3 VRAGEN. Wat is de ‘atoombomprocedure’ tegen Hongarije?
Victor Orban Foto: AFP
Hoe kwam het Europees Parlement ertoe om de procedure onder artikel 7 tegen Hongarije op te starten? Wat houdt die procedure eigenlijk in? En wat kunnen de gevolgen zijn?

Waarvan wordt Hongarije beticht?

De Hongaarse premier Victor Orban wordt ervan beschuldigd verschillende grondrechten in zijn land met voeten te hebben getreden. Sinds zijn partij Fidesz acht jaar geleden na een oppositiekuur weer aan de macht kwam, worden kritische media er geïntimideerd en onder controle gebracht, wordt niet-gouvernementele organisaties het werken belet en verhardt de behandeling van immigranten en van wie hen de hand reikt.

Dat staat ook in een rapport van de Nederlandse Europarlementariër Judith Sargentini (GroenLinks). Zij komt tot de conclusie dat de democratie, rechtsstaat en fundamentele rechten in Hongarije bedreigd worden. Voor haar rapport baseerde ze zich onder meer op andere rapporten, zoals van de Verenigde Naties en de Raad van Europa. ‘Het kan niet dat je kranten sluit, rechters ontslaat, universiteiten met sluiting bedreigt en het politieke partijen onmogelijk maakt campagne te voeren’, zei Sargentini dinsdag in het Europees Parlement. ‘Bovendien stoppen mensen er geld in eigen zakken. In de omgeving van Orban zijn er mensen enorm rijk geworden. Dan is er iets mis in het land.’

Volgens de Hongaarse premier komt de kritiek, hoofdzakelijk uit Westerse lidstaten, neer op een belediging aan het Hongaarse volk met zijn 'grote geschiedenis en sterk identiteitsgevoel'.

Wat houdt artikel 7 in?

In het Verdrag van Lissabon worden de waarden genoemd waarop de Europese Unie berust: eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensen­rechten. Landen die lid willen worden, moeten ze respecteren, anders kunnen ze niet toetreden. Landen die al lid zijn, moeten ze uiteraard blijven respecteren. Om ervoor te zorgen dat lidstaten de fundamentele EU-waarden niet met de voeten treden, werd een sanctieprocedure uitgewerkt.

Die sanctieprocedure staat beschreven in artikel 7 van het Verdrag van Lissabon, en kan uiteindelijk leiden tot de opschorting van het Hongaarse stemrecht in Europese ministerraden. 

Hendrik Vos, hoogleraar Europese Politiek (UGent): 'Nu het Europees Parlement ingestemd heeft de procedure onder artikel 7 tegen Hongarije in te roepen, ligt de bal in het kamp van de Europese Raad, de regeringsleiders van de 28 lidstaten. Als zij met een viervijfdemeerderheid besluiten dat het Europees Parlement gelijk heeft, dan kunnen ze daarna nog een stap verder gaan en Hongarije ook daadwerkelijk sancties opleggen. De Raad kan dan besluiten dat het stemrecht van Hongarije in de Europese ministerraden wordt opgeschort.'

Hoe realistisch is het dat het stemrecht van Hongarije echt wordt ontnomen?

Eerst moest het Europees Parlement het licht op groen zetten. Dat is woensdagmiddag gebeurd, zelfs al was er onenigheid binnen de Europese Volkspartij, waartoe ook Orbans Fidesz-partij behoort. De CD&V’ers Ivo Belet en Tom Vandenkendelaere stemden voor. De Europarlementsleden van de N-VA, lid van de fractie Europese Conservatieven en Hervormers, onthielden zich echter.

Dat is echter nog maar de eerste stap. Nu is er ook nog unanimiteit nodig binnen de Europese Raad. En in die Europese Raad zou bijvoorbeeld Polen zomaar een veto kunnen uitspreken. Tegen Polen loopt momenteel namelijk ook een procedure onder artikel 7 - een procedure waarover Orban eerder al zei dat hij die met een veto zou blokkeren.

Vos: 'Tot sancties tegen Hongarije zal het hoogstwaarschijnlijk niet komen, maar toch is dit symbolisch heel belangrijk. Hongarije heeft de Europese Unie wel degelijk nodig. Ze hebben alle belang bij de vele Europese subsidies en de toegang tot de vrije markt. Orban zal voortaan dus extra voorzichtig zijn om op het ingeslagen pad verder te gaan.'