Is de verhoogde rechtplegingsvergoeding nu eigenlijk een voor- of een nadeel voor de burger? Voor de winnaar van een rechtszaak is het alleszins een goeie zaak. Maar je moet maar de pech hebben om als verliezer uit de strijd te komen. En dat risico loop je altijd. Mits wat pech kan het kostenplaatje van een procedure dan ook een stuk hoger oplopen dan vroeger. De drempel om te procederen is er met deze nieuwe wet dus zeker niet lager op geworden. En dat terwijl iedereen de mond vol heeft over de noodzaak om justitie toegankelijker te maken voor de burger.

Met een rechtsbijstandsverzekering hoef je van dat verhoogde risico echter niet meer wakker te liggen, vermits de verzekeraar in geval van verlies ook opdraait voor de rechtsplegingsvergoeding die betaald moet worden aan de tegenpartij. Een ruime verspreiding van deze verzekering wordt door de overheid dan ook beschouwd als een manier om de toegang tot het gerecht te democratiseren. Vanuit die optiek werd vorig jaar de zogenaamde polis Onkelinx op de markt gebracht, een rechtsbijstandsverzekering tegen een betaalbare prijs die als incentive een vrijstelling heeft gekregen van de verzekeringstaks van 9,25 procent. Om van dit fiscaal voordeel te kunnen genieten mag de premie voor de verzekering maximum 12euro per maand bedragen of 144 euro per jaar, heeft de wetgever beslist. Dat is een stuk goedkoper dan de premie die voor een 'klassieke' rechtsbijstandspolis wordt aangerekend (gemiddeld 200 à 250 euro per jaar). Sommige verzekeraars, zoals bijvoorbeeld Ethias, bieden de polis Onkelinx niet afzonderlijk aan maar hebben de voorwaarden ervan opgenomen in hun familiale verzekering.

Ook inhoudelijk moet de polis Onkelinx aan bepaalde voorwaarden voldoen. Een aantal zaken die vroeger traditioneel uit de boot vielen bij rechtsbijstandsverzekeringen, zoals bijvoorbeeld echtscheidingen met onderlinge toestemming, moeten in de nieuwe polis bijvoorbeeld wél opgenomen zijn. Verder moeten ook zaken gedekt zijn als het aansprakelijkheidsrecht, het consumentenrecht, de eerste bemiddeling in familiezaken, bouwgeschillen over zaken waarvoor geen bouwvergunning vereist is, fiscaal recht en administratief recht.

'Dat wil echter niet zeggen dat deze dekkingen ook allemaal even uitgebreid zijn', waarschuwt meester Hans Smeyers, advocaat te Leuven (Maxius advocaten en bemiddelaars) en lid van de Gemengde Commissie Rechtsbijstandsverzekering. 'De wettelijke vereisten waaraan de polissen moeten voldoen, zijn eerder beperkt. Dat heeft ertoe geleid dat deze polissen vaak light-versies zijn geworden van de meer volledige rechtsbijstandsverzekeringen die al langer op de markt zijn.

Zo moet bijvoorbeeld enkel de eerste echtscheiding met onderlinge toestemming gedekt zijn, en dan nog maar tot 750 euro per persoon of 1.500 euro voor beide partners samen. Voor de andere dekkingen is het dekkingsplafond evenwel ruimer, minimaal 5.000 euro, en voor aansprakelijkheidsgeschillen zelfs 12.500 euro,' aldus Smeyers.

'Verder moeten bouwgeschillen volgens de wet enkel gedekt worden als het gaat om bouwwerken waarvoor geen bouwvergunning vereist is. Voor geschillen in het kader van het familierecht, zoals bijvoorbeeld betwistingen over de opvoeding van de kinderen, is dan weer enkel de eerste bemiddeling inbegrepen maar geen gerechtelijke procedure. En arbeidsgeschillen en ongevallen met de eigen wagen blijven volledig uitgesloten', vervolgt Smeyers. 'Die eerste moeten het domein van de vakbonden blijven, zo heeft de wetgever geoordeeld. En verkeersgeschillen zijn meestal al verzekerd via de autoverzekering.'

'Let wel op: dit zijn enkel de minimumvereisten die de wet oplegt', benadrukt Smeyers. 'De verzekeraars hebben altijd het recht om hogere waarborgen op te nemen in hun polissen indien ze dat wensen. Het contract, en niet de wet, bepaalt uiteindelijk wat gedekt is. Als consument doe je er dan ook goed aan de polis grondig door te nemen zodat je je hierover een correct beeld kan vormen. Verwacht in elk geval nooit dat een rechtsbijstandsverzekering een vrijgeleide is om onbeperkt te gaan procederen.'

Ondanks haar beperkingen blijkt de polis Onkelinx relatief succesvol te zijn. Naar verluid staat de teller ondertussen op 63.000 polissen en is het aantal gezinnen met een rechtsbijstandsverzekering inmiddels met 2procent toegenomen. Volgens sommigen zal die toegenomen verspreiding van de rechtsbijstandsverzekering onvermijdelijk tot gevolg hebben dat er ook meer zaken zullen worden aangespannen. Maar dat probleem mag volgens Smeyers niet overroepen worden. 'Het is weliswaar een feit dat het wegwerken van de financiële drempel sommige rechtzoekenden in staat zal stellen een procedure op te starten, terwijl zij dat vroeger niet konden. Maar dat was ook de bedoeling. Een wildgroei aan procedures verwacht ik echter niet. Procederen is immers nooit een pretje. En vergeet ook niet dat rechtsbijstandsverzekeraars hun best doen om geschillen zoveel mogelijk buiten de rechtbank te regelen. En in 80procent van de gevallen slagen ze daar ook in.'

'Dat betekent echter niet dat je als verzekerde verplicht bent om je zomaar neer te leggen bij elke minnelijke schikking die de verzekeraar voorstelt', verzekert Smeyers echter. 'Volgens de zogenaamde 'objectiviteitsclausule' -die moet wettelijk opgenomen zijn in elke rechtsbijstandsverzekeringspolis- mag de verzekerde bij een meningsverschil over de te volgen gedragslijn de zaak altijd voorleggen aan een vrij te kiezen advocaat voor een onpartijdig advies. Geeft die de verzekerde gelijk dan gaat het dossier voor verdere behandeling naar de advocaat op kosten van de verzekeraar. Geeft de advocaat de verzekeringsmaatschappij gelijk dan moet de verzekerde de helft van de kosten voor het advies zelf betalen. Zet hij ondanks het negatieve advies toch door met de gerechtelijke procedure en behaalt hij daar een beter resultaat dan voorspeld, dan moet de verzekeraar alsnog alle kosten voor de procedure terugbetalen', vervolgt Smeyers.

'Deze spelregels zorgen ervoor dat door de tussenkomst van een vrij te kiezen advocaat meningsverschillen tussen de verzekerde en de verzekeraar vrij snel opgelost kunnen worden. En dat is belangrijk. Het is tenslotte niet de bedoeling dat de rechtsbijstandsverzekering meer problemen creëert dan ze oplost.'