door. Presentaties werden telkens spontaan getolkt van Oegandese Gebarentaal naar het Engels en omgekeerd. Dit soort van democratische oefeningen is ongetwijfeld een van de vele sterktes van Oeganda.

Vanuit Oeganda lijkt de opening van het academiejaar aan Vlaamse universiteiten ver weg. Toch hoop ik ergens dat iets van de bevlogenheid en vooral van de betrokkenheid en het engagement rond gelijke kansen mag overwaaien.