Wat gaat er gebeuren met Sabena? Stevent de Belgische luchtvaartmaatschappij onherroepelijk op een faillissement af? Of wordt in extremis een overnemer of investeerder gevonden? De Sabena-werknemer weet het allang niet meer. ,,De Standaard'' ging in deze bange dagen op stap met drie Sabéniens en tekende hun verhaal op. De krant zal ook de komende weken en maanden hun wel en wee blijven volgen. Een dagboek met een onzekere afloop.

Maandagvoormiddag in de donkere gangen van het Sabena-complex. Sonia Demol (40), al zeventien jaar stewardess, leidt mij naar de crew room , de zaal waar het vliegend personeel voor en na de vluchten samenkomt. Onderweg kruisen we de bemanning van de New York-vlucht.

Hoe de vlucht was geweest? ,,Dat ging wel. We zijn zelfs 40 minuten te vroeg geland'', zegt collega-stewardess Martine Kiekens. En onmiddellijk daarop: ,,Maar waarschijnlijk was het mijn laatste vlucht. Wordt 5 november nu de dag dat het faillissement wordt aangevraagd? Misschien moet ik toch mijn rijke vriend in Monaco eens bellen. Of hij geen geld wil investeren.'' Ze lacht en loopt door.

Het gesprek van nauwelijks één minuut is typerend voor de sfeer die deze dagen in de Sabena-kantoren hangt. ,,Ik heb net een stafvergadering achter de rug waarop wij gebrieft zijn over de verhalen in de pers'', zegt Demol. ,,Het hardnekkigste gerucht is inderdaad dat volgende week maandag het doek valt. Op de stafvergadering is dat ontkend.''

Toch gelooft ook Demol niet echt meer in een investeerder. ,,Ik probeer optimistisch te blijven, maar als ik eerlijk ben, moet ik toegeven dat ik er mijn geld ook niet zou insteken. Dat het faillissement al op 5 november wordt uitgesproken, lijkt mij te vroeg. Maar het zit eraan te komen, ongetwijfeld. En daarna? Een kleinere maatschappij zeker. Vraag mij niet hoe die er zal uitzien: dat weet volgens mij op dit moment niemand.''

Wordt het een low cost -maatschappij? Demol zou het jammer vinden. ,,Wij stonden nu net op een hoog niveau. En ook onze trouwe passagiers willen niet in kleine Virgin-toestellen kruipen. De steun van de passagiers is in elk geval hartverwarmend. Vorige week hadden we nog een groep vaste klanten die er een omweg via Athene voor overhadden om toch maar met de Sabena te kunnen vliegen.''

Een kleinere maatschappij betekent grote afvloeiingen. De meeste tranen zullen vloeien bij het cabinepersoneel, is een veelgehoorde uitspraak in Zaventem. ,,Absoluut'', zegt Demol. ,,We komen hier ook niet werken, wij komen vliegen. Dat gevoel blijft speciaal. Vorige week had ik een slechte dag. Tot ik mijn uniform aantrok. Ik voelde me op slag beter. En er is natuurlijk nog altijd het prestige dat het beroep meebrengt.''

Dat veel cabinepersoneel zal moeten vertrekken, staat vast. ,,We zijn nu met ongeveer 2.000. Ik kan echt niet zeggen hoeveel er overblijven. Tot enkele weken geleden rekenden we op ongeveer eenderde afvloeiingen, maar de jongste dagen lopen de cijfers op. Er wordt nu gesproken over 40 á 45 procent overblijvers. De tijdelijke contracten worden in elk geval vanaf vandaag niet meer verlengd. Dat betekent dat we vanaf 1 november met een twintigtal minder zijn. En eind november lopen opnieuw 28 contracten af.''

,,Er wordt inderdaad druk gespeculeerd over wie mag blijven en welke criteria gehanteerd zullen worden. Of zal iedereen een nieuw contract aangeboden krijgen en gaat men ervan uit dat velen niet meer op de voorwaarden zullen ingaan?'' Want dat de voorwaarden minder gunstig zullen zijn, daarvan is iedereen overtuigd. Demol wil haar loon niet zeggen, maar ze is bereid twintig procent in te leveren. ,,Dat is veel, hé.''

Toch heeft ze sinds vorige week voor het eerst sollicitatiebrieven geschreven. ,,Gesprekken heb ik nog niet gehad, maar mocht me een interessante baan aangeboden worden, ik zou er op ingaan.'' Ze aarzelt. ,,Ik heb er lang over gedaan om mezelf in een andere job te zien, maar sinds kort kan ik het me voorstellen. Ik troost me met de gedachte dat veertig een mooie leeftijd is om eens iets anders te doen. En die zeventien jaar pakken ze me niet meer af.''

Sinds vorige week heeft het uitzendkantoor Vedior drie dagen per week een permanentie in de crew room . ,,Twintig collega's hebben zich al ingeschreven. Vedior pakt bij zijn klanten graag uit met stewards en stewardessen. Wij zijn drietalig en communicatief. Bovendien heeft iedereen die hier werkt strenge selectieprocedures moeten doorlopen. Ik ben er dan ook zeker van dat wie ontslagen wordt snel ander werk vindt.''

*****

Carl Haven (39) werkt al dertien jaar bij Sabena als load controller . Dat is de man of vrouw die zorgt voor een juiste gewichtsverdeling in het vliegtuig tussen brandstof, passagiers,

cargo, enzovoort. Dat Haven dat ooit zou doen, stond zeker niet in de sterren geschreven. Hij behaalde immers een diploma als kleuterleider. ,,Maar toen ik midden jaren tachtig afstudeerde, zat het onderwijs niet op verse krachten te wachten. (lacht) Dat is nu even anders.''

Haven lijkt voorbestemd om verkeerde studiekeuzes te maken. Vier jaar geleden begon hij immers een studie aan de Sabena-school voor piloten. ,,Het was de tijd van de grote vernieuwingsplannen. Zaventem moest uitgroeien tot Europese hub en piloten werden in groten getale aangeworven.''

,,Om mijn studie te betalen, leende ik 2,3 miljoen frank. Een fors bedrag, maar ik ging ervan uit dat ik snel piloot kon worden, waardoor mijn loon van 55.000 frank in de maand naar 90.000 frank zou stijgen. Een maandelijkse afbetaling van 27.000 frank zou ik dus wel aankunnen.''

Vorig jaar in juni haalde Haven zijn diploma, maar net op dat moment kwamen de eerste berichten dat het de slechte kant uitging om als piloot aan de bak te raken. ,,Ik bleef echter optimistisch. Uit ervaring weet ik dat het geregeld op en af gaat in de luchtvaartsector, maar we zijn nu ruim 1,5 jaar verder en ik besef dat ik niet veel illusies meer moet koesteren.''

,,Hoe ik de toekomst op korte termijn zie? Sabena gaat failliet. Voor mezelf heb ik uitgemaakt dat ik eind november mijn werk kwijt bent. En dan? Het meest waarschijnlijk scenario is dat onze dienst overgenomen wordt door DAT. Drie weken geleden dachten we nog dat er 30 á 40 mensen zouden moeten vertrekken, maar nu is het vermoeden dat er voor de helft van de 200 load controllers geen plaats meer zal zijn.''

,,Onze chef wordt deze dagen bestookt met vragen over welke criteria gehanteerd zullen worden. Sommigen hopen dat de zwakke elementen er tussenuit vallen, maar onze chef vreest dat de condities bij DAT zo slecht zullen zijn, dat de meest creatieven vertrekken en dat hij met het kaf blijft zitten. In september zijn al acht collega's vrijwillig opgestapt. Zij hebben ander werk gevonden. Twee met een pedagogisch diploma zijn naar het onderwijs teruggekeerd.''

Haven geeft toe dat de dienst load control het best met minder mensen kan doen. ,,Het gebeurt geregeld dat we met vier laders naar een vliegtuig worden gestuurd om veertig valiezen te stouwen en dat we enkele uren later met drie laders driehonderd valiezen verzetten. Dat gaat ook. Maar niemand heeft ons ooit gevraagd hoe we het werk efficiënter zouden kunnen organiseren.''

Haven weet niet of hij naar DAT zou overstappen. ,,De condities zullen slechter zijn en ik heb geld nodig. Als alleenstaande verdien ik 55.000 frank netto per maand. Daar gaat elke eerste dag van de maand 39.000 frank -- huur en studielening -- af. Ik moet dus leven van 16.000 frank. Minder verdienen kan echt niet. Ik hoop eigenlijk dat ik een interessante vertrekregeling krijg zodat ik een tijdje uit de financiële problemen ben.''

Zijn vliegdromen blijft hij koesteren. Tegen beter weten in? ,,Ik weet het niet. De laatste dagen twijfel ik opnieuw, maar een vriend-zakenman zegt dan weer dat over zes maanden de luchtvaart weer in de lift zit. De economie kan niet zonder luchtvaart. Je ziet het ook bij DHL: het vrachtvervoer via de lucht blijft stijgen. Ik sta hoog op hun wachtlijst voor kandidaat-piloten. Dit jaar zal het er niet meer inzitten, maar wie weet volgend jaar. Zij zijn in elk geval meer geïnteresseerd in piloten zonder ervaring dan in ontslagen lijnpiloten. Die zijn immers te duur, en bovendien bestaat er een soort vete tussen lijn- en vrachtpiloten. Lijnpiloten beschouwen vrachtvervoer immers als minderwaardig werk.''

*****

Valère Vangeel (57) is een van de Sabéniens met de langste staat van dienst. Op 20 januari 1964 begon hij zijn loopbaan bij de kuisploeg. Daarna stapte hij over naar de bagagebehandeling waar hij in 1979 ploegbaas werd. Dat is hij nog altijd. Ook hij is niet naïef en beseft dat het einde van Sabena nadert. Maar het woord faillissement wil hij niet in de mond nemen. ,,Want een failliet bedrijf schrikt kandidaat-overnemers toch af, niet? Nee, de activiteiten zullen stoppen, er komt een nieuwe naam en het kaf wordt van het koren gescheiden.''

Of hij er nog bij zal zijn? ,,Ik zou willen dat er voor mij nog een plaats is. Als ik mag en als mijn gezondheid het toelaat blijf ik tot mijn 65ste. Werken is mijn hobby.'' Hij wil ook gerust 10.000 frank per maand inleveren. ,,Als het meer inleveren wordt, zal ik mijn brugpensioen vragen. Maar dan zal ik zeker niet bij de pakken blijven zitten. Op mijn stoel blijven zitten, kan ik niet. Mag je als bruggepensioneerde niet bijklussen? Oh, er is zoveel dat niet mag. Je moet af en toe eens een risico nemen. Weet je, voor ik bij Sabena ben begonnen, heb ik nog in de bouw gewerkt. Ik heb het huis van mijn zoon gebouwd. Als ik moet opstappen, kan ik aan het huis van mijn dochter beginnen.''

Over de schuldvraag blijft Vangeel eerst diplomatisch. ,,Wie heeft er schuld aan een huwelijk dat op de klippen loopt? Waarschijnlijk beide partijen.'' Toch geeft hij toe dat de afslanking beter tien jaar geleden was gebeurd. ,,Toen hadden de heilige huisjes gesloopt moeten worden. Er zijn zoveel dingen gebeurd waar ik met mijn boerenverstand niet bij kan. Een voorbeeld? Er is bij ons een dienst logistiek opgericht waarin geen enkel geloofwaardig figuur zat. Mensen die met één been buiten stonden, werden daar gedropt. Daar hebben ook de vakbonden schuld aan. Waar is je geloofwaardigheid als je zoiets toestaat?''

Valère heeft een broer, een zoon en een dochter die ook bij Sabena werken. Broer en zoon bij de bagagisten , dochter bij de cleaning . ,,Natuurlijk zal het voor mijn zoon en dochter erger zijn als ze ontslagen zouden worden. Alhoewel. Zij hebben het altijd makkelijk gehad. Als ze ontslagen zouden worden, zullen ze moeten terugvechten. Dat is ook een verrijkende ervaring, niet?''