EU-missie op zee moet het zonder schepen doen
Foto: Getty Images
De militaire operatie Sophia mag vanaf 1 april niet langer schepen inzetten. Dan kunnen geen migranten meer opgepikt en naar Italië gebracht worden.

De lidstaten lanceerden ‘Sophia’ in juni 2015, na een reeks rampen op zee waarbij honderden migranten omkwamen. Italië had in oktober 2014 de zoek- en reddingsoperatie Mare Nostrum stopgezet omdat de factuur (9 miljoen euro per jaar) te hoog opliep en andere EU-landen niet te hulp wilden schieten.

Het mandaat van operatie ­Sophia was anders: de mensensmokkelaars het leven zuur maken door hun boten in beslag te nemen en te vernietigen, en zo de migratiedruk op Europa verlagen. In juni 2016 kwam daar de training van de Libische kustwacht als opdracht bij. Maar terwijl de schepen van Sophia actief waren op de Middellandse Zee, pikten ze ook migranten op die in nood verkeerden, zoals het internationaal zeerecht vereist. In volle migratie­crisis werden op die manier in drie jaar tijd 44.000 mensen gered en aan wal gezet in Italië.

Na de machtswissel in Rome vorig jaar maakte Matteo Salvini onmiddellijk duidelijk dat dit niet kon blijven duren. ‘Het punt is dat alle geredde migranten enkel en alleen in Italië ontschepen, na een geniaal akkoord dat de regering van Matteo Renzi ondertekende’, zei de leider van de radicaal-rechtse Lega in een sarcastische uithaal naar de voormalige sociaaldemocratische premier. ‘Ik zou niet ­weten wat we in ruil kregen. Ofwel veranderen de regels, ofwel is het gedaan met de missie.’

Met veel moeite werd in december nog een verlenging goedgekeurd met drie maanden. Federica Mogherini, de Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlands Beleid van de EU, hield al in januari een pleidooi voor een verlenging vanaf 1 april. ‘Door de acties van Sophia is het aantal aankomsten van migranten op de kusten van de EU met meer dan 80 procent gedaald, werden mensensmokkelaars gearresteerd en zijn meer dan vijfhonderd boten vernietigd die ze gebruikten.’ Ze drong er bij de lidstaten op aan een akkoord te sluiten ‘om deze fundamentele operatie van de EU op zee in stand te houden’.

Maar dat is niet gelukt. Met de Europese verkiezingen in het vooruitzicht wil Salvini, die zich op het migratiethema profileert, van geen wijken weten. Andere lidstaten zijn nog altijd niet bereid om Italië te hulp te schieten. En er is unanimiteit onder de 28 lidstaten nodig om de operatie te verlengen.

Wie redt migranten in nood?

Europese diplomaten werkten daarom gisteren een compromis uit om de meubelen zo veel mogelijk te redden. Het mandaat van operatie Sophia wordt voor zes maanden verlengd, maar de inzet van schepen wordt tijdelijk opgeschort. De opleidingsmissie van de Libische kustwacht kan dus worden voortgezet. Ook de luchtpatrouilles boven de Middellandse Zee blijven deel uitmaken van de missie. Daarmee rijst de vraag wie de migranten zal redden als een luchtpatrouille mensen in nood opmerkt, maar er geen schepen van ngo’s of van ­Sophia meer zijn om hulp te bieden.

Als geen enkele lidstaat vandaag verzet aantekent, wordt het compromis bekrachtigd. Bij Mogherini is men niet gelukkig met de uitweg: zonder schepen is het moeilijk om het mandaat volledig uit te voeren.

De migratiedruk vanuit Libië is sterk afgenomen omdat de Libische kustwacht nu de meeste boten onderschept. Toch waren er volgens het Hoog Comité voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR) vorig jaar nog altijd 1.312 migranten die vanuit Libië Italië probeerden te bereiken, maar onderweg verdronken of vermist raakten. Er kwamen 23.400 mensen aan in Italië. ‘Levens redden op zee is geen keuze en ook geen kwestie van politiek, maar een eeuwenoude verplichting’, zei Filippo Grandi, het hoofd van UNHCR, in januari bij de voorstelling van het rapport