'Wij zijn niets meer daneen stemmachine'
Nadat ze anderhalf miljard euro in de noodlijdende verzekeraar Ethias had gepompt, vonden de regeringen van dit land het welletjes: de raad van bestuur moet gedepolitiseerd, geprofessionaliseerd en afgeslankt worden. Zouden de lokale politici die in die raad zetelen, de kritiek terecht vinden? 'Voor mij hoeft het niet meer. Echt niet.'



illustratie Zaza



Bart Tommelein (Open VLD, volksvertegenwoordiger en gemeenteraadslid Oostende)

'Ik voel me eerlijk gezegd onheus behandeld door de manier waarop over de raad van bestuur van Ethias wordt bericht. Mijn politieke geloofwaardigheid wordt te grabbel gegooid alsof ik de eerste de beste corrupte PS'er ben. Natuurlijk is de raad van bestuur van Ethias gepolitiseerd, maar dat is historisch gewoon zo gegroeid. En als daar capabele mensen in zetelen, dan hoeft dat toch geen probleem te zijn?'

'Trouwens, ik ben dan wel mandataris van Open VLD, maar ik ben in die raad afgevaardigd door de stad Oostende, niet door mijn partij. En niet omdat ik zo nodig een postje moest hebben, maar omdat ik over enige competentie terzake beschik: ik ben namelijk bankier, meneer. Ik heb in 1999 nog de integratie van AnHyp in Axa in goede banen helpen leiden. Ik weet dus waarover ik praat.'

Dan heeft Tommelein de problemen bij Ethias ongetwijfeld zien aankomen.

'Eh, toch niet. Ik zit pas een jaar in die raad , en bovendien is het ook niet zo dat je daardoor nauw betrokken bent bij het dagelijks bestuur van Ethias. Daar heb je een management voor, en een comité van advies dat het management kan bijsturen waar nodig.'

Dan rijst de vraag waar zo'n raad van bestuur goed voor is.

'Ik had die vraag verwacht', zegt Tommelein niet geheel onverwacht. 'Een raad van bestuur moet een soort klankbord zijn, met oog voor de langere termijn. Dat is natuurlijk moeilijk als je niet de informatie krijgt die je nodig hebt om zelfs maar te beginnen discussiëren over zo'n visie. '

Aha, er werd informatie achtergehouden. 'Zo bedoel ik het niet', zegt Tommelein. 'Maar als voorzitter Steve Stevaert discreet wil omgaan met gevoelige informatie, dan gaat hij die natuurlijk niet delen met een raad van bestuur van vijftig mensen of meer. Dat kan ik jammer vinden, maar ik vind ook niet dat ik daar als relatieve nieuwkomer zomaar op tafel kan gaan slaan.'

Aha, het is de schuld van Stevaert! 'Helemaal niet', zegt Tommelein, lichtjes vermoeid nu. 'Stevaert heeft daar in een jaar tijd geweldige inspanningen geleverd, geen kwaad woord over die man. Hij krijgt nu ook bakken kritiek over zich heen, omdat hij niet gepokt en gemazeld is in het bankierswezen. En dan? Jean-Luc Dehaene ook niet. Dan moeten ze die ook meteen aan de deur zetten bij Dexia.'

Maar als de vork zo in de steel zit, dan is het toch een goede zaak dat de structuur van Ethias grondig wordt hervormd?

'Dat zul je mij niet horen tegenspreken', zegt Tommelein, 'ik hou helemaal niet vast aan dat mandaat, mocht u daarop alluderen. Voor het geld moet ik het in ieder geval niet doen: er zijn een tiental vergaderingen per jaar, ik hou daar per keer tweehonderd euro netto aan over. Ik wil niet neerbuigend doen over tweehonderd euro, maar je moet dat toch in zijn juiste context plaatsen.'

En de etentjes met exquise wijnen dan? Ethias heeft op dat vlak een reputatie, of zijn de geruchten daaromtrent uit de lucht gegrepen?

'Er is één etentje per jaar, aansluitend op een van de vergaderingen', zegt Tommelein. 'Ik heb er dus één meegemaakt en ik herinner me dat de wijn lekker was, ja. Maar dat is toch helemaal geen schande?'

Nadine De Sloovere (CD&V, ex-gemeenteraadslid Oostende, zetelde tot 2006)

Nadine De Sloovere was de voorgangster van Tommelein bij Ethias. Ze is niet langer actief in de politiek, en heeft de koningin der badsteden ingeruild voor de bossen van Keerbergen. 'Ik kan alleen maar zeggen dat ik de beste herinneringen overhoud aan de bijeenkomsten bij Ethias', zegt ze. 'Het voorbereidend werk was altijd heel grondig gebeurd. Het was een heel open vergadering, iedereen kon de vragen stellen die hij wou, en er kwam ook altijd een antwoord. Toen ik er zat, was het natuurlijk alleen maar een goednieuwsshow: er was nog lang geen sprake van een financiële crisis, en met de resultaten van de First-rekening kon het niet op.'

Kwatongen beweren dat het ook met de resultaten van de restaurantrekening niet op kon. 'Daar klopt absoluut niets van', zegt De Sloovere. 'Er was één lunch per kwartaal, en die was lekker en verzorgd, maar helemaal niet buitenissig. Van dat soort geruchten word ik behoorlijk boos, je moet echt van slechte wil zijn om zoiets te beweren.'

De Sloovere zat zes jaar in de raad van bestuur, en heeft dus de evolutie van overheidsverzekeraar naar bank deels meegemaakt. 'Het klopt achteraf beschouwd wel dat de bestuursorganen niet mee zijn geëvolueerd met de richting die de organisatie uitging', zegt ze. 'Zoals Ethias er nu uitziet, is het inderdaad beter af met een professionele raad.'



Yannick Declercq (Open VLD, regeringscommissaris UGent)

Yannick, zoon van Willy en vader van Matthias Declercq, is iets minder toeschietelijk met informatie dan zijn partijgenoot Tommelein. 'Waarom ik in die raad van bestuur zit? Dat is deels een kwestie van politieke evenwichten. Los daarvan denk ik en hoop ik dat mijn partij me heeft afgevaardigd omdat ik als jurist ook enige kennis van zaken heb.'

Als we hem vragen of de raad van bestuur voldoende op de hoogte was van wat er Ethias boven het hoofd hing, wordt Declercq een beetje bits. 'Het was een complete verrassing, voor iedereen. Maar dat belet niet dat iedereen altijd perfect zijn werk heeft gedaan', zegt hij. 'Zowel de raad van bestuur als het management. Er valt niemand iets te verwijten. Punt.'

Daar kunnen we niet zoveel mee. Was Declercq zich ervan bewust dat de First-rekening op een erg risicovol beleggingsbeleid was gebaseerd? En was hij op de hoogte van de problemen met Dexia en Lehman Brothers? 'Op de raad van bestuur in september is zeker over Lehman Brothers gepraat', zegt hij. 'Meer kan ik daar niet over kwijt. Ik kan alleen zeggen dat ik al meer dan tien jaar in die raad van bestuur zetel, en dat die goed functioneerde.'

Waarom vindt de regering het dan nodig om de structuur van Ethias grondig te herbekijken? 'Dat heeft veel met het klimaat te maken, maar ik ben er op zich ook niet tegen', zegt Declercq. 'Als het beter kan, dan moet het beter.'

Ook Declercq beweert niet vast te houden aan zijn postje bij Ethias. Omdat de vergoeding toch maar karig is? 'Wat een vraag', zegt hij. 'Daar heeft het niets mee te maken. U hoeft trouwens niet te vissen naar hoeveel ik daarvoor krijg, want ik weet het niet. Alle leden van de raad krijgen dezelfde zitpenning, maar ik weet niet eens hoe hoog die is. U zou dat trouwens zelf moeten weten, want het heeft vorig jaar in uw krant gestaan.'

Dat klopt, en wel precies een jaar geleden: toen besliste de algemene vergadering om de zitpenning van de raad van bestuur te verdubbelen, van 162 naar 323 euro. Het was een van de eerste beleidsdaden onder de toen nieuwe voorzitter Steve Stevaert. 'Ik wil geen kwaad woord horen over Stevaert', zegt Declercq. 'Toch niet als het over zijn rol bij Ethias gaat.' Waarvan akte.



Paul Geeraerts (CD&V, schepen in Affligem)

'Ik wil geen olie op het vuur gooien, maar de wederzijdse kritiek tussen management en raad van bestuur is deels terecht. Iedereen heeft dus een beetje gelijk. Niet alle huidige bestuursleden zijn inhoudelijk even sterk, dat klopt. Aan de andere kant beschouwt het management de raad van bestuur ook gewoon als een stemmachine. Niet dat we geen informatie kregen, de maandelijkse updates verliepen correct, maar je voelde toch een zeker gevoel van minachting tegenover de raad van bestuur. Neem nu de manier waarop Burton werd ontslagen en hoe er meteen een nieuwe topman werd aangesteld, zonder de raad van bestuur zelfs maar te consulteren. Zoiets is toch ongezien, en ongehoord?'

'Nu weet ik ook wel dat een zitje in de raad van bestuur bij Ethias niet hetzelfde is als bij een intercommunale. Met Ethias is enorm veel geld gemoeid, en ik kan er dus enig begrip voor opbrengen dat niet alles even open en democratisch kan verlopen. Als Stevaert zegt dat hij sommige dingen liever niet met de raad van bestuur besprak om geen paniek te zaaien, dan kan ik hem daar tot op zekere hoogte in volgen. Maar het heeft natuurlijk ook te maken met de politieke samenstelling van de raad. Ik was zelf ook geen vragende partij om daarin te gaan zetelen, mijn partij is bij mij terechtgekomen door mijn ervaring met financiën.'

'Als deze crisis aanleiding kan geven tot een drastische hervorming van het bestuur van Ethias, dan is dat mooi meegenomen. De structuren dateren nog uit de tijd dat Ethias Omob heette, en zijn daardoor op zijn zachtst gezegd wat gedateerd. Neem nu die jaarlijkse algemene vergadering, dat is gewoon een lachertje, een relikwie uit de jaren vijftig. Een daguitstapje voor notarissen. Die algemene vergadering telt meer dan duizend leden, maar als er tweehonderd komen opdagen, is het al een succes.'

'Nu, natrappen is natuurlijk makkelijk, en ik wil niet rancuneus klinken. Ook niet naar de raad van bestuur zelf: het kan achteraf misschien vreemd klinken dat iedereen compleet verrast was door de put bij Ethias, maar kent u iemand die zich niet heeft laten verrassen door de financiële crisis? Je kunt die raad van bestuur professionaliseren zoveel je wilt - en begrijp me niet verkeerd: ik ben daar absoluut voorstander van - maar dit soort onwaarschijnlijke gebeurtenissen kan niemand voorspellen. Dat geldt zowel voor wat gebeurd is met Lehman Brothers, Dexia als de First-rekening.'

Marc Gielens (CD&V, gemeenteraadslid in Aalst)

Marc Gielens is kantoorhouder van Fortis én lid van de raad van bestuur van Ethias. Dat kan de voorbije weken niet makkelijk geweest zijn. 'Dat is nog zacht uitgedrukt', zucht hij, 'de miserie houdt gewoon niet op.'

Gielens is vorig jaar door de Vereniging van Steden en Gemeenten afgevaardigd in de raad van bestuur van Ethias. Hij heeft zelf een ASLK-achtergrond, noemt zich een geëngageerd politicus en is duidelijk ontstemd door de kritiek die de 'gepolitiseerde' raad van bestuur nu te beurt valt. 'Ik wil toch even benadrukken dat een zitje in de raad van bestuur van Ethias geen lucratieve schnabbel is', zegt hij. 'Wie de maandelijkse vergadering bijwoont, doet dat uit idealisme, omdat hij een gekozene des volks is en zich plichtsbewust van zijn taak wil kwijten. Ik heb nooit gevraagd om in die raad te zetelen, het is een opdracht die ik heb aanvaard. Ik wil geen te grote woorden gebruiken, maar eigenlijk is het een roeping. En als er dan iets fout loopt, dan krijg je weer die makkelijke kritiek over zakkenvullerij over je heen. Dat is ontmoedigend.'

Idealisme, dat is allemaal goed en wel, maar kun je in raad van bestuur van Ethias een rol van betekenis spelen? 'Eigenlijk niet', geeft Gielens na enige aarzeling toe. 'Het gaat er toch anders aan toe dan in een privébedrijf. Je wordt wel op de hoogte gehouden, je krijgt inzage in de cijfers, maar je krijgt toch altijd de indruk dat het allemaal voorgekauwde kost is: de beslissingen zijn al genomen op directieniveau, er wordt alleen van je verwacht dat je ze goedkeurt.'

'En of al die cijfers zo correct zijn, is ook nog maar de vraag. Dat is altijd het dilemma van toezichthoudende organen: je kunt onmogelijk weten of de zaken niet mooier voorgesteld worden dan ze in werkelijkheid zijn. En dat heeft niets te maken met de gemengde samenstelling publiek-privé van de raad. Professionals als KPGM hebben hetzelfde probleem. Maar wij zijn nu wel de kop van Jut.'

Daardoor kon het gebeuren dat niemand de problemen met de deelname in Dexia kon voorzien. 'Dexia heeft een miljardenput geslagen bij Ethias, en daar hadden wij helemaal geen zicht op', zegt Gielens. 'Dat zegt toch iets over de manier waarop er gewerkt werd. En daar zit het probleem: Ethias is geëvolueerd van een verzekeraar voor de overheid naar een bank, maar de organisatie van de beslissingsstructuur is niet mee geëvolueerd.'



Karin Temmerman (SP.A, schepen in Gent)

'Er is afgesproken dat de leden van de raad van bestuur niet in de media zouden praten over Ethias. Alle communicatie verloopt via de directie. We hebben die afspraak gemaakt, en ik heb wel vaker de neiging mij aan afspraken te houden. Tot genoegen.'