Zet u schrap voor de bloedmaan, totale maansverduistering én supermaan

Een bloedmaan, een supermaan, een totale maansverduistering. Wie maandag in de vroege uurtjes opstaat, zal kunnen genieten van een prachtig spektakel aan de hemel. Het KMI laat weten dat liefhebbers veel kans maken om het fenomeen te kunnen bekijken. Wat staat er nu eigenlijk precies te gebeuren? En hoe kunnen we daar van meegenieten? Francis Meeus van Volkssterrenwacht Mira en weerman Frank Deboosere leggen het uit aan Het Nieuwsblad Online.

‘Liefhebbers die vroeg opstaan, kunnen maandagochtend tussen 4.33 uur en 7.50 uur inderdaad een totale maansverduistering zien’, bevestigt Meeus. Eigenlijk zouden we op dat moment een vollemaan verwachten. ‘Op 21 januari zouden we normaal de volledige verlichte kant te zien krijgen. Maar dat is deze keer anders’, aldus de expert.

‘De maan passeert deze maandag immers in zijn baan rond de aarde door de zogenaamde “schaduwkegel” van onze planeet. Onze planeet komt dus tussen de zon en de maan in te staan. Daardoor krijgt ze geen rechtstreeks licht van de enige lamp in ons zonnestelsel, van de zon over haar heen. En dat gebeurt deze keer niet gedeeltelijk, maar volledig. Vandaar spreken we van een “totale maansverduistering”.’

Zet u schrap voor de bloedmaan, totale maansverduistering én supermaan
Net zoals eind juli vorig jaar, zal de aarde haar schaduw werpen op de maan, maar het licht van de zon toch laten afbuigen voor een feeëriek tafereel. Foto: Xavier M. Jubier - http://xjubier.free.fr/

Felrode of donkerbruine ‘bloedmaan’

Wie denkt dat de maan dan gewoon niet te zien is, heeft het niet bij het rechte eind. ‘Dat is net het bijzondere: we verwachten dat de maan bijgevolg donker zou zijn. Maar de atmosfeer rond de aarde doet het licht van de zon afbuigen tot op het verduisterde maanoppervlak. En dat zorgt wel degelijk voor een kleurenspel’, legt Meeus uit.

De kleur van de maan hangt af van onze eigen atmosfeer. ‘Soms is de lucht bijna doorzichtig, maar als er veel stof in de atmosfeer hangt, dan zal de kleur van de maan donkerder zijn. Vooral vulkaanuitbarstingen zorgen voor een reservoir van nieuwe stofdeeltjes, iets wat permanent gebeurt op aarde en een stevige invloed heeft op de transparantie van onze atmosfeer.’ Hoe ‘bloedrood’ de maan zal zijn, valt niet op voorhand te zeggen, al kan je op het moment zelf wel een schatting doen aan de hand van de schaal van Danjon.

Zet u schrap voor de bloedmaan, totale maansverduistering én supermaan
Niet alleen de donkerte van een eclips kan sterk variëren, maar ook de kleur: Van dof bruin tot helder baksteenrood. Foto: Volkssterrenwacht Mira

Supermaan is niet zo super

Als klap op de vuurpijl staat de maan ook nog eens in haar ‘perigreum’, een vollemaan waarbij de afstand tot het aarde het kleinst is. ‘Dan is het verschil ongeveer 356.000 à 370.000 kilometer’, zo weet weerman Frank Deboosere. ‘De maan is dan niet groter, maar dat kan zo wel lijken. Tussen de grootste en kleinste afstand is er een verschil van maximum 14 procent. Zelfs een geoefend oog ziet amper een grotere maan, niet zo ‘super’ dus.’ Bovendien valt zo’n supermaan één van de veertien keer samen met een vollemaan en is de situatie dus niet zo uitzonderlijk.

Volgens Deboosere circuleren er heel wat mythes rond de ‘supermaan’, die volledig onterecht zijn. ‘De term werd in 1979 bedacht door de astroloog Richard Nolle. Sindsdien zijn er talloze geruchten dat een supermaan verschrikkelijke rampen zoals aardbevingen, vulkaanuitbarstingen, orkanen en wateroverlast zou opleveren. Maar dat algemene verband met de supermaan bestaat helemaal niet’, legt de weerman uit.

Zet u schrap voor de bloedmaan, totale maansverduistering én supermaan
Stockbeeld van een bloedmaan. Foto: Shutterstock

Tips om optimaal te genieten

Wie maandag de totale maansverduistering wil zien, zal vroeg moeten opstaan. ‘De maan komt in de kernschaduw van de Aarde terecht tussen 4.33 uur en 7.50 uur, maar tegen die tijd staat de Maan echter laag boven de westelijke horizon. Dat wil zeggen dat we het allerlaatste deel van deze eclips bijvoorbeeld niet kunnen waarnemen vanuit de Volkssterrenwacht Mira in Grimbergen. Vroeg opstaan is de boodschap!’ lacht Meeus nog.

Een donker plekje zoeken om te kijken is niet cruciaal, maar kan wel helpen. ‘Bij vollemaan zien we veel licht en dan is het een goed idee om de duisternis op te zoeken om het contrast te zien. Maar bij een maansverduistering hoeft dat niet, want die is al verduisterd. Eigenlijk kunnen we dus om het even waar kijken. Al zal er op pakweg de Grote Markt in Brussel wel te veel lichtgloed in je directe omgeving zijn om ervan te kunnen genieten. Je kan het best kijken, wanneer het enkel gaat jouw oog als waarnemer en het licht van de maan.’

Een telescoop is niet nodig, want ook met het blote oog zal de ‘bloedmaan’ zichtbaar zijn. ‘Afhankelijk van het weer, krijg je dan een bepaald tafereel voorgeschoteld. Als er regen is, dan zal het slecht te zien zijn, al spreekt het KMI (voorlopig) nog niet van buien. Hangen er enkel schaarse wolken, dan krijgen we een bijna magische sfeer. Zo’n feeëriek spektakel is dan weer goed op de poëtische kant van de zaak te doen toenemen. Maar ik duim voor geen enkel wolkje, dan kunnen we het gegeven het best bestuderen natuurlijk’, besluit Meeus benieuwd.