De Europese leiders hebben beslist dat Theresa May uitstel krijgt tot 31 oktober voor de Brexit. Ze eisen wel harde garanties van de Britse premier in ruil voor het uitstel. Er komt een tussentijdse evaluatie in juni.

Een harde Brexit is afgewend. Voor ze woensdagavond samen aan tafel gingen, waren de 27 Europese regeringsleiders al overeengekomen dat Theresa May extra uitstel zou krijgen. Niemand voelde zich namelijk geroepen om de zwartepiet van de harde Brexit toegespeeld te krijgen, zelfs de Franse president stuurde er niet op aan. Macron stelde zich wel hard op tijdens de onderhandelingen, waardoor de vergadering langer duurde dan verwacht.

De belangrijkste vraag die nog beantwoord moest worden, was hoelang het gevraagde uitstel mocht duren. Veruit de grootste groep van de 27 EU-leiders was gewonnen voor een lang uitstel, mogelijk zelfs tot de lente van volgend jaar. Alleen Oostenrijk en Frankrijk pleitten openlijk voor een zo kort mogelijk uitstel, al wou kanselier Sebastian Kurz het verzet tegen een lang uitstel niet op de spits drijven. Het verschil in visie was in de eerste plaats tactisch gemotiveerd: met welk soort uitstel kon het meeste druk worden gezet op het Lagerhuis? Europa wil nog altijd dat de Britse parlementsleden het scheidingsakkoord zo snel mogelijk goedkeuren.

Het werd uiteindelijk een typisch Europees compromis: een 'Halloween-Brexit' op 31 oktober, met een tussentijdse evaluatie op 30 juni. Op 1 november gaat de nieuwe Europese Commissie aan de slag. De hoop is dat de Britten tegen dan helemaal uit de unie gestapt zijn.

Toch zal May nog Europese verkiezingen moeten houden. Daardoor blijft het risico bestaan dat  eurosceptische Britten zand strooien in het Europese raderwerk. Vanaf juli zullen er opnieuw harde brexiteers, inclusief Nigel Farage, in het Europees Parlement zitten.

Daarom eiste Macron harde garanties. De 27 lidstaten bouwen zo veel mogelijk beschermingsmaatregelen in. May moet plechtig beloven dat het VK zich, in de periode dat het nog EU-lid is, ‘constructief en verantwoordelijk zal gedragen’, staat in de ontwerptekst. ‘Ze mag geen maatregelen nemen die de besluitvorming van de EU in gevaar kunnen brengen.’ De Britten mogen zich niet bemoeien met de aanstelling van de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie en met de onderhandelingen over de nieuwe meerjarenbegroting die volop aan de gang zijn. Tot nog toe houden de Britten zich daarbij afzijdig.

Wat als May wegvalt?

Maar May mag dan wel plechtig beloven dat ze zich zal gedragen, wat als ze over enkele maanden geen premier meer is? Dat is een reëel risico. Wat als Boris Johnson premier wordt? Helemaal uitgesloten is ook dat niet. Toch gaan de meeste regeringsleiders ervan uit dat Londen – wie het daar ook voor het zeggen heeft – het Europese politieke raderwerk tot begin 2020 niet wezenlijk in gevaar kan brengen. ‘We hebben daarover lang nagedacht en de conclusie was dat cruciale dossiers waar dat gevaar echt dreigt, pas vanaf april 2020 op de agenda staan’, zei een Europees diplomaat.