Financiële luis in de pels wordt 25
Hugo Wanner werkt al bijna de helft van zijn leven voor Netwerk Vlaanderen. Herman Ricour
Foto: © Herman Ricour
Netwerk Vlaanderen viert zaterdag zijn 25ste verjaardag. Hugo Wanner was er vanaf het eerste jaar bij en zag de organisatie veranderen.

FINANCIEN

Van onze redacteur



De helft van zijn leven heeft de vijftigjarige Hugo Wanner aan Netwerk besteed. In januari 1983 startte hij bij wat toen nog 'Netwerk Zelfhulp Vlaanderen' heette. Die organisatie was een half jaartje eerder boven het doopvont gehouden. De aanleiding was het BRT-televisieprogramma Ommekaar, waarin een reportage werd uitgezonden over Netzwerk Selbsthilfe Berlin. In Berlijn hadden alternatieve organisaties een eigen geldcircuit opgebouwd. Dat moest in Vlaanderen ook lukken, vond een groepje mensen uit de hoek van het vormingswerk en sociale coöperatieven. Op 27juni 1982 werd de vzw officieel opgericht. In de afgelopen 25jaar groeide Netwerk Vlaanderen uit tot een gerespecteerde luis in de pels van het financiële establishment.

Hoe ging het er in dat prille begin aan toe bij Netwerk?

'In de beginjaren draaide de organisatie louter op vrijwilligers. Netwerk was ook een product van zijn tijd. In de jaren 80 zaten we in een economische crisis. Er was veel werkloosheid. Bovendien leefde ook het gedachtegoed van mei 68 nog sterk -de verbeelding aan de macht. Er werden veel nieuwe initiatieven en kleine coöperaties gestart. Die hadden een tekort aan financiële middelen en daar wilde Netwerk iets aan doen.'

'De ambities waren van in het begin erg hoog. Onze droom was een alternatieve bank oprichten. Dat plan moesten we al snel laten varen omdat we niet aan de wettelijke vereisten konden voldoen. We beschikten natuurlijk ook niet over de competenties die daarvoor nodig waren. We hebben dan al snel besloten om naar een financiële partner te zoeken. Dat is de ASLK geworden, die het product 'Krekelsparen' in de markt zette. Dat product wordt nu nog altijd door Fortis aangeboden. Krekelsparen is een groot succes geworden. Ons streefcijfer was om 250.000 euro te verzamelen. Het is nu zo'n 106 miljoen. Het bedrag groeit niet verder aan, doordat Krekelsparen niet langer actief gepromoot wordt door Fortis. Toch blijft het een waardevol product: de spaarder is er zeker van dat zijn geld honderd procent ethisch wordt gebruikt, en hij heeft ook de mogelijkheid om een deel van de rente af te staan aan een organisatie van zijn keuze.'

Hoe wordt Netwerk eigenlijk gefinancierd?

'Aanvankelijk puur met giften. Toen Krekelsparen werd geïntroduceerd, werd dat een belangrijke inkomstenbron. De bank betaalde ons namelijk een commissie op de aangebrachte spaargelden. Dat is trouwens nog altijd een belangrijke bron van inkomsten, maar nu krijgen we ook een subsidie. Die heeft ons minder afhankelijk gemaakt van Fortis en ze geeft ons meer vrijheid.'

'Dat verklaart voor een stuk ook de verandering die Netwerk heeft doorgemaakt. In het begin waren we vooral een alternatieve financier. De laatste jaren zijn we ons meer als beweging gaan profileren. De campagnes over anders omgaan met geld zijn daar het resultaat van. De campagne rond de ACE-bank was bijvoorbeeld nooit mogelijk geweest zonder subsidie. (In 2006 trok Netwerk de aandacht met een campagne rond een gefingeerde bank die prat ging op onethische investeringen, red.). Dergelijke campagnes hebben de laatste tijd veel aandacht gekregen, maar de twee aspecten -beweging en financier- waren al vanaf het begin aanwezig in ons manifest. We willen ons kritisch opstellen tegenover geld, maar tegelijk met de voeten in de modder staan.'

Jullie zweren bij een rentevrije economie.

'Ja. Ons bezwaar tegen rente is dat het vermogenden bevoordeelt en armlastigen benadeelt. De laatsten betalen immers rente aan de eersten, waardoor die nog rijker worden. Rente brengt dus een stroom van arm naar rijk op gang. Dat gebeurt ook op wereldschaal, waar de arme landen rente betalen aan de rijke. We bieden een alternatief, dat we nu in de praktijk brengen met de cvba Netwerk Rentevrij, een onderneming die rentevrij geld uitleent aan sociale en maatschappelijke initiatieven. We zoeken daarvoor trouwens een bancaire partner, zodat we ook spaargeld kunnen aantrekken. We hebben nu een kapitaal van 2,5 miljoen euro, waarvan een groot deel komt van de vzw Netwerk en het Kringloopfonds van de federale overheid, en waar ook Ethias, de Koning Boudewijnstichting en een tiental particulieren aan hebben bijgedragen.'

Hoe is Netwerk Rentevrij ontstaan?

'Er is een hele evolutie aan voorafgegaan. Aanvankelijk deed Netwerk vooral aan leenbemiddeling. Met een waarborgfonds zorgden we ervoor dat mensen op een veilige manier geld konden uitlenen aan interessante initiatieven. Maar door de veranderde bankwetgeving hebben we dat moeten afbouwen. We zijn dan begonnen met een eigen ASLK-bankagentschap, dat vanuit het Netwerk-kantoor werd geleid. Het unieke was dat dat agentschap de garantie gaf dat al het geld ethisch werd belegd. Maar binnen de Fortis-structuur was daar geen plaats meer voor. Bovendien is de rol die dat agentschap speelde, nu overgenomen door Hefboom en Triodos. Met Netwerk Rentevrij blijven we toch de kaart trekken van de rentevrije leningen.'

Kan je jullie ideologie 'antikapitalistisch' noemen?

'Wij hebben serieuze kritiek op het kapitalisme en de mondialisering. Dat wil niet zeggen dat we de marktwerking en privébezit afwijzen. Onze houding is ook geëvolueerd. In het begin namen we extremere posities in. Zo waren we er bijvoorbeeld voorstander van dat iedereen evenveel verdiende. Dat hebben we nu genuanceerd. Ook over winst zijn we genuanceerder gaan denken. We wijzen winst af als het alleen maar een vergoeding is voor het ingezette kapitaal. Maar winst die in het bedrijf wordt geherinvesteerd, daar hebben we geen probleem mee.'

'We hebben wel kritiek op het huidige economische systeem. Vandaar ook ons motto “anders omgaan met geld,. Geld dat zichzelf vermeerdert, bestaat niet. Er gaan altijd mensen achter schuil en bloed, zweet en tranen. Vandaar dat we nu ook onderzoeken wat er allemaal achter de geldstromen schuilgaat. We willen dat aan het licht brengen en mensen stimuleren om het anders te doen.'

Heeft Netwerk in de afgelopen 25jaar zaken kunnen veranderen?

'Onze invloed is niet zo groot geweest. Bij de start waren de verwachtingen groter. Maar we hebben wel de grond vruchtbaar gemaakt voor ideeën die nu gemeengoed zijn. Krekelsparen was een voorloper van de hele trend in ethische beleggingsproducten. Ik ben ervan overtuigd dat onze inspanningen de kansen voor die producten hebben vergroot. België gooit op het vlak van ethisch beleggen tamelijk hoge ogen, en daar hebben wij inhoudelijk ons steentje aan bijgedragen.'

Wat is de grootste verwezenlijking van Netwerk geweest?

'Dat we het al 25jaar op een consequente manier volhouden. Vele organisaties gaan enthousiast van start, maar verdwijnen vrij snel. Wij bestaan nog altijd, ondanks onze scherpe stellingnames. Ik beschouw onze campagnes, zoals ACE-Bank en de acties tegen wapenfinanciering, ook als belangrijke verwezenlijkingen.'

Netwerk viert op 1december vanaf 21 uur zijn 25ste verjaardag met het feest ZilverZet in de Art Cube aan de Wiedauwkaai in Gent. De toegangsprijs bedraagt 5euro.

www.netwerkvlaanderen.be