Vier zal foto's kandidaten Slimste Mens voorlopig niet meer gebruiken
Foto: Vier/Salvador Trakal
'Uit respect voor de mening van grafische artiesten' zal Vier de bewerkte foto's van de kandidaten van de Slimste Mens voorlopig niet meer gebruiken. Dat maakt de televisiezender donderdagmiddag bekend.

Vier wordt er door verschillende artiesten van beschuldigd onrechtmatig gebruik gemaakt te hebben van hun werk voor de promotiecampagne van ‘De Slimste Mens ter Wereld’. Volgens de tv-zender gaat het om een parodie, maar de artiesten bekijken toch welke stappen ze kunnen ondernemen.

Marie-Christine Janssens, professor Intellectueel Eigendomsrecht aan de KU Leuven, ziet wel degelijk een probleem. Volgens haar heeft Vier zich schuldig gemaakt aan een ernstige vorm van schending van auteursrechten. Volgens Janssens kunnen de artiesten dat voor de rechtbank ook eenvoudig aantonen en een vergoeding eisen.

‘Een parodie zou een uitzondering kunnen zijn om geen auteursrechten te moeten betalen en om geen toestemming te moeten vragen. Maar dan moet er ook sprake zijn van spot, en ook daar zijn grenzen aan. Was het hier wel de bedoeling om te parodiëren? Of hebben ze geprofiteerd van de artiesten? Dat zal de juridische vraag zijn voor justitie.’

De kunstenaars kunnen volgens de experte hier wel degelijk hun auteursrecht claimen. ‘Het enige wat ze moeten doen, is een rechtbank overtuigen dat hun werk “origineel” is, en dat is niet zo moeilijk. Zij moeten enerzijds aantonen dat ze een eigen intellectuele inspanning hebben geleverd. Anderzijds moeten zij een persoonlijke stempel op het werk hebben gedrukt. Die criteria zijn vrij laagdrempelig en in dit geval ook duidelijk toepasbaar’, aldus Janssens.

'Weinig betwisting mogelijk'

Op dat moment geldt het intellectueel eigendomsrecht van de artiest. ‘De kunstenaar krijgt dan automatisch het recht om te zeggen dat niemand zijn of haar creatie mag gebruiken of aanpassen. En hier is dat nauwelijks gebeurd, we zien enkel een ander gezicht en een andere achtergrond. Daar gaat weinig betwisting over bestaan.’

Dat Vier met ‘De Slimste Mens Ter Wereld’ een publiek van meer dan een miljoen kijkers per aflevering trekt, maakt de zaak alleen maar ernstiger. Bovendien zijn de foto’s verspreid via persberichten en op officiële platformen met duizenden volgers. ‘Dat leidt tot een ernstige vorm van schending van auteursrechten.’

Morele en materiële schadevergoeding

De artiesten kunnen twee zaken eisen, legt de experte van de KU Leuven uit. ‘Zij mogen de onmiddellijke stopzetting van de campagne vragen. Bovendien kunnen zij een schadevergoeding eisen, zowel een morele als een materiële. De prijs daarvan in België ligt niet zo hoog, we zijn Amerika niet. Voor de materiële schadevergoeding zullen ze wellicht kijken hoeveel dat zou kosten met een legale licentie en berekenen hoeveel royalties daarvoor moeten worden betaald. Dat zullen de eisers wellicht wat verhogen.’

De morele schadevergoeding is afhankelijk van zaak tot zaak. ‘Als de auteur van de beelden vindt dat de integriteit van zijn of haar werk geschonden is, kan daar een boete bijkomen. Daar zijn geen uitzonderingen op.’ Professor Janssens is dan ook duidelijk: ‘Vier had beter gewoon de toestemming gevraagd aan de artiesten en dan de royalties betaald.’