De belegger als gevoelsmens
Werner De Bondt: 'Wat mij interesseert, is hoe mensen beslissingen nemen.'Bart Dewaele
Foto: © Bart Dewaele
Psychologische factoren spelen op de beurs minstens zo'n grote rol als economisch-financiële. Wetenschapper Werner De Bondt adviseert beleggers hun intuïtie en gevoelens uit te schakelen.

Van onze redacteur



Welke belegger kent het gevoel niet? Het aandeel waar je zoveel van verwacht had, staat diep in de min. En hoe verder het zakt, hoe moeilijker het wordt om te verkopen. Want dat betekent niet alleen verlies nemen, maar ook je ongelijk erkennen.

Waar psychologie en economie elkaars pad kruisen, gebeuren soms rare dingen. De menselijke psyche heeft het moeilijk met de ratio van de economische wetmatigheden, zo hebben tal van experimenten aangetoond. Jarenlang gingen economen uit van het tegendeel. De bewegingen van de financiële markten werden uitsluitend met behulp van economische gegevens geanalyseerd. In de jaren '80 ontstond het inzicht dat ook psychologische factoren een belangrijke rol spelen bij wat er op de beurs gebeurd. Beleggers zijn nu eenmaal geen computers die cijfertjes zonder enige emotie verwerken; ze hebben te maken met gevoelens en irrationele gedragspatronen. Zo werd ontdekt dat de negatieve gevoelens over verlies op de beurs veel sterker zijn dan de positieve gevoelens over winst. Werner De Bondt doet in de Verenigde Staten al 25jaar lang onderzoek naar de invloed die de menselijke psyche heeft op beleggersgedrag. Een van zijn bekendste onderzoeksresultaten bewijst dat er geen 'goede' of 'slechte' aandelen bestaan. Wie belegt in de aandelen die vijf jaar lang heel slecht gepresteerd hebben, zal het beter doen dan wie belegt in de aandelen die het in diezelfde periode goed hebben gedaan. Gisteren was hij in het kader van een Europese tournee te gast op een seminar van J.P.Morgan Asset Management.



Beschouwt u zichzelf als psycholoog of als econoom?

'Ik beschouw mezelf als sociaal wetenschapper, ik wil niet kiezen tussen beide disciplines. Het onderwerp van mijn onderzoek is de menselijke natuur. Wat mij interesseert, is hoe mensen beslissingen nemen. De resultaten van dergelijk onderzoek kun je toepassen op de financiële markten, maar bijvoorbeeld ook op gezondheidszorg. Ik lees veel van dergelijke onderzoeken van mijn collega-wetenschappers, maar zelf beperk ik me tot de financiële kant van de zaak.'

Als u op dit moment als behavioural finance-expert naar de stand van zaken op de financiële markten kijkt, wat ziet u dan?

'Ik heb het gevoel dat we op een keerpunt staan, al blijft het altijd moeilijk te beoordelen. Er is veel volatiliteit, de wereldwijde politieke context is aan het veranderen. Ik sluit een correctie niet uit.'

Dat zullen veel economen met u eens zijn. Maar spelen psychologische factoren daarbij een hoofdrol?

'Psychologie is altijd een belangrijke factor in de markt. Maar er zijn momenten dat de psychologie de overhand neemt en de markten volledig losgekoppeld worden van de economische realiteit. Dat was het geval bij de zeepbel aan het einde van de jaren '90. De laatste paar jaar is de verbinding tussen wat er op de markt gebeurt en de reële economie wel sterker dan toen.'

Er wordt al meer dan 25 jaar onderzoek gedaan naar behavioural finance, maar in de dagelijkse praktijk van de beursanalyse is daarvan niets terug te vinden.

'De groep die er rekening mee houdt, is inderdaad beperkt. Zelfs in academische kringen schat ik dat dat maar geldt voor 20 tot 30 procent van de hoogleraren. Maar de praktijk hinkt altijd achterop bij de theorie. Voor de vorige generatie economen was behavioural finance iets totaal nieuws. Voor de studenten die nu afstuderen niet. En dat merk je wel, zij staan er sympathieker tegenover.'

Hoe kunnen economen, beleggers of fondsbeheerders eigenlijk rekening houden met de bevindingen van de behavioural finance?

'Door te beleggen volgens een gestructureerd kader en een duidelijke strategie, en daar nooit van af te wijken. De strategie hoeft niet perfect te zijn om toch waarde te hebben. Je moet bereid zijn je emoties te onderdrukken en in te gaan tegen je eigen intuïtie. Dat is niet eenvoudig. Je zult ongetwijfeld nachten wakker liggen. Maar de hogere return is de beloning voor de slapeloze nachten.'

U adviseert hedge funds. Wat vertelt u de fondsbeheerders?

'Ik geef hun feedback over hun investeringsplannen. Ik zorg ervoor dat ze op de hoogte zijn van de meest recente wetenschappelijke bevindingen, en ik help hen die bevindingen te verkopen. Want dat laatste is vaak het moeilijkste. Veel beleggers zijn er niet van overtuigd dat zo'n strategie werkt. Op een presentatie als vandaag kan iedereen hartelijk lachen om alle experimenten die de onvolkomenheden van het menselijk beleggingsgedrag aantonen, maar when the rubber hits the road is het veel lastiger om tegen je eigen intuïtie in te gaan.'

Wat zijn de resultaten van fondsen die te werk gaan volgens de principes van behavioural finance?

'Over het algemeen heel bevredigend. (Het eerste behavioural finance-fonds van J.P. Morgan Asset Management deed het de afgelopen zeventien jaar zestien maal beter dan de index, nvdr). Ik noem hun strategie graag index-plus: ze beleggen in de index, met een overgewicht voor aandelen die de afgelopen jaren slecht hebben gepresteerd. Je kan die aandelen tegen een goede prijs kopen, maar je moet wel opletten dat ze een degelijke financiële structuur hebben.'

Dat lijkt een beetje op wat Warren Buffett doet.

'Nee, want Buffett houdt niet van diversificatie. Hij koopt alleen wat hij goed kent. Of wat hij goed denkt te kennen. Want meestal is de kennis die we van bedrijven hebben, zeer incompleet. Zelfs de ceo kent zijn bedrijf niet door en door. Weet Jeffrey Immelt alles van wat er zich in de verste uithoeken van General Electric afspeelt? Het is typisch voor het menselijk denkkader van waaruit beleggers opereren, om te denken dat dat het geval is.'