Jeroen Brouwers wint Prijs der Nederlandse letteren
Jeroen Brouwers
De Nederlandse auteur Jeroen Brouwers wint de Prijs der Nederlandse letteren. Dat is de hoogste bekroning die een Nederlandstalig auteur kan krijgen.
Met Jeroen Brouwers bekroont de jury zonder twijfel een van de meest veelzijdige schrijvers in ons taalgebied. Hij schreef romans maar is minstens even bekend om zijn harde, altijd briljant geschreven polemieken, zjin essays en om zijn brievenboeken. Het tweedelige brievenboek Kroniek van een karakter is niet alleen een hoogtepunt uit zijn oeuvre, maar ook een van de beste naoorlogse egodocumenten in ons taalgebied. Brouwers is de achttiende laureaat van de prijs. Eerdere winnaars waren onder andere Hugo Claus en Harry Mulisch. Omdat het een oeuvreprijs is die slechts één keer per drie jaar wordt uitgereikt en dan nog door de Nederlandse of Belgische vorst, wordt dit beschouwd als de meest vooraanstaande literaire bekroning.

Volgens de jury heeft Jeroen Brouwers 'in de naoorlogse Nederlandstalige literatuur bakens uitgezet en verzet'. Bovendien heeft Brouwers 'het egodocument verheven tot een volwaardig literair genre'. Brouwers schreef zijn polemieken 'met veel vuur en verontwaardiging maar vooral steeds met veel liefde voor zijn onderwerp.’ Met Brouwers bekroont de jury zeker geen radicale romanvernieuwer. Ze bekroont wel een schrijver die zich een meester toonde in heel verschillende genres, en dat telkens deed met een enorme persoonlijke inzet. Brouwers schrijft vaak over zichzelf, en schrijf met een enorme gedrevenheid.

Nederlander Jeroen Brouwers werd geboren op 30 april 1940. Als kind belandde hij tijdens de Tweede Wereldoorlog in een Japans gevangenkamp. Hij schreef er later een indringende romantrilogie over, bestaande uit Het verzonkene (1979), Bezonken rood (1981) en De zondvloed (1988). Vooral Bezonken rood is een moderne klassieker geworden. In de romans toont Jeroen Brouwers zijn angst voor de wereld, iets wat ook in de rest van zijn werk heel sterk naar voren komt. Zijn reputatie als zwartgallige schrijver bevestigde hij met het dikke essays over schrijvers die zelfmoord pleegden, De laatste deur uit 1983.

In 1947 was Jeroen Brouwers naar Nederland gekomen. In de jaren zestig verhuisde hij naar België. Over de jaren daarna schreef hij onder andere het heel mooie Groetjes uit Brussel in 1969. Hij ging als redacteur werken voor uitgeverij Manteau in 1964. In die tijd publiceerden toenmalige Vlaamse literaire coryfeeën als Jos Vandeloo en Ward Ruyslinck bij deze uitgeverij. Later publiceerde Brouwers vernietigende stukken over deze auteurs. Ze zouden geen enkel taalgevoel hebben en veel fouten schrijven. Dat heeft Brouwers jarenlang het label van Vlaanderenhater opgeleverd.

Toch is dat niet helemaal waar. Jeroen Brouwers heeft naast kritische zijn altijd een grote liefde voor Vlaanderen betoond. In Sire, er zijn geen Belgen uit 1988 klaagde hij aan hoezeer Nederlanders niets over België kennen behalve vooroordelen. Zijn Vlaanderenstukken werden in 1994 gebundeld in Vlaamse leeuwen. Het boek werd toen bekroond met de Gouden Uil en ook door de Vlaamse kritiek geknuffeld. Dat werd toen aanzien als een hernieuwde liefdesverklaring van Vlaanderen aan een van haar meest kritische minnaars. Al vele jaren woont Jeroen Brouwers trouwens opnieuw in Vlaanderen.

Sinds de oprichting in 1956 bestond voor de Prijs der Nederlandse letteren de ongeschreven regel dat ze beurtelings zou worden uitgereikt aan een Vlaming en een Nederlander. Daar maakt de jury drie jaar geleden een einde aan. Met Jeroen Brouwers wint nu voor de derde keer op rij een Nederlander. En toch. De laatste jaren is Brouwers minstens een halve Vlaming geworden. Ook in Vlaanderen zal wellicht weinig ophef over deze laureaat komen.

Jeroen Brouwers krijgt de prijs in november van koning Albert. Enkele jaren geleden maakte de bekroning nog ophef toen dezelfde prijs niet mocht uitgereikt worden aan Gerard Reve. Van Brouwers verschijnt in september een nieuwe roman. Dat is de eerste na Geheime kamers, waarmee Brouwers ook al de Gouden uil won, in 2001. Hij haalde in zijn toespraak toen fel uit naar commerciële prijzen, maar hij aanvaardde het prijzengeld wel. Jeroen Brouwers was naar eigen zeggen erg verrast over zijn bekroning met de Prijs der Nederlandse letteren, maar hij aanvaardt ze wel.