De Franstalige Belgische krant Le Matin krijgt een tweede kans. De laatste. Na een maandenlange doodsstrijd haalt de redactie opgelucht adem. In mei komt er een vernieuwde, progressieve krant: Le Matin -bis, op tabloidformaat.

Het dagblad had op het laatst nog achtduizend kopers. Niemand dacht dat Le Matin zou kunnen voortbestaan. Maar het geld kwam ten slotte toch. Zelfs de Waalse regering participeerde in het kapitaal. ,,Tot over een maand'', titelde de krant vorige vrijdag.

,,Het was mijn grote droom om lange, degelijke en diepgravende reportages te brengen. New Journalism in België. Zoiets als de Amerikaanse Rolling Stone op krantenformaat.'' Fabrice Jacquemart staat zich een klein, zelfbeschimpend lachje toe. ,,De berichten moeten korter. We moeten minder elitaire keuzes maken. We moeten een beetje populairder worden, maar toch chic blijven. We moeten klasse blijven uitstralen.'

De 41-jarige hoofdredacteur van Le Matin zit moederziel alleen in het Luikse redactielokaal. Zelfs de koffiezet werkt vandaag niet. Zijn redactie heeft na een maandenlang gevecht voor het voortbestaan van de krant een week vrijaf gekregen van ,,de nieuwe baas''. ,,Hij vond dat de mensen wel voldoende geleden hadden onder de druk van de voorbije maanden.'' De nieuwe baas van Le Matin is Georges Ghosn. Ghosn, de Franse eigenaar van kranten als France-Soir , zorgde voor de verlossende bedrijfseconomische garanties voor de krant Le Matin . Hij tekende voor 18 miljoen frank cash en 64 miljoen onder de vorm van redactionele bijdragen van France-Soir . Dat wil zeggen dat Le Matin buitenlandse berichten uit die krant kan overnemen.

,,France-Soir is een populistische krant'', zegt Jacquemart. ,,Ik kan het met geen enkele Belgische krant vergelijken. Misschien lijkt het nog het meest op de Britse tabloids, maar minder agressief. Wij worden absoluut geen Belgisch broertje van France-Soir . Wij zullen voortborduren op wat Le Matin al was: een progressieve, humanistische, eigenzinnige, kritische krant. Ons grote voorbeeld blijft nog altijd de Vlaamse De Morgen . Hoewel wij alleen maar kunnen dromen van de bijlagen die de Vlaamse kranten hebben.''

Jacquemart zucht. Hij is nog steeds op zoek naar de verbetering van het concept Le Matin . Hij legt de krant USA Today op de grote stapel die hij aan het doornemen is. ,,We hebben fouten gemaakt, dat geef ik toe. De Franstalige kranten zijn ook veel klassieker en conservatiever dan de Vlaamse. Er zijn veel te weinig vernieuwende tendensen. Wij zijn voor onze durf afgestraft. ''

In het redactielokaal staan overvolle asbakken op stapels oude exemplaren van Le Matin , een krant met originele invalshoeken en kritische analyses. Het was Le Matin dat uitpakte met een dossier over de republiek in het perstumult over de liefde tussen prins Filip en Mathilde. De dag na de officiële voorstelling van Mathilde verscheen op de voorpagina van de krant geen stralende glimlach van de nieuwe prinses, maar een foto van haar achterste in een nauwsluitende beige pantalon. Le Matin toonde ook interesse in Vlaanderen, had een Vlaamse redacteur in dienst en bracht interviews met Kristien Hemmerechts en Geert Van Istendael. En net zoals haar grote voorbeeld De Morgen verscheen ze op een dag met een blanco voorpagina.

Jacquemart: ,,We zullen in ieder geval lezers moeten winnen. Dat wil zeggen dat we ons zullen moeten openstellen voor een groter publiek. We hebben fouten begaan. Wij dachten dat we geen grote tentoonstellingen moesten verslaan omdat die toch al van alle aandacht verzekerd waren. Wij hebben geen duidelijke keuze gemaakt tussen een regionale berichtgeving en een nationale berichtgeving. Het ontbrak ons aan de vele redacteurs die je voor een goede regionale berichtgeving nodig hebt. Mensen die meer nationaal nieuws wilden, ergerden zich dan weer aan de regionale berichten.

Daar maken we nu komaf mee. We zullen de krant een nieuwe lay-out geven. Er komen nieuwe rubrieken. De economische berichtgeving wordt uitgebreid en er wordt plaats geruimd voor wat er te beleven valt in Brussel. We willen een publiek bereiken van stedelingen, dertigers. Mijn droom is nog lang niet ten einde.''

Een maand voorbereiding is er nodig om van Le Matin een schitterend bisnummer te maken. De krant zal ergens anders gedrukt worden. ,,The Times rolt van dezelfde persen. Vroeger werden wij om kwart over acht 's avonds gedrukt. We misten alles. Ook dat heeft ons lezers gekost. Weet je dat mensen die 's avonds een voetbalmatch hebben gezien op televisie, de volgende ochtend over diezelfde match willen lezen in hun krant? Daar stond ik zelf versteld van.''

De 29 journalisten die ondanks alle moeilijkheden op de krant gebleven zijn, zullen zich eerst inwerken in het nieuwe computersysteem. Er worden zes nieuwe journalisten gerekruteerd. Een belangrijk deel van de redactie zal trouwens van Luik naar Brussel verhuizen. Ook de hoofdredactie. Jacquemart kijkt naar de plannen die een binnenhuisarchitect getekend heeft voor het nieuwe gebouw in Brussel. Hij ziet zichzelf al in zijn nieuwe kantoor zitten. Zo wordt een wedergeboorte voorbereid.

,,Het is alweer een halve eeuw geleden dat Franstalig België de start van een nieuwe krant heeft meegemaakt'', schreef men in maart 1998. Uit de as van de Franstalige socialistische kranten Le Journal de Charleroi - Le Peuple , waarvan de oplage was gedaald tot onder de grens van 7.500 exemplaren, en La Wallonië kwam een nieuw ,,links'' project tevoorschijn: Le Matin . Het was een voorwaarde geweest voor de Franse Gemeenschap: zij zou alleen nog steun verlenen aan de socialistische pers als die zich zou herstructureren. Yvon Toussaint, oud-hoofdredacteur van Le Soir , had een studie gemaakt over de slaagkansen van zo'n nieuw progressief dagblad. De progressieve krant mocht er komen, maar alleen als ze haar onafhankelijkheid bewees, kwaliteit bood en de steun van een persgroep verwierf.

De naam zei het al: het grote voorbeeld waarop de nieuwe krant zich wou enten, was De Morgen . Zelfs de omschrijving en het instituut van De Stichting, die moest waken over de redactionele onafhankelijkheid van de krant, werd overgenomen. ,,We hebben gewoon alles klakkeloos vertaald'', zegt Jacquemart, die van de ene dag op de andere van hoofdredacteur van La Wallonie hoofdredacteur van Le Matin werd. De Stichting bepaalde in een contract dat als de aandeelhouders iets zouden ondernemen wat invloed zou hebben op de lijn van de redactie -- bijvoorbeeld de verkoop van de titel zonder garantie voor onafhankelijkheid -- er hoge sommen moesten worden betaald.

Le Matin kwam uit een nest waar vakbonden en partijen de kranten hadden gedomineerd. De aandeelhouders waren niet alleen de socialistische vakbonden, maar ook het bisdom Namen (door de participatie van Vers l'Avenir ) en de Waalse Gewestelijke Investeringsmaatschappij. Het startkapitaal bedroeg 100 miljoen frank. De nieuwe krant wilde haar onafhankelijkheid verzekeren door in de Stichting heel verscheiden waakhonden te zetten. Zo zitten de vroegere hoofdredacteur van Le Soir Yvon Toussaint en een van de cineasten-gebroeders Dardenne in de Stichting. Het moet gezegd dat de Stichting nooit tussenbeide is moeten komen. Ze heeft zichzelf begin deze week opgeheven. ,,France-Soir vond de boetes een te grote dreiging en de redactie heeft zich met haar charter voor onafhankelijkheid genoeg verzekerd tegen een te grote inmenging'', zegt Jacquemart.

Le Matin heeft zich van bij het begin geprofileerd als een exclusief, onafhankelijk dagblad met een progressieve strekking. Le Matin zou het ,,nieuwe publiek'' warm maken voor de noodlijdende Franstalige dagbladpers. In 1997 hadden de Franstalige kranten hun verkoop al zien dalen met drie procent. ,,De lezer die we op het oog hebben, is iemand die gelooft in de toekomst. Het is iemand die zich wil inzetten voor een positieve verandering van de samenleving in een context van solidariteit'', zei de kersverse hoofdredacteur Fabrice Jacquemart toen.

Na vier jaar wilde Le Matin zo'n 23.000 exemplaren verkopen. Er kwamen vijftig journalisten in dienst. Er waren drie regionale kantoren. De krant mikte op 16.000 kopers na een jaar. ,,Wij willen de kleine en grote feiten observeren waaruit de evolutie in onze samenleving moet blijken'', zo werd gezegd. Op de voorpagina kwamen geen politieke berichten, wel maatschappelijke weetjes. Le Matin wilde een krant zijn voor de hele Franse Gemeenschap, de barrière tussen Brussel en Wallonië moest worden afgebroken.

Maar dat streefdoel werd niet gehaald. Na een jaar bedroeg de nettoverkoop van de krant 10.500 exemplaren. De berichten vorig jaar in maart waren triest. Van de 5.000 lezers die Le Matin van Le Peuple en La Wallonie had meegenomen, zegden er duizend de eerste weken hun abonnement op. De young, urban, educated, critical, cultural professionals waarvoor de krant gemaakt was, bleken hun klassieke, vaste krant te behouden en maar af en toe Le Matin als toemaatje erbij te kopen. Er moest een kapitaalsverhoging komen.

Jacquemart: ,,We hebben altijd gezegd dat het tijd kost om een krant te ontwikkelen. Lezerbinding gaat heel traag.'' Er werd gezocht naar een grote investeerder die ook de marketing van de krant op zich zou nemen. ,,De Morgen is volgens mij gered doordat ze is samengegaan met een mediagigant als Van Thillo. Misschien kan Georges Ghosn die rol voor ons vervullen'', zegt Jacquemart nu.

Enkele maanden geleden werd de toestand alsmaar hopelozer. ,,De economische en financiële realiteit is zo dat onze stem zeer binnenkort zou kunnen verdwijnen'', schreef het personeel van Le Matin op 3 september 1999. Maar ze voerden hun strijdbaarheid op. ''We zullen de armen niet laten hangen in deze moeilijke tijden.'' Ze vroegen hun weinige lezers om een actieve deelname aan de strijd. Wie 2.000 frank betaalde, kreeg een abonnement tot het jaar 2000. Op een bankrekening konden giften gestort worden met de vermelding Demain Le Matin . Lezers probeerden de krant recht te houden, maar ze zakte steeds dieper weg in de schulden. Nu zegt Jacquemart: ,,We hebben zelfs dezelfde strijd als De Morgen gestreden . Ik heb nog contact gezocht met Paul Goossens. Hij wou me wel ontmoeten, maar de tijd ontbrak.'

De uitgever van de krant, BLC Media, besliste in september een gerechtelijk akkoord aan te vragen. Zo kregen ze tijd om een reddingsplan voor de krant op te stellen. De Franse gemeenschapsregering wilde in oktober nog 12 miljoen extra geven aan Le Matin . Maandelijks maakte de krant minstens 10 miljoen frank verlies. Er hapten geen nieuwe investeerders toe. In december 1999, toen de bedrijfsrevisoren van BLC Media bekendmaakten dat ze bij de handelsrechtbank van Luik het faillissement van de krant zouden aanvragen, kondigde de Franstalige minister van Media Corinne De Permentier (PRL) aan dat ze een maatregel zou voorstellen voor hulp aan de schrijvende pers. Na Kerstmis bleek er weer een lichtpunt in zicht.

Nadat de krant in vereffening was gegaan, toonde de uitgever van France-Soir interesse voor het project. Maar het dossier bleef aanslepen. Het redacteursbestand dunde geleidelijk uit, terwijl de krant toch iedere dag volgeschreven moest worden. Niet alleen France-Soir was geïnteresseerd, ook een consortium van Waalse investeerders toonde belangstelling. Zo begon het lange wachten op de inbreng van het Waalse Gewest. Le Matin vraagt een rechtstreekse steun van 110 miljoen frank in het kader van de ondersteuning van bedrijven in moeilijkheden. ,,We dragen geen stenen aan voor een muur die niet stevig genoeg is'', antwoordde de Waalse minister voor Economie, Serge Kubla (PRL). Het zijn vooral de toenmalige Waalse minister-president Elio Di Rupo (PS) en zijn kernkabinet die toch nog hebben geprobeerd Le Matin te redden. Le Matin kreeg telkens weer respijt.

Op maandag 10 april verscheen de krant met een openingstitel als een diepe zucht: ,,Le Matin: c'est enfin gagné.'' Eindelijk hebben ze het gewonnen. De nieuwe Waalse minister-president Jean-Claude Van Cauwenberghe (PS) heeft op zijn eerste vergadering met zijn nieuwe Waalse regering, twee weken geleden, het financiële plan voor Le Matin solide genoeg bevonden. Van Cauwenberghe deelde mee dat de Waalse gewestregering 110 miljoen frank vrijgeeft om het project van een progressieve, linkse krant in Wallonië opnieuw zekerheid te bieden. ,,Het is een vermoeiende strijd geweest'', zegt Jacquemart. ,,Natuurlijk was het duidelijk dat Kubla het dossier niet goed gezind was en natuurlijk hebben wij veel te danken gehad aan de inbreng van Di Rupo. Ik kan dat niet verbergen.''

Het is trouwens de eerste keer dat de publieke macht direct tussenbeide komt in het kapitaal van een dagblad. Hoe belangrijk was de politieke kleur van Jacquemart zelf? Hij heeft vroeger voor l'Instant gewerkt (dat ook al verdwenen is) en voor le Journal de Charleroi-L'Indépendence-Le Peuple . In 1988 ging hij zelf aan de slag in de politieke wereld. Hij werd persvoorlichter op het kabinet van Bernard Anselme, de toenmalige minister-president van de Franse Gemeenschap. Hij was kabinetsmedewerker, vertegenwoordigde de PS in de raad van bestuur van de RTBf en had als waarnemer zitting in het politieke bureau van de partij.

Is het dankzij de socialisten dat Le Matin kan voortbestaan? ,,Ik ben een van de weinige socialisten op deze redactie. We hebben hier van alles wat: links-Ecolo, links-christelijk, links-anarchistisch. Ik denk dat ik het belang van de politiek in dit dossier moet toegeven, maar het is zeker niet alleen politiek. Toen wij in moeilijkheden zaten, hebben we de steun gevraagd van de Waalse regering. De privé-partners die geïnteresseerd waren, hebben er trouwens op aangedrongen regeringssteun te vragen. Het Waalse Gewest heeft maar in het kapitaal van Le Matin willen participeren toen zij er zeker van was dat er voldoende financiële en bedrijfseconomische garanties waren. Wij hebben een duidelijk en stevig bedrijfsplan moeten voorleggen, met een aanzienlijke participatie van de privé-sector.

Ze hebben ons aan alle kanten gewaarschuwd voor een deelname van de publieke macht in het kapitaal van een dagblad. Je kunt je de vraag stellen of dat wel de rol is van de politiek. Maar ga anderzijds eens na hoeveel rotatiepersen in Wallonië gesubsidieerd zijn door de staat. Bijna allemaal! Je kunt je ook de vraag stellen of de financiële constructie waar wij nu inzitten wel de onafhankelijkheid waarborgt ten opzichte van de politieke macht. Wel, ik ben er zeker van dat de redactionele manoeuvreerruimte niet zal verschillen van bij de kranten waar de privé-sector de grootste aandeelhouder is. De politiek oefent sowieso druk uit op de pers. Zelfs al heeft ze er geen geld in gestopt.

Ik geef toe dat ik de laatste maanden veel met Di Rupo heb gebeld, maar evengoed met mensen van Ecolo. Wij zijn de mensen die zich voor dit dossier hebben ingezet heel dankbaar. Dat neemt niet weg dat ik in de toekomst op de redactie een even onafhankelijke koers zal varen. Het is onze taak ons op een intelligente manier opnieuw te positioneren. Het was evengoed onze taak om het schip niet te laten zinken. ''

Het zal een moeilijke vaart worden. Ook de concurrentie zet zich schrap. Het moet ook wel. De Franstalige pers zit nog steeds in het slop. De dagbladmarkt blijft dalen. Vooral de regionale pers krijgt rake klappen. Maar ook de kwaliteitskrant Le Soir blijft volgens de jongste cijfers kopers verliezen en zit nog aan 128.343 exemplaren (ten opzichte van 137.358 in januari-december 1998). Jacquemart: ,,Bekijk Le Soir , hét kwaliteitsdagblad in de Franse Gemeenschap. Het is vervelend en saai en laat zich inzake snelheid van berichtgeving voorbijsteken.'' Le Soir is zich nu volledig aan het restylen.

La Dernière Heure (73.306 exemplaren) is een van de weinige stijgers op de Franstalige dagbladmarkt. Toch is hoofdredacteur Daniel Van Wylick niet gerust in de toekomst. ,,Vanaf 11 juni komen wij met een nieuwe zondagskrant'', zo kondigde hij deze week aan. ,,Het is al een oud plan, maar de krantenmarkt wordt zo belaagd dat we wel met nieuwe dingen moeten komen.'' De grootste belagers zijn natuurlijk de gratis krant Metro en de nieuwsaanbiedingen op het Internet. Maar ook de herlancering van Le Matin baart hem grote zorgen. ,,De komst van Le Matin , twee jaar geleden, heeft ons een jaarlijks verlies van 10 tot 30 miljoen reclame-inkomsten gekost. Lezers hebben wij niet verloren. Maar het is nu wel bang afwachten wat de komst van Le Matin -bis, op tabloidformaat, zal brengen.''

Fabrice Jacquemart: ,,Wij hebben zulke wilde waters doorzwommen dat we klaar zijn voor iedere storm in de toekomst. Een laatste kans kun je maar een keer grijpen.'