De rode burcht valt
Steve Stevaert.pn
Foto: © Pieter-Jan Vanstockstraeten
Ethias, Belgiës derde verzekeraar en hofleverancier van de lokale besturen, ambtenaren en scholen, wankelt. Een rampzalige beleggingspolitiek duwde de verzekeraar in de hoek, de First-rekeningen zorgen voor een bloedende liquiditeitswonde. Maar het is grote baas Guy Burton die hoogstpersoonlijk de zaak doet ontploffen.

Van onze redacteur



'Het is niet mogelijk'. Steve Stevaert, voorzitter van de bestuursraad van Ethias, moet even gaan zitten als hij op vrijdag 17 oktober het interview leest dat zijn directeur-generaal Guy Burton gegeven heeft aan La Tribune, een Franse zakenkrant. Burton stelt doodleuk 'dat 1,5 miljard euro kapitaalsverhoging een minimum is om te blijven voortbestaan'. 'Maar om te blijven groeien hebben we 3 miljard nodig.'

'Iedereen had toch een expliciet communicatieverbod gekregen', roept Stevaert op de crisisvergadering bij Ethias. 'Burton heeft in zijn hele leven vijf interviews gegeven, en nu dit?'

Stevaert staat onder zware druk van de bank- en verzekeringswaakhond CBFA. Die maakt zich grote zorgen. De koersdaling bij Dexia duwt Ethias, het vroegere Omob, in woelig vaarwater. De verzekeraar heeft zwaar belegd in de financiële sector, driekwart van de aandelen- én de obligatieportefeuille zit in producten van banken en verzekeraars. 'Alsof een garagehouder van een slecht draaiende garage al zijn geld in autofabrieken zou beleggen, om zich in te dekken voor een slecht moment', zegt Stevaert zuchtend, als hij de zaak intern bekijkt.

De 6,4 procent in Dexia sleurt de Luikse verzekeraar mee, als de bank met een kapitaalinjectie gered moet worden. Een nerveuze Stevaert stemt maandagavond 29 september in de Wetstraat 16 toe om 150 miljoen euro in te brengen. Premier Yves Leterme (CD&V) is niet bepaald clement voor de grote historische aandeelhouders van Dexia. Hij laat Ethias, de Gemeentelijke Holding en Arco - de financiële poot van het ACW - 9,90 euro neertellen voor elk nieuw aandeel Dexia, terwijl het aandeel die dag maar 7,07 euro noteert. Ethias schraapt de 150 miljoen uit eigen middelen bijeen, het ziet zijn deel in Dexia verwateren tot 5 procent.

Oud-politicus Stevaert eist meteen tit fot tat: de uitbreiding van de depositogarantie op de tak-21-producten - levensverzekeringen met gewaarborgd rendement. Ethias biedt via de First-rekening dergelijke levensverzekeringen aan, maar anders dan bij de concurrenten kan de belegger zijn geld meteen opnieuw opvragen. Het gegarandeerde rendement én de vrijstelling van een roerende voorheffing zoals bij levensverzekeringen doet de rest; Ethias gaat dankzij First rechtstreeks de concurrentie aan met de klassieke spaarboekjes. In september heeft de verzekeraar 12,5 miljard uitstaan op zijn First-rekeningen. In financieel onzekere tijden verandert de succesformule echterin een permanente aanslag op de liquiditeitspositie van de verzekeraar: bange klanten halen veel sneller hun geld weg.

Die maandagavond in de Zestien krijgt de staatsgarantie voor Ethias amper aandacht, het draait om Dexia. Op veel sympathie kan de verzekeraar, die door velen gezien wordt als 'een rode burcht' van de PS en SP.A, niet rekenen. Leterme lijkt uiteindelijk toch in te stemmen, minister van Financiën Didier Reynders (MR) is minder enthousiast. 'Il faut encore regarder à quelques modalités', stelt hij droog. Over de staatsgarantie voor de tak 21-producten wordt hoe dan ook niet gecommuniceerd als de regering de redding van Dexia toelicht maandagnacht.

De Tijd publiceert op woensdag 1 oktober wel één zinnetje van premier Leterme: 'We hebben gedaan wat we moesten doen om te zorgen dat Ethias niet in de gevarenzone zou komen.' Meteen komt Ethias massaal onder druk te staan. 'We moeten duidelijkheid geven. Al was het maar om via de loketten iets te kunnen zeggen aan de klanten', stelt Stevaert intern.

Even later volgt het communiqué: 'De regering heeft een staatsgarantie gegeven voor alle tak 21-producten, net zoals voor bankproducten.' Duidelijkheid over de modaliteiten van de garantie geeft Ethias niet. 'Maar we hebben het woord gekregen van Leterme', zegt financieel directeur Jean-Paul Parmentier, de architect van de rampzalige beleggingspolitiek bij Ethias.

Als een boemerang komt de communicatie terug. De andere grote verzekeringsmaatschappijen zijn furieus, plots moeten ook zij een premie neertellen voor die garantie op tak 21, terwijl ze altijd weggebleven zijn van concepten zoals de First-rekeningen. 'Deze garanties komen er niet op vraag van de sector', reageert Assuralia, de beroepsvereniging. Axa is nog duidelijker. 'We stellen met verwondering vast dat één enkele speler op de markt het woord neemt voor de hele verzekeringssector met betrekking tot garanties, die dat bedrijf blijkbaar nodig heeft.'

De affaire doet Ethias bloeden, de First-rekeningen lopen leeg. Klanten halen vanaf dan gemiddeld 35 miljoen euro per dag af.

Als België en Frankrijk op 7 oktober opnieuw een reddingsoperatie voor Dexia opzetten, geeft dat Ethias wat ademruimte. Dat heeft te maken met de komst van Jean-Luc Dehaene (CD&V) aan de onderhandelingstafel. 'Jean-Luc kon Leterme duidelijk maken dat hij Dexia pas kon redden als ook de aandeelhouders niet in de problemen kwamen. Dat Dehaene zelf uit de ACW-stal komt, met Arco daarin, helpt natuurlijk', stelt een onderhandelaar. Er komt een staatsgarantie voor de tak 21-producten, en meteen ook voor erkende coöperatieve vennootschappen die minstens de helft van hun vermogen geïnvesteerd hebben in de financiële sector. Arcofin, de financiële dochter van Arco waar particulieren en de sociale organisaties van het ACW in participeren, is nu beschermd.

Twee dagen later, op 10 oktober, moet Stevaert opnieuw op de koffie bij de CBFA. Die zet hem het mes op de keel. Er mag dan wel een staatsgarantie zijn, Ethias moet enorme verliezen nemen. Alleen al de Dexia-participatie is goed voor 88 miljoen aandelen die in de boeken tegen gemiddeld 16 tot 17 euro genoteerd staan, maar op dat moment tegen 5 euro noteren. Ethias moet op Dexia een verlies van iets meer dan een miljard euro slikken, terwijl ook de substantiële participatie in Fortis steeds minder waard wordt. Dat brengt de solvabiliteit van de verzekeraar ver onder de aanvaardbare minimumgrens. 'U hebt 1,3 miljard euro nodig. Het zou verstandig zijn als u zelf die solvabiliteitsoperatie gaat leiden', stellen voorzitter Jean-Paul Servais en Flamée. 'Als het goed gaat in de financiële sector, zijn jullie mild, als het slecht gaat kan het niet streng genoeg zijn. Het zou beter andersom zijn', repliceert Stevaert. De CBFA verwacht tegen 21 oktober resultaat.

Ethias wijst Stevaert, Parmentier en directeur Internationale Relaties Bernard Thiry, de ongekroonde opvolger van Burton, aan om op zoek te gaan naar vers kapitaal. Automatisch denkt men aan het Franse Covéa, net als Ethias een onderlinge verzekeringsgroep. Stevaert stuurde al langer aan op een verdere integratie van Ethias in die grotere groep, een kapitaalinstap is dus niet onlogisch. Ook een aantal Waalse intercommunales wordt gepolst.

De cashpositie van de verzekeraar verslechtert ondertussen verder door de onrust bij de klanten. Ethias heeft een pak producten van het failliete Lehman Brothers verkocht. 'Dat ontkennen had weinig zin, in onze folders gebruikten we de Lehman-naam nog zoals Volkswagen zou pochen met een Porsche-motor in één van zijn wagens. We waren compleet verrast door dat faillissement', zegt een insider bij Ethias. Op 14 oktober laat Ethias weten dat het de Lehman-producten, goed voor meer dan 100 miljoen euro, ook garandeert voor zijn klanten.

Als Burton, die aan het einde van zijn carrière staat en niet meewerkt aan de reddingsoperatie, praat met La Tribune, stort het al wankele scenario van Covéa en de intercommunales compleet in elkaar. Bij de Ethias-top geloven ze niet in toeval: 'We worden aangevallen. Het was Guy zijn bedoeling niet om dit zo onhandig te spelen. De journaliste van La Tribune moet getipt geweest zijn door iemand in Parijs die ons dossier heel goed kent en ons wil beschadigen', zegt de top.

De schade is enorm. Voor de Ethias-kantoren vormen zich lange rijen, op die vrijdag verdwijnt er 90 miljoen euro van de First-rekeningen. In lichte paniek wordt Burton vervroegd de laan uitgestuurd, Thiry wordt de nieuwe Président Directeur Géneral. 'De kapitaalverhoging is bijna rond', stelt de verzekeraar sussend. Stevaert overlegt met het juridisch departement en verklaart voor de tv-camera's 'dat niemand zich zorgen moet maken'. Alle vragen wimpelt hij af met: 'Ik ben wel voorzitter, maar die technische zaken ken ik niet.'

In werkelijkheid is het liquiditeitsprobleem nu huizenhoog: nog twee soortgelijke dagen en het geld is op.

Achter de schermen heeft Stevaert Leterme al gecontacteerd. Die heeft nog een appeltje te schillen met 'de rode verzekeraars'. De premier heeft die weken weinig slaap gekregen en verlaat donderdagavond het halfrond, terwijl de oppositie nog bezig is met haar commentaar op de begroting van 2008. Als hij vrijdagochtend verneemt dat Peter Vanvelthoven, de Limburgse SP.A-fractieleider in de Kamer, zich boos heeft gemaakt omdat de premier niet bleef luisteren, reageert Leterme intern woedend: 'Ik hing aan de lijn met Stevaert, om zijn puinhoop op te ruimen. Als ik een boekje opendoe over die Limburgse SP.A-clan, dan zullen ze nog eens wat meemaken.'

De onderhandelingen over de kapitaalverhoging die in het weekend volgen, zijn er eigenlijk geen. De Vlaamse, Waalse en federale regering dicteren, Ethias slikt. Elke overheid pompt 500 miljoen in de verzekeraar, en krijgt met 25 procent plus één aandeel elk een blokkeringminderheid.

De Waalse regering, waar de PS baas is, is meteen bereid te helpen. Thiry is niet toevallig een vertrouweling van PS-voorzitter Elio Di Rupo. Bij de Vlaamse regering doet Open VLD moeilijk. 'Wij zijn principieel tegen dit soort staatsinterventie, zeker als je ziet hoe Ethias bestuurd is. Het kan enkel een tijdelijke participatie zijn', stelt de Vlaamse minister Dirk Van Mechelen (Open VLD). Uiteindelijk krijgt Van Mechelen een mooie wortel: de participatie kan geruild worden voor een flinke hap uit de Dexia-aandelen van Ethias.

Zowel Open VLD als CD&V eist ook een 'grote schoonmaak' in de woeker aan bestuursmandaten en het gebrek aan krachtig management. Meer dan veertig politici hebben een bestuursmandaat bij de verzekeraar. In de plaats komt er een nieuwe raad van bestuur, met negen bestuurders van de overheid en vier van Ethias zelf.

In dezelfde beweging dwingt de overheid Ethias ook het paradepaardje van de First-rekening af te voeren: er komen beheers- en uitstapkosten op de rekening. 'Een reddingsoperatie zonder die bloedende wonde te dichten had geen enkele zin', zegt een onderhandelaar.

Op maandagavond 20 oktober presenteert Stevaert het 'nieuwe' Ethias. Een duo komt aan de leiding: naast Thiry is de Vlaming Hans Verstraete de topman van Ethias-dochter Nateus. Over zijn eigen positie blijft Stevaert ferm: 'Ik heb geen enkel signaal gekregen dat men mij weg wil.'

De Limburgse gouverneur schat zijn toekomst verkeerd in. Leterme maakt dat diezelfde dag duidelijk. 'Over de voorzitter zullen we in de komende dagen beslissen. We willen een professionalisering in de raad van bestuur', zegt Leterme, subtiel verwijzend naar de ongelukkige uitspraken van Stevaert op vrijdag.

Woensdag in het Vlaams Parlement neemt de Vlaamse minister-president, Kris Peeters (CD&V), verder afstand. Ook hij vraagt 'een professionalisering'. 'En Jean-Luc Dehaene bij Dexia, is dat dan professionalisering?' reageren de socialisten binnenskamers boos, maar ze beseffen dat het onhoudbaar is. De SP.A laat verstaan dat Stevaert na de herschikking geen voorzitter meer zal zijn.

Met de kapitaalinjectie zijn de liquiditeitsproblemen van de baan, maar de structurele problemen zijn niet helemaal opgelost. Het reddingsplan dat de nieuwe ceo van Dexia, Pierre Mariani, op 14 november voorstelt, maakt de Ethias-top bijzonder nerveus. Zeker de aankondiging dat de Franse en Belgische overheid opnieuw Dexia-aandelen krijgen als het verlies van de bank oploopt tot meer dan 4,5 miljard euro, maakt de verzekeraar boos. 'Op die manier klimt de beurskoers nooit, want er is nu al verdere verwatering van het aandeel in zicht', vloekt men.

Dexia- en Fortis-aandelen zijn ondertussen nog minder waard, Ethias ziet zijn grootste financiële participaties smelten als sneeuw voor de zon. Bronnen bij de CBFA bevestigen 'dat Ethias opnieuw met aandacht gevolgd wordt'. Een onderhandelaar is nog duidelijker: 'Het is toch geen toeval dat de federale regering zijn overheidsholding FIPM opdracht heeft gegeven om 500 miljoen in Ethias te stoppen, maar dat het de mogelijkheid openliet om tot het dubbele te gaan? We zijn voorbereid.'