De neerwaartse herziening van de Amerikaanse kredietwaardigheid doet onder analisten het vermoeden toenemen dat Japan binnenkort hetzelfde lot beschoren is.

Op de vraag welk Aziatisch land, na de afwaardering van de Verenigde Staten, het grootste risico loopt op een verlaging van zijn kredietwaardigheid antwoordt bijna iedereen Japan. En niet alleen omdat de schuld nog hoger is dan die van de Verenigde Staten en de politici nog minder daadkrachtig zijn.

De verlaging van de kredietwaardigheid van de VS is niet alleen historisch omdat het economisch machtigste land ter wereld nog nooit vrede had moeten nemen met minder dan een AAA-rating, maar ook omdat Standard & Poor's in zijn argumentatie erg opvallend de nadruk legde op het politieke klimaat in landen met forse schulden.

Het landschap waarin de kredietwaardigheidbeoordelaars zich bewegen, werd er duidelijk door veranderd. Voortaan spelen niet alleen de harde cijfers een rol bij het bepalen van de kredietwaardigheid, maar ook de mate waarin een land – in de ogen van Standard & Poor's, Fitch of Moody's – opgewassen is tegen een gigantische financiële crisis die veroorzaakt zou kunnen worden door de Europese schuldproblemen of door een wereldwijde recessie.

De evidente verliezers in zo'n scenario worden landen als Japan, waar de regering geen middelen heeft om haar financiële markten te verdedigen tegen speculanten of de economie te stimuleren, zonder nog verder weg te zinken in een moeras van schulden.

S&P maakte er maandag ook geen geheim van dat de gevolgen van de nieuwe aanpak negatieve gevolgen zou kunnen hebben voor flink wat Aziatische landen. ‘De begrotingsmarge die landen als Japan, India, Maleisië, Taiwan en Nieuw-Zeeland nog rest, is veel kleiner dan voor 2008 (het jaar waarin de schuldencrisis uitbrak, red.). Bij een nieuwe forse verzwakking van hun economie zullen de gevolgen waarschijnlijk veel erger zijn dan drie jaar geleden.'

Enkele weken

Met een bruto-overheidsschuld van 8.000 miljard euro, wat overeenkomt met 229 procent van het bruto binnenlands product, is Japan een fel oplichtende stip op het radarscherm van elke kredietwaardigheidsbeoordelaar, zelfs als je er rekening mee houdt dat het grootste deel van die schuld binnenlands wordt gefinancierd, zodat het land niet erg afhankelijk is van buitenlandse beleggers.

Bij S&P en Fitch werd het Japans schuldpapier op zich al afgewaardeerd tot AA- en aangevuld met negatieve vooruitzichten. Moody's herbekijkt de huidige AA2-rating van het land en beslist binnen enkele weken hoe kredietwaardig het land van de rijzende zon nog is. Algemeen wordt een neerwaartse aanpassing verwacht voor het land waarvan de economie nu al drie kwartalen na elkaar krimpt en waar de hoogst onpopulaire premier slag levert met een erg verdeeld parlement om zijn plan erdoor te krijgen voor massale overheidsuitgaven die de economie moeten stimuleren.

Nieuw-Zeeland en Taiwan

En Japan is niet het enige land in de regio dat met problemen kampt. Nieuw-Zeeland heeft al meer dan vier decennia zonder onderbreking een tekort op zijn lopende rekening, waardoor de nettoschuld in deviezen is opgelopen tot 148 miljard Nieuw-Zeelandse dollar, wat overeenkomt met zo'n 77 procent van het bruto binnenlands product. Daarnaast hebben buitenlanders nog overheidsobligaties in portefeuille voor de tegenwaarde van 58,5 procent van het bbp. Zowel Fitch als S&P hebben negatieve vooruitzichten voor het land.

En volgens S&P is ook Taiwan kwetsbaar door zijn grote afhankelijkheid van export en door de geringe begrotingsmarge die het land nog rest om de economie te stimuleren. Gelukkig loopt de overheidsschuld niet hoger op dan 40 procent van het bbp en zit het land op 20 miljard dollar aan deviezenreserves.

Maar er zijn in de regio ook landen die de komende jaren hopen op een verhoging van hun kredietwaardigheid. Indonesië hoopt de komende jaren door te stoten tot de landen die voldoende kredietwaardig zijn om een plaats te verdienen in de westerse beleggingsfondsen. En ook de Filippijnen hopen op een opwaartse herziening.

De Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs van haar kant overweegt sinds maandag India in haar portefeuilles, een weerspiegeling van de hoge rendementen die in dat land gehaald kunnen worden, van sterke groeicijfers en gezonde begrotingen