Ook wereldtop ontsnapt niet aan regels van de markt
Ajit Shetty en Paul Stoffels verdedigen de strategie van Janssen Pharmaceutica: 'Twee stappen terugzetten om het bedrijf opnieuw te lanceren'. Michiel Hendryckx Foto: © MH Michiel Hendryckx
Afgevaardigd bestuurder Ajit Shetty en bestuurder Paul Stoffels zitten zij aan zij in een vergaderzaal in gebouw 100, middenin de bedrijfscampus van Janssen Pharmaceutica. Het managersduo van de Kempense farmareus maakt zich op voor een namiddagvullende oefening in 'publieke communicatie'. In vier uur tijd mogen vier opeenvolgende journalisten vragen stellen over de herstructurering bij Janssen. Het doet een beetje denken aan de pr-interviews van popidolen die net een nieuwe cd hebben uitgebracht.

Ook Shetty en Stoffels willen een duidelijke boodschap kwijt: 'Er wacht Janssen nog een mooie toekomst.'

De indruk leeft nochtans dat de succestrein van Janssen tot stilstand is gekomen. Waarom is dat beeld volgens u verkeerd?

Paul Stoffels: 'Om daarop correct te antwoorden, moet ik eerst de uitdaging schetsen waar we voor staan. Want waarom moeten we in onze kosten snoeien? Omdat wij, net als alle andere grote farmabedrijven, met een steeds groter probleem zitten om kostenefficiënt nieuwe geneesmiddelen te ontwikkelen en op de markt te brengen. Niet omdat we niet goed bezig zouden zijn. De waarheid is nu eenmaal dat er voor alle gemakkelijke ziektes al geneesmiddelen bestaan. Wat overblijft om aan te pakken, zijn de zware pathologiën, zoals kankertumoren, diabetes, hart- en vaatziektes en geneesmiddelenresistente virussen. Tegelijkertijd worden de veiligheids- en kwaliteitseisen van de overheden in Europa en de VS steeds zwaarder. De marktintroductie van nieuwe producten vergt steeds meer geld en tijd, en de inkomsten blijven langer uit.'

'Specifiek voor de groep Johnson & Johnson is het verlies, in de komende twee jaar, van twee belangrijke patenten, op de geneesmiddelen Risperdal (schizofreniemiddel, red.) en Topamax (epilepsiemiddel). Die twee zijn goed voor een jaaromzet van 5 miljard dollar. We dreigen veel geld te verliezen. En die spiraal kunnen we alleen doorbreken door de kosten te verlagen en nog efficiënter aan onderzoek & ontwikkeling (O&O) te doen.'

Maar als die patenten vervallen, zullen uw inkomsten toch niet van 5 miljard dollar naar nul teruglopen? Verantwoordt dat een kostenbesparing met 15 procent?

Stoffels: 'U zou verbaasd zijn hoe snel de achteruitgang van inkomsten kan gaan. In amper een maand na de vervaldatum van een patent, zijn we zeker 10 procent kwijt. Voor Risperdal staan 70 producenten klaar om een alternatief op de markt te brengen.'

Maar u bespaart op de researchafdeling, dat is toch contradictorisch?

Stoffels: 'Opgelet, we gaan een deel van de ondersteunende activiteiten uitbesteden, maar niet de research zelf. Integendeel, daarin blijven we investeren. Sommigen doen het uitschijnen alsof hier honderden onderzoekers weg moeten. Dat klopt niet, op 40 basisfuncties na. Maar hier op de campus in Beerse lopen 1.500 onderzoekers rond. Bovendien blijven we op zoek naar nieuw toptalent, naar 75 gespecialiseerde onderzoekers in thema's als oncologie, neurologie, psychiatrie. Die jacht op jong talent wordt wereldwijd gevoerd. Iedereen jaagt op dezelfde toptalenten. Bij Janssen kijken we niet naar nationaliteiten. Hier in Beerse werken 37 verschillende nationaliteiten.'

Ajit Shetty: 'Het is niet omdat we saneren in de financiële, administratieve of technologische ondersteuning van onze O&O-afdelingen, dat de research van Janssen gaat stilvallen. We veranderen eigenlijk van businessmodel. We willen niet langer alles zelf doen. Voor schoonmaak of IT zoeken we externe partners.'

De droom in Beerse is dus niet voorbij?

Shetty: 'Precies. We sturen alleen onze manier van werken bij. Weet u, eigenlijk doen we nu twee stappen terug om dan, vanaf een nieuw platform, het bedrijf opnieuw te lanceren. Ik begrijp dat niet iedereen hiervan de finesses begrijpt. En er is een kreuk in ons imago, ja. Maar je mag niet naar Janssen kijken als naar een alleenstaand dossier. In de Amerikaanse vestigingen van J&J was eerder al gesaneerd. Bij andere farmabedrijven wordt ook gesaneerd. Wij behoren tot de wereldtop in onze branche, maar ook wij ontsnappen niet aan de regels van de markt. Toch houden we nog altijd onze toekomst in eigen handen. We zijn onze troeven niet kwijt.'

Janssen is niet onaantastbaar gebleken, ondanks uw aanwezigheid in het topmanagement van J&J? Kon u dan niet meer doen voor Janssen, of hebt u juist ergere ingrepen vermeden?

Shetty: 'Vergeet toch niet dat Janssen ook binnen de groep competitief moet blijven. Iedereen weet dat de Belgische loonkosten te duur zijn. Op dat terrein zullen we de strijd internationaal niet winnen. Maar dat maken we goed door de zeer hoge kwaliteit van onze medewerkers en van onze research. Om die reden gaan de aangekondigde investeringen in de vestiging in Geel gewoon door. Geel had wereldwijd concurrentie van 70 steden als alternatieve site. Uit India, China, Oost-Europa. Overal waren ze goedkoper. Maar Geel heeft het gehaald.'

Dankzij Shetty en Stoffels?

Shetty: (lacht)'Ik moet voorzichtig zijn met wat ik zeg.'

Stoffels: 'Hier in Beerse zit zoveel talent en een schat aan ervaring en kennis, een erfenis die we meedragen van dr. Paul (Janssen, de stichter, red.). Die knowhow maakt dat we zo sterk staan.'

Shetty: 'Als ik voortdurend Beerse zou voortrekken, zonder rationele argumenten, gaat mijn geloofwaardigheid bij J&J heel snel achteruit. Je kan als corporate manager de eigen regio niet voortrekken als dat het bedrijf schade toebrengt. Zo werkt het echt niet.'

'Nogmaals, er is een toekomst voor Janssen. In de jaren negentig zijn we gegroeid van 2.000 naar 4.800 man. Nu wordt dat wat minder. Maar wie weet is dat aantal ooit weer haalbaar? We zitten niet in een infernale spiraal naar beneden.'

Hoe gaat de sanering verlopen?

Stoffels: 'We hebben de intentie uitgesproken om een reeks functies uit te besteden. Die intentie moeten we eerst met de vakbonden doorpraten, vooraleer we extern naar overnemers van personeel kunnen zoeken. We hebben geen lijst van kandidaten klaarliggen. Van voorgetekende contracten is geen sprake. We gaan wel proberen om zoveel mogelijk jobs te redden.'

Shetty: 'U mag ons niet vergelijken met de grote autobouwers die hun productie naar het buitenland delokaliseren. Dat doen wij niet. Ik zeg aan Unizo: “onze lokale toeleveranciers komen niet in gevaar,.'

Waarom heeft het twee weken geduurd om uw verhaal in de media te doen? Sneller communiceren had misschien de misverstanden helpen vermijden, waarover u het in uw open brief had. Wat is er misgelopen met de communicatie?

Stoffels: 'Eerst hebben we, heel bewust, het personeel ingelicht, op de ondernemingsraad en op de werkvloer. Daar lag onze eerste bekommernis. Vorige vrijdag hebben we nog een ondernemingsraad gehad die meer dan vijf uur heeft geduurd. Kijk, als het zelfs complex is om de oefening waar we voor staan uit te leggen aan mensen die het bedrijf door en door kennen,...'

Shetty: 'Bovendien moesten we allebei net na de aankondiging vertrekken naar de VS. Maar daarna was ik er in de eerste plaats voor het personeel. Ik sta erop zelf het verhaal te doen op de ondernemingsraad. Dat is mijn rol. Ik mag en wil me nu niet verstoppen. Pas op, het was geen makkelijke boodschap. Ik heb begrip voor de emoties bij de medewerkers.'

Stoffels: 'Door de wet-Renault breekt nu een periode van onzekerheid aan. Die procedure is goed voor de onderhandelingen met de vakbonden, maar de mensen zelf zitten op nieuws te wachten over hun afdeling of job.'

Wanneer komt die zekerheid er?

Shetty: 'Zo snel mogelijk. Maar vraag me niet of het december zal zijn, of november of januari. Ik weet het niet. Maar we houden een hoog tempo van onderhandelen aan.'

De omvang van het banenverlies maakt een verlaagde leeftijd voor brugpensionering mogelijk. Gaat u alle 50-plussers aanmanen om het bedrijf te verlaten?

Stoffels: 'Brugpensioen is bespreekbaar, maar het is niet mijn bedoeling dat alle 50-plussers weggaan. Ik hou niet van lineaire maatregelen. Bovendien staat talent los van leeftijd. Onlangs hebben we hier nog onderzoekers aangeworven van ouder dan 55 jaar.'

Shetty: 'Ontwikkeling van geneesmiddelen doe je niet als je recht van de universiteit komt. Eigenlijk vergt het een paar mislukkingen en pakweg tien à vijftien jaar om pas echt te weten hoe je een goed geneesmiddel maakt. Dat soort ervaring mogen we niet verliezen.'

Janssen werd in de voorbije jaren uitgeroepen tot meest aantrekkelijke werkgever van het land. Gaat u dat imago weten te behouden?

Shetty: 'Onze medewerkers willen patiënten helpen. Dat is hun belangrijkste motivatie. Als management kunnen we daar een positief, gedreven bedrijfsklimaat aan toevoegen. Maar zoals u heeft gezien, kunnen we geen jobs garanderen. Dat doet de markt.'