May als voorgerecht en daarna bijna ultieme kans op soepele Brexit
In Londen blijven enkele tegenstanders van een Brexit betogen en hopen op een nieuw referendum. Foto: AFP

Om 18.30 uur moet de Britse premier Theresa May op een speciaal werkdiner in Brussel de 27 andere Europese leiders proberen te overtuigen dat een redelijk akkoord over de uittreding van haar land uit de EU alsnog haalbaar is. De vergadering start onder een slecht gesternte.

May zal Europees president Donald Tusk en de staatshoofden en regeringsleiders van de 27 andere lidstaten haar visie op de geblokkeerde onderhandelingen over de boedelscheiding geven. Nadien beraden Tusk en de 27 leiders zich tijdens een diner over de volgende stappen. Ze gaan onder meer na of het zinvol is om in november een extra top in te lassen waar de deal bezegeld zou kunnen worden

De vraag blijft: hoe hard willen beide partijen het spelen? Durven de 27 Europese regeringsleiders de stekker definitief uit de onderhandelingen trekken, met alle gevolgen van dien? Of krijgen we verlengingen. Niemand wil immers een Brexit in totale chaos.

Er is nog wat tijd

Op de vorige Europese top in Salzburg bouwde Tusk al een veiligheidsmarge in. Als er voldoende hoop is op een akkoord, komt er in november een extra Brexit-top. ‘Wat we nodig hebben, is het gevoel dat we op zijn minst dicht bij een doorbraak staan’, zei Tusk eerder deze week. Enkel ‘goede wil’ zal daarbij niet volstaan, meent de Pool. ‘Ik zal premier May morgen vragen of ze concrete voorstellen heeft.’

Toch kunnen de onderhandelingen niet eindeloos gerekt worden. Volgens artikel 50 moet het VK op 29 maart 2019 de EU verlaten. Er gaan ondertussen stemmen op om die datum uit te stellen, maar ook daar wil May niet van weten.

De grens blijft het struikelblok

De grote moeilijkheid is nog altijd de grens tussen Ierland (dat lid blijft van de EU) en Noord-Ierland (dat uit de EU stapt).

Iedereen is het erover eens dat er op de grens tussen beide geen fysieke controles mogen komen. Niemand wil immers een heropflakkering van het Ierse conflict. Maar over de manier waarop de grens beheerd moet worden, blijft het water zo diep als de Ierse Zee.

Eind vorig jaar ging May nochtans akkoord met een Europese noodoplossing. Die zegt dat Noord-Ierland de Europese regels zal blijven volgen als er geen akkoord komt tussen de EU en het VK over een toekomstige handelsrelatie. Maar omdat het verzet daartegen zo groot was – de ‘noodoplossing’ zou Noord-Ierland loskoppelen van de rest van het VK – haalde May bakzeil. En sindsdien zit de kwestie hopeloos geblokkeerd.

Dat werd zondagavond nogmaals pijnlijk duidelijk. Toen de technische onderhandelaars een doorbraak hadden bereikt, werd Brexit-minister Dominic Raab naar Brussel geroepen om met de Europese hoofdonderhandelaar, Michel Barnier, de deal politiek af te dekken. Al snel bleek dat Raab het akkoord van de technici niet steunde en dus sloeg de sfeer in enkele uren om van voorzichtig positief naar hopeloos negatief.

Het kan mislukken

Intussen houden zowel Britten als Europeanen steeds meer rekening met een mislukking. Zo zullen de Europese leiders het vanavond ook hebben over de voorbereidingen op een scenario waarin de Britten op 29 maart volgend jaar zonder akkoord uit de EU tuimelen.

Zowel de Franse als Duitse minister lieten al verstaan dat ze een tandje hebben bijgeschakeld om hun land voor te bereiden op een chaotische Brexit. Ze vragen ook meer coördinatie onder de lidstaten en met de Europese Commissie om een 'no deal' voor te bereiden.